Կոմպոզիտոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրանսիական կոմպոզիտոր Լուի Նիկոլյա Կլերամբո

Կոմպոզիտոր (լատ.՝ compositor), երաժշտական երկերի ստեղծող։ Տերմինը հիմնականում կիրառվում է այն հեղինակների նկատմամբ, ովքեր կոմպոզիցիան ընկալում են որպես մասնագիտական գործունեության տեսակ և շատ դեպքերում նաև ապրուստի միջոց։ Կոմպոզիտորի մասնագիտությունը ենթադրում է ստեղծագործական տաղանդի առկայություն և պահանջում է հատուկ կոմպոզիցիոն տեխնիկայի, երաժշտության տեսության ինչպես նաև երաժշտության պատմության ուսումնառություն։ Սովորաբար կոմպոզիտորը իր ստեղծագործությունը նոտագրում է, իսկ հետագայում որևէ երաժիշտ-կատարող այն մեկնաբանում է։ «Կոմպոզիտոր» տերմինը հաճախ օգտագործվում է գործիքային երաժշտության ստեղծողների նկատմամբ, օրինակ՝ դասական, ջազային կամ երաժշտության այլ ձևերի և ավանդական երաժշտության մեջ: Ժողովրդական երաժշտության մեջ կոմպոզիտորը սովորաբար կոչվում է երգահան, քանի որ երաժշտությունը սովորաբար ստանում է երգի ձև։


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հունաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հունական մարմարե տապանաքար, երաժշտական նշագրումով

Երաժշտությունը Հին Հունաստանի սոցիալական և մշակութային կյանքի կարևոր մասն էր: Այդ մասին են վկայում մարմարի վրա գրված երաժշտական նշագրումները, որոնք գտնվել են Հին Հունաստանում: Մ.թ.ա. 200-ական թվականներին գրված էպիտաֆը (տապանագիր), ամբողջ աշխարհում երաժշտական ստեղծագործության, այդ թվում երաժշտական նշումների ամենահին գտնված նմուշն է [1], որը գտնվում է Այդինում, Թուրքիայում (Եփեսոսից ոչ հեռու):

Միջին դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երաժշտական նշագրում կաթոլիկ մեսիայից, 1310-1320

Միջնադարյան դարաշրջանում (476-1400 թվականներ), կոմպոզիտորները հիմնականում գրել են մոնոֆոնիկ երաժշտություն, օրինակ՝ հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու ծառայությունների համար: Երաժշտության նոտագրման առաջացումով արևմտյան երաժշտությունը սկսեց դառնալ ավելի շատ արվեստի ձև: Եկեղեցական երաժշտության այդ ավանդույթների հետ միասին գոյություն ունեին աշխարհիկ երգի (ոչ կրոնական երգերի) կենսունակ ավանդույթը: Այդ ժամանակաշրջանի կոմպոզիտորների օրինակներ են Լեոնին, Պերոտին, Գիյոմ դը Մաշո և այլն:

վերածննդի դարաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերածննդի ​​դարաշրջանում (1400-1600 թվականներ) կոմպոզիտորները հակված էին ավելի շատ ուշադրություն դարձնել աշխարհիկ (կրոնական) թեմաներով երգեր գրելու վրա: Մոտ 1450-ական թվականներին տպագրության գյուտի հայտնագործումից հետո, տպագիր երաժշտություն ստեղծեց, որը զանգվածային արտադրության համար ավելի հեշտ էր (մինչ տպագրության գյուտը բոլոր նշանավոր ստեղծագործությունները ձեռքով էին պատճենվում): 15-րդ դարի կեսերին կոմպոզիտորները արդեն գրում էին պոլիֆոնիկ եկեղեցական երաժշտություն։ Այս դարաշրջանի հայտնի կոմպոզիտորներից են Ջովաննի Պիեռլուիջի Պալեստրինա, Թոմաս Մորլին և այլք: Քանի որ երաժշտական ​​գործունեությունը տեղափոխվեց եկեղեցուց արիստոկրատական ​​լսարան, թագավորները, թագուհիներն ու իշխանները մրցեցին լավագույն կոմպոզիտորների համար: Նիդերլանդները, Բելգիան և Ֆրանսիան տվել են բազմաթիվ առաջատար կոմպոզիտորներ: Նրանք կարևոր պաշտոններ են զբաղեցրել ամբողջ Եվրոպայում, հատկապես Իտալիայում:

Բարրոկոյի ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երաժշտության Ալեգորիա, Ֆիլիպո Լիպի

Բարոկկոյի դարաշրջանում (1600-1750 թվականներ), կոմպոզիտորները ընդլայնել են իրենց գրած երաժշտության շրջանակը և բարդությունը: Բարոկկո երաժշտության դարաշրջանը սկսվեց, երբ կոմպոզիտորները ետ նայեցին դեպի հին հունական երաժշտությունը` օպերաներ ստեղծելու ոգեշնչման համար (նվագախմբի ուղեկցությամբ վոկալ երաժշտություն): Գերմանական բարոկկո ոճի կոմպոզիտորները գրել են ստեղծագործություններ երաժշտական գործիքների համար այդ թվում` լարային, պղնձյա փողային և փայտյա փողային, ինչպես նաև երգչախմբերի և ստեղնաշարային գործիքների՝ երգեհոնի, կլավեսինի: Այս ժամանակահատվածում կոմպոզիտորները մշակել են մի քանի խոշոր երաժշտական ​​ժանրեր, որոնք ընդլայնվեցին և զարգացան հետագայում, այդ թվում, ֆուգա, սոնատ և կոնցերտ[2] : Բարոկկայի ժամանակաշրջանի ամենահայտնի կոմպոզիտորներից են Յոհան Սեբաստիան Բախը, Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելը, Գեորգ Ֆիլիպ Տելեմանը եւ Վիվալդին:

Դասական դարաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական երաժշտության ժամանակաշրջանի (1750-1830) կոմպոզիտորները բացի եկեղեցական երաժշտությունից գրել են նաև ավելի թեթև, հստակ և զգալիորեն ավելի պարզ կառուցվածքով ստեղծագործություններ։ Նոր ժանրերեն մշակվել կոմպոզիտորների կողմից, որոնց հիմնական ոճը հոմոֆոնիա էր[3]։

Կոմպոզիտորները կենտրոնացած էին գործիքային երաժշտության վրա: Այն գերակշռում էր բարոկկո ժամանակաշրջանում սկզբնապես սահմանված երաժշտական ​​ձևերի հետագա զարգացումը` սոնատը, կոնցերտը և սիմֆոնիան: Չնայած որ բարոկկո կոմպոզիտորները նույնպես գրել են սոնատներ, դասական ոճի սոնատը ամբողջովին հստակ է: Դասական դարաշրջանի բոլոր հիմնական ստեղծագործությունները հիմնված էին սոնատների կառուցվածքի վրա:

Դասական ժամանակաշրջանում կատարված ամենակարևոր փոփոխություններից մեկը հանրային համերգների զարգացումն էր: Արիստոկրատիան դեռևս զգալի դեր էր խաղում համերգների եւ ստեղծագործությունների հովանավորության մեջ, սակայն կոմպոզիտորների համար հնարավոր էր գոյատևել առանց թագուհիների կամ իշխանների հովանավորչության: Դասական երաժշտության աճող ժողովրդականությունը հանգեցրեց նվագախմբերի քանակի և տեսակների աճին: Նվագախմբային համերգների ընդլայնումը պահանջեց մեծ հրապարակային ներկայացման տարածքների կառուցումը: Սիմֆոնիկ երաժշտությունը, ներառյալ սիմֆոնիաները, բալետային երաժշտական ​​նվագակցությունն ու օպերային ժանրերը, ավելի տարածում ստացան:

Կլասիսիզմի լավագույն հայտնի կոմպոզիտորներն են Յոզեֆ Հայդն, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Ֆրանց Շուբերտը և այլն: Բեթհովենն ու Շուբերտը համարվում են կոմպոզիտորների դասական դարաշրջանի վերջին կոմպոզիտորները, քանի որ այն սկսեց շարժվել դեպի ռոմանտիզմ:

Ռոմանտիզմի դարաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոմանտիկ երաժշտության դարաշրջանում (1810-1900 թվականներ), կոմպոզիտորները դասական դարաշրջանի կոշտ ձևերն դարձրին ավելի կրքոտ, դրամատիկ, արտահայտիչ: Կոմպոզիտորները փորձեցին բարձրացնել իրենց զգացմունքային արտահայտչությունը, նկարագրել խորը ճշմարտություններ: Սիմֆոնիկ տոնով բանաստեղծություններով, կոմպոզիտորները փորձել են պատմել պատմություններ և նկարել պատկերներ կամ բնապատկերներ, օգտագործելով գործիքային երաժշտություն: Որոշ կոմպոզիտորներ նվագեցին ժողովրդական երաժշտության, ոգեշնչված հայրենասիրական նվագախմբային երաժշտությամբ՝ ազգայնական հպարտություն: Ռոմանտիկ սերը կամ կարոտը տարածված թեման էր այս ժամանակահատվածի ստեղծագործություններում: Որոշ դեպքերում դասական ժամանակաշրջանի ֆորմալ կառուցվածքները շարունակում էին օգտագործվել (օրինակ, լարային քառյակի և սիմֆոնիաների համար օգտագործված սոնատների ձևը), սակայն դրանք ընդլայնված և փոփոխած էին: Շատ դեպքերում կոմպոզիտորները նոր մոտեցումներ են առաջարկել առկա ժանրերի, ձևերի համար: Բացի այդ, կոմպոզիտորները ստեղծեցին նոր ձևեր, որոնք համարվում էին ավելի լավ՝ պիտանի նոր թեմայով: Օպերան և բալետը շարունակում էին զարգանալ[4]:

1800 թվականից հետո Լյուդվիգ վան Բեթհովենի և Ֆրանց Շուբերտի կողմից մշակված երաժշտությունը ներկայացրեց ավելի դրամատիկ, արտահայտիչ ոճի: Հետագայում ռոմանտիկ կոմպոզիտորները, ինչպիսիք են Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկին, Անտոնին Դվորժակը և Գուստավ Մալերը, ավելի շատ անսովոր հերոսներ և ավելի անհամապատասխանություն էին օգտագործում, որպեսզի ստեղծեն դրամատիկ լարվածություն: Նրանք ստեղծեցին բարդ եւ հաճախ շատ երկար երաժշտական ​​աշխատանքներ: Վերջին ռոմանտիկ ժամանակահատվածում կոմպոզիտորները ուսումնասիրել են տոնայնության կտրուկ քրոմատիկ փոփոխություններ, ինչպիսիք են երկարաձգված և փոփոխված նոտաները, որոնք ստեղծեցին նոր ձայնային «գույներ»: Ռոմանտիկ դարաշրջանում կոմպոզիտորները մեծացրել են նվագախմբի չափը, ավելացնելով կատարողներին և օգտագործելով նոր գործիքներ` ստեղծելով ավելի հզոր ձայն:

20-րդ և 21-րդ դարի երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջազ խումբ, 1978

19-րդ դարում հասարակության համար նոր կոմպոզիցիաները հայտնի դարձան, քանի որ սիրողական երաժշտասերները տանը կատարեցին իրենց դաշնամուրի կամ այլ գործիքների վրա: 20-րդ դարում երաժշտություն լսելու մեծ աճ է գրանցվել, քանի որ օգտագործվեցին երաժշտություն վերարտադրելու և տարածելու բազմաթիվ միջոցներ: Երաժշտությունը բնութագրվում է նոր ռիթմերի, ոճերի և հնչյունների ուսումնասիրությամբ: Իգոր Ստրավինսկին, Առնոլդ Շյոնբերգը 20-րդ դարի արվեստի երաժշտության մեջ ազդեցիկ կոմպոզիտորներն էին:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապելմայստեր

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Landels, 1999, մեկնաբանություն՝ 252
  2. «Baroque Music by Elaine Thornburgh and Jack Logan, Ph.D.»։ trumpet.sdsu.edu։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 September 2015-ին։ Վերցված է 27 October 2015 
  3. Blume, Friedrich. Classic and Romantic Music: A Comprehensive Survey. New York: W.W. Norton & Company, 1970. Print.
  4. Savage, Roger. "Incidental music", Grove Music Online. Oxford Music Online, accessed 13 August 2012