Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի
Pergolesi.jpg
Ջովաննի Պերգոլեզիի հավանական դիմանկարը:
Ծնվել է հունվարի 4, 1710({{padleft:1710|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3][4]
Էզի, Անկոնա, Մարկե, Իտալիա[5]
Մահացել է մարտի 16, 1736({{padleft:1736|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[4] (26 տարեկանում)
Պոցուոլի, Province of Naples, Կամպանիա, Իտալիա[5]
Ժանրեր օպերա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր և երգեհոնահար

Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի (իտալ.՝ Giovanni Battista Pergolesi, հունվարի 4, 1710({{padleft:1710|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3][4], Էզի, Անկոնա, Մարկե, Իտալիա[5] - մարտի 16, 1736({{padleft:1736|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[4], Պոցուոլի, Province of Naples, Կամպանիա, Իտալիա[5]) ականավոր իտալացի կոմպոզիտոր, որի «Սպասուհին՝ տիրուհի» ("La serva padrona") միջերգանքը համարվում էր 18-րդ դարի ամենահաջող և ամենաճանաչված օպերային ստեղծագործություններից մեկը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջովաննի Պերգոլեզիի իսկական ազգանունը Դրագի էր (Draghi), բայց երբ նրա ընտանիքը Մարկեի Պերգոլա քաղաքից տեղափոխվեց Եզի, նրանց տրվեց «Պերգոլեզի» մականունը, որ բառացիորեն նշանակում է «պերգոլացիներ»: 1726 թվականից սկսյալ նա երաժշտական կրթություն է ստանում Նեապոլի կոնսերվատորիայում, որտեղ մեծ համբավ ստացավ նաև որպես տաղանդավոր ջութակահար: 1732 թ. Պերգոլեզին նշանակվեց Նեապոլ շրջանի իշխաններից մեկի երաժշտական խմբի կապելմեյստեր, և այնտեղ էլ ստեղծեց իր հայտնի նեապոլյան բուֆֆ-օպերան՝ «Սիրահարված եղբայրը» ("Lo frate 'nnammorato")՝ գրված նեապոլյան լեզվով, ինչպես նաև՝ մեկ պատարագ: Երկու ստեղծագործություններն էլ ջերմորեն ընդունվեցին։ 1733 թ. նա ստեղծեց իր «Հպարտ գերին» ("Il prigionier superbo") սերիա-օպերան, որը հսկայական հաջողություն ունեցավ հատկապես այդ օպերայի «Սպասուհին՝ տիրուհի» միջերգանքի շնորհիվ։ 1734 թվականին Պերգոլեզին նշանակվեց Նեապոլ քաղաքի կապելլայի կապելմեյստերի տեղակալ, և մայիսին ուղևորվեց Հռոմ՝ իր պատարագներից մեկի կատարումը երաժշտավարելու համար։ Պերգոլեզիի հաջորդ օպերաներն ընդունվում էին չափավոր կերպով։ Նրա առողջական վիճակն սկսեց վատթարանալ և 1736 թվականին նա լքեց Նեապոլը և ապաստան գտավ Նեապոլից ոչ հեռու գտնվող Պոցցուոլիի կնգուղակիր վանականների մենաստանում, որտեղ և ավարտեց իր վերջին ստեղծագործությունը՝ հռչակավոր «Ստաբատ մատերը» ("Stabat mater")։ Ջովաննի Պերգոլեզին վախճանվեց ծայրաստիճան աղքատության մեջ, 26 տարեկան հասակում՝ թոքախտից, և թաղվեց Պոցցուոլիի Մայր տաճարի մոտ։

Ներդրումն արվեստի մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերգոլեզիի համբավը զգալիորեն աճեց իր մահվանից հետո։ Որոշ դեպքերում նրա ստեղծագործության շուրջ սուր միջադեպներ են տեղի ունեցել, որոնցից մեկն է 1752 թ. Փարիզում տեղի ունեցած այսպես կոչված "la guerre des bouffons" («Բուֆոնների պատերազմը»), երբ ընդհարվեցին ֆրանսիական և իտալական օպերայի սիրահարները՝ «Սպասուհին՝ տիրուհի» միջերգանքի բեմադրությունից հետո։ Շատ ժամանակ չանցած երևան եկան կեղծարար կոմպոզիտորներ, որոնք փորձում էին պատճենել և խարդախել Պերգոլեզիի գործերը։ Այդ միտումը կոչվեց «պերգոլեզիանա»: Այդ առումով կասկածի ենթակա ստեղծագործություններից է համարվում, ի շարս այլոց, Իգոր Ստրավինսկու «Պուլչինելլա» բալետում օգտագործված գործիքային երաժշտությունը (1920 թ.)։

Պերգոլեզիի լուրջ ոճն ամենալավ կերպով է արտահայտված «Ստաբատ մատերում» և իր պատարագներում, որտեղ աչքի են ընկնում մեծածավալ խմբական և գործիքային ելույթները վարպետորեն ղեկավարելու նրա ունակությունները։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օպերաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Սուրբ Գիյոմի դարձն ու մահը» (La conversione e morte di San Guglielmo), ամառ 1731, Monastery of Sant'Agnello Maggiore, Naples
  • «Սալյուստիա» (La Salustia), հունվար 1732, Teatro San Bartolomeo, Naples; լիբրետոն հավանաբար Սեբաստիանո Մորելիի ըստ Ապոստոլո Զենոյի Ալեսանդրո Սևերո ստեղծագործության
  • «Սիրահարված եղբայրը» (Lo frate 'nnamorato), 27 սեպտեմբերի 1732, Teatro dei Fiorentini, Naples
  • «Հպարտ բանտարկյալը» (Il prigionier superbo) (օպերայի մաս էր կազմում Սպասուհին` տիրուհի ինտերմեցցոն), 28 օգոստոսի 1733, Teatro San Bartolomeo, Naples
  • «Հադրիանոսը Ասորիքում» (Adriano in Siria) (օպերայի մաս էր կազմում «Լիվիետա և Տրակոլո» (Livietta e Tracollo) ինտերմեցցոն), 25 հոկտեմբերի 1734, Teatro San Bartolomeo, Naples
  • «Օլիմպիադե» (L'Olimpiade), հունվար 1735, Teatro Tordinona, Rome
  • «Ֆլամինիո» (Il Flaminio), աշուն 1735, Teatro Nuovo, Naples

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118739964 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Перголези Джованни Баттиста / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.