Անտոնիո Վիվալդի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անտոնիո Վիվալդի
Vivaldi.jpg
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Antonio Lucio Vivaldi
Ի ծնե անուն Antonio Lucio Vivaldi
Ծնվել է մարտի 4, 1678({{padleft:1678|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2]
Վենետիկ
Երկիր Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Վինիտիկի հանրապետություն
Մահացել է հուլիսի 28, 1741({{padleft:1741|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1][2] (63 տարեկանում)
Վիեննա[3]
Ժանրեր օպերա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր
Գործիքներ ջութակ
Ստորագրություն
Ստորագրություն

Անտոնիո Լուչիո Վիվալդի (իտալ.՝ Antonio Lucio Vivaldi, մարտի 4, 1678[1][2], Վենետիկ - հուլիսի 28, 1741[1][2], Վիեննա[3]), իտալացի կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ, դիրիժոր.

Կենսագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջութակ նվագել սովորել է իր հոր՝ Ջիովաննի Բատիստա Վիվալդիի մոտ, ով Սբ. Մարկոսի տաճարի ջութակահարն էր։ Երաժշտական երկերի հորինման (կոմպոզիցիա) մեջ մասնագիտացել է Ջիովաննի Լեգրենցիի և Արկանջելո Կորելլիի մոտ (Հռոմում

1703 թ. սեպտեմբերի 18-ին ձեռնադրվել է հոգևորական։ Վենետիկցիներին ոչ հատուկ մազերի գույնի համար նրան սկսում են անվանել «Շեկ քահանա» (իտալ.՝ il Prete Rosso1703 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ընդունվում է «Պիետա» օրիորդաց որբանոց՝ որպես ջութակի ուսուցման մանկավարժ-մաեստրո։ Որբանոցի սաների համար սկսում է գրել իր առաջին ստեղծագործությունները։ 1706 թվականին կայանում է Վիվալդիի առաջին հրապարակային ելույթը ֆրանսիական դեսպանության պալատում։ 1713 թվականին ստանձնում է որբանոցի երաժշտական ամբողջ գործունեության պատասխանատվությունը, 1716 թվականին նշանակվում է համերգների մաեստրո (maestro di' concerti)։

Այդ տարիներին է Վիվալդին գրում է իր ստեղծագործությունների մեծ մասը, այդ թվում՝ օպերաներ և կոնցերտներ։ 1705 թ. հրատարակվում է իր ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն (opus 1), 1709 թ՝ 2-րդ ժողովածուն (12 սոնատ ջութակի և բասսո կոնտինուոյի համար)։ Համաշխարհային ճանաչումը գալիս է երկերի 3-րդ ժողովածուի հետ (L'estro armonico (Opus 3), հրատարակվել է Ամստերդամում 1711 թ)։ Ճանաչումն ու համբավն ամրապնդվում են 1714 թ. La stravaganza (Opus 4) երկերի ժողովածուի հրատարակմամբ։

1718 թ. սկսվում են Վիվալդիի ճանապարհորդությունները Իտալիայի ու Եվրոպայի քաղաքներով։ Չնայած Վենետիկից իր հաճախակի բացակայություններին, «Պիետա»-ն շարունակում է նրան վարձատրել՝ ամսական երկու կոնցերտ գրելու պայմանով։ Որբանոցի արխիվի փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ երգահանը վարձատրվել է 1723-33 թթ. թվով 140 կոնցերտ գրելու համար։

1723 թ. տեղի է ունենում Վիվալդիի առաջին ուղևորությունը Հռոմ, 1724 թ. նա նորից է մեկնում այնտեղ իր «Ջուստինո» օպերան բեմադրելու համար։ 1725 թ. Ամստերդամում լույս է տեսնում Վիվալդիի երկերի 8-րդ ժողովածուն՝ «Հարմոնիայի և ներշնչանքի վեճը» ("Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione), որի մեջ ըդգրկված է հանրահայտ «Տարվա եղանակները» կոնցերտների շարքը։ Մեծ տարածում են ստանում Վիվալդիի կոնցերտները ֆլեյտայի և նվագախմբի համար՝ «La notte» (Գիշեր), «Il cardellino» (Կարմրակատարիկ) և այլն, ինչպես նաև հոգևոր ստեղծագործությունները՝ «Gloria», «Magnificat», «Stabat Mater», «Dixit Dominus»:

1720-ական թվականները Վիվալդիի համաեվրոպական ճանաչման ժամանակաշրջանն է։ Նա պատվերներ է ստանում Եվորպայի միապետներից և ազնվականներից։ Իր երկերի 9-րդ ժողովածուն՝ «Կիթար» (La Cetra)՝ ձոնում է Ավստրիայի կայսր Կառլոս VI-ին. 1728 թ. Վիվալդիին առիթ է ընձեռնվում կայսրին անձամբ հանդիպելու։ Կառլոս VI-ն այնքան էր սիրում «Կարմիր քահանայի» երաժշտությունը, որ, ասում են, այդ հադիպման ընթացքում ավելի շատ է զրուցել երգահանի հետ, քան իր մինիստրների հետ երկու տարվա ընթացքում։ Վիվալդին ստանում է կայսրից ասպետի տիտղոս, ոսկե մեդալ և Վիեննա գալու հրավեր, ինչից նա օգտվում է 1730 թ.՝ բեմադրելով այնտեղ իր «Ֆարնաչե» (Farnace, RV 711) օպերան։

Սակայն 1730-ական թթ. հանրային երաժշտական ճաշակի փոփոխության հետևանքով Վիվալդիի երաժշտությունն արագորեն դառնում է այլևս ոչ մոդայիկ և պահանջարկ չունեցող։ Այդ պատճառով 1730-ական թթ. վերջերին նա որոշում է նորից մեկնել Վիեննա՝ ցանկանալով հանդիպել իր օգոստոսափառ երկրպագու Կառլոս VI հետ և նրանից խնդրել արքունական երգահանի պաշտոն։ Սակայն երգահանի Վիեննա ժամանելուց քիչ անց Կառլոս VI-ը մահանում է։ Ճակատագրի այդ հարվածը թողնում է Վիվալդիին առանց հովանավորության և եկամտի աղբյուրի։ Վիվալդին մահանում է դրանից ոչ շատ ուշ՝ 1741 թ. հուլիսի 27-ի լույս 28-ը։ Թաղված է Վիեննայում։

Ոճն ու ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիվալդին 18 դ․ իտալական ջութակի արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչն է։ Նրա երաժշտությունը դինամիկ է և էքսպրեսիվ, աչքի է ընկնում վառ կերպարներով և ցայտուն մեղեդիական զարգացումով․ նրանում հաստատվել է կատարողական նոր՝ դրամատիզացված (այսպես կոչված՝ լոմբարդական) եղանակը։

Վիվալդին ջութակի մենանվագ կոնցերտի ժանրի հիմնադիրն է, նպաստել է ջութակի վիրտուոզային տեխնիկայի զարգացմանը։ Նանսամբլային-նվագախմբային կոնցերտի՝ «կոնչերտո գրոսսո»-յի վարպետ էր։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիվալդին իր նամակներից մեկում նշում է, որ գրել է 94 օպերա, սակայն ներկայումս հայտնի են դրանցից միայն 46-ի անունները, որոնցից միայն 20-ի երաժշտությունն է մասամբ կամ ամբողջությամբ պահպանվել։

Դրանք են՝

  • Օտոնը ամառանոցում (իտալ.՝ Ottone in villa, 1713, Վիչենցա)
  • Խելագարված Օրլանդոն (իտալ.՝ Orlando finto pazzo, 1714, Վենետիկ),
  • Սիրո կողմից հաղթանակվող խաբեությունը (իտալ.՝ L’inganno trionfante in amore, 1716, Վենետիկ),
  • Արսիլդա, Պոնտոսի թագուհին (Arsilda, regina di Ponto, 1716, Վենետիկ)
  • Դարիոսի թագադրությունը (L’incoronazione di Daria, 1716, Վենետիկ)
  • Արտաբան, Պարթևաստանի արքա (Artabano, re dei Parti, 1718, Վենետիկ)
  • Սկանդերբեգ (Scanderbeg, 1718, Ֆլորենցիա)
  • Տեուցոնե (Teuzzone, 1718, Մանտուա)
  • Տիտոս Մանլիոս (Tito Manlio, 1719, Մանտուա)
  • Ճշմարտությունը փորձության մեջ (La verità in cimento, 1720, Վենետիկ)
  • Սիլվիա (La Silvia, 1721, Միլան)
  • Հերակլեսը Թերմոդոնտում (Ercole su'l Termodonte, 1723, Հռոմ)
  • Տիգրան (La virtù trionfante dell’amore, e dell’odio, overo Il Tigrane, 1724, Հռոմ), սյուժեն վերցված է Հայոց Տիգրան Մեծ արքայի պատմությունից, Վիվալդիին է պատկանում օպերայի միայն երկրորդ գործողության երաժշտությունը
  • Դորիլան Տեմպեում (Dorilla in Tempe, 1726, Վենետիկ)
  • Ֆարնաչե (Farnace, 1727, Վենետիկ)
  • Մոլեգին Օրլանդոն (Orlando furioso, 1727, Վենետիկ)
  • Աթենայիդե (L'Atenaide, 1728, Ֆլորենցիա)
  • Արգիպո (Argippo, 1730, Պրահա)
  • Հավատարիմ հավերժահարսը (La fida ninfa, 1732, Վենետիկ)
  • Դորիկլեա (Doriclea, 1732, Պրահա)
  • Մոնթեսումա (Motezuma, 1733, Վենետիկ)
  • Օլիմպիադե (L'Olimpiade, 1734, Վենետիկ)
  • Թամերլան (Il Tamerlano/ Il Bajazet, 1735, Վենետիկ)
  • Գրիզելդա (Griselda, 1735, Վենետիկ)
  • Կատոնը Ուտիկայում (Catone in Utica, 1737, Վերոնա)
  • Հավատարիմ Ռոզմիրան (Rosmira fedele, 1738, Վենետիկ)

Վիվալդին հեղինակ է 4 օրատորիայի, որոնցից մեզ է հասել միայն մեկը՝ Հաղթանակած Հուդիթը (լատ.՝ Juditha Triumphans devicta Holofernis barbarie, 1716)

Գրել է նաև 500-ից ավել գործիքային կոնցերտներ, այդ թվում՝

  • 44 կոնցերտ լարային նվագախմբի և բասսո կոնտինուոյի համար
  • 49 կոնչերտո գրոսսո
  • 352 կոնցերտ մեկ գործիքի և ուղեկցող լարային նվագախմբի կամ բասսո կոնտինուոյի համար (այդ թվում՝ 253-ը ջութակի, 26-ը՝ թավջութակի, 6-ը՝ վիոլա դ՜ամուրի, 13-ը լայնակի և 3-ը երկայնակի ֆլեյտաների համար, 12-ը՝ հոբոյի, 38-ը՝ ֆագոտի, 1-ը՝ մանդոլինի);
  • 38 կոնցերտ նվագախմբի կամ բասսո կոնտինուոյի ուղեկցությամբ 2 գործիքի համար
  • 32 կոնցերտ նվագախմբի կամ բասսո կոնտինուոյի ուղեկցությամբ 3 և ավելի գործիքների համար։

Հեղինակել է ավելի քան 100 սոնատ բասսո կոնտինուոյի ուղեկցությամբ տարբեր գործիքների համար, բազմաթիվ աշխարհիկ կանտատներ, սերենադներ, սիմֆոնիաներ, Stabat Mater և այլ եկեղեցական ստեղծագործություններ։

Ամենահայտնի ստեղծագործությունն է Ջութակի 4 կոնցերտներից բաղկացած «Տարվա եղանակներ» շարքը, որը համարվում է ծրագրային երաժշտության վաղ օրինակներից մեկը։ Նշանակալից է Վիվալդիի ներդրումը գործիքավորման զարգացման բնագավառում՝ նա առաջինն է օգտագործել հոբոյը, գալարափողը, ֆագոտը և այլ փողային գործիքները որպես ինքնուրույն, այլ ոչ թե մեղեդին/երաժշտությունը երկրորդող գործիքներ։

Վիվալդիի անունով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118627287 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Record #118627287 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014: