Գուստավ Մալեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Gustav Mahler 1909.jpg

Գուստավ Մալեր (գերմաներեն՝ Gustav Mahler, 7 հուլիսի 1860, Կալիշտե, Չեխիա - 18 մայիսի 1911, Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա), ավստրիացի երգահան և դիրիժոր, ծագումով հրեա։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ընտանիքը[խմբագրել]

Մալերի ընտանիքը սերում է արևելյան Բոհեմիայից, որը Ավստրիական կայսրություն մաս էր կազմում։ Որպես կոմպոզիտոր՝ Մալերը համարվում է 19-րդ դարի ավստրո-գերմանական ավանդույթների և 20-րդ դարի մոդերնիզմի կրող։ Իր կյանքի ընթացքում նրան ճանաչել են միայն որպես դիրիժոր։ 1945 թվականից հետո նոր սերունդը հայտնաբերեց և սիրեց Մալերի ստեղծագործությունները։ Մալերի ստեղծագործությունները դարձան կատարվող և ձայնագրվող։ Մեկ տարի անց նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Իգլաու քաղաք։ Հայրը՝ Բեռնարդ Մալերը գարեջրատուն տ օղու փոքր գործարան ուներ։ Ի տարբերություն կոպիտ հոր մայրը՝ հեզ, տառապյալ կնոջ մարմնացում էր։ Հոր դաժան վերաբերմունքը հաճախ տհաճ տեսարանների պատճառ էր դառնում։ Կյանքի վերջում Գուստավ Մալերը պատմել է հոգեվերլուծաբան Զիգմունդ Ֆրեյդին, թե ինչպես փոքր տարիքում ընտանեկան վեճից հետո փախչում է քաղաքի հրապարակ, որտեղ երգեհոնով հնչում էր հաճելի մեղեդի։ Ծանր, ճնշված հոգեվիճակ, գռեհիկ երաժշտության տրամադրություն։ Հետագայում այս երկակի տպավորությունները բնորոշ են դարձել Մալերի երաժշտությանը։ 15 տարեկանում Մալերն ընդունվում է Վիեննայի կոնսերվատորիա: Հաճախում է Բրուկների դասախոսություններին, ծանոթանում նրա ստեղծագործություններին։ Մյուս անուրանալի ազդեցությունը Ռիչարդ Վագներն էր։ Մասնագիտական վեճերից մեկի ժամանակ նա ասել է. «Ինչի մասին արտահայտվել է Վանգները մենք պետք է լռենք»: Ամբողջ կյանքում աշխատելով օպերային թատրոնում , Մալերն այդպես էլ օպերա չի գրում։ Նրա կարծիքով Վագները օպերան կատարելության էր հասցրել։ Կոնսերվատորիան ավարտելիս Բեթհովենի անվան կոմպոզիտորիան մրցույթում անհաջողության է մատնվում։ Այդ մասին հետագայում ասում է. «Եթե հաղթոի այդ մրցույթում կարող է զերծ մնալ օպերային գարշելի կորիերայից, իսկ հիմա ուրիշ ճոր չունեմ։ Պետք է դիմանամ թատերական դժոխային անցուդարձին»: Մալերը զբաղվում էր ոչ միայն երաժշտությամբ, այլ նաև ուսումնասիրում էր հումանիտար գիտություններ։ Հաճախում էր պատմության, փիլիսոփայության, հոգեբանության և երաժշտության պատմության դասընթացների։ Փիլիսոփայության և հոգեբանության խորը գիտելիքների իմացությունը մեծ ազդեցություն է թողնում նրա ստեղծագործությունների վրա։ Ծնված լինելով համեստ միջավայրում` Մալերը ցուցադրում է իր երաժշտական տաղանդը վաղ տարիքից։ Վիեննայի Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո`1878 թվականին, նա ավելի ու ավելի բարձր պաշտոններ է գրավում եվրոպական օպերային թանտրոններում, և դրա կուլմինացիան եղավ 1897 թվականին, երբ նա նշանակվեց Վիեննայի Պետական Օպերային Թատրոնում որպես տնօրեն։ Իր կյանքի վերջին տարիներին կարճ ժամանակահատվածով ղեկավարել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն Օպերային Թատրոնը և Նյու Յորքի Ֆիլհարմոնիկը։

Ամուսնությունը[խմբագրել]

Մալերը ուշ է ամուսնանում։ Ընկերոջ՝ չեխ կոմպոզիտոր Յոզեֆ Ֆյորստերի հետ զրույցում արդարանում էր. «Ես տանել չեմ կարող անփույթ, չսանրված կնոջ տեսքը։ Բացի այդ մենակությունը ամեն ինչ է իմ կյանքում, դրանից է կախված իմ ստեղծագործական աշխատանքը։ Հետևաբար՝ իմ կինը պետք է համաձայնի այցելել ինձ ստույգ որոշված ժամերին, միշտ ճաշակով հագնված ու գեղեցիկ։ Նա ոչ միայն պիտի չնեղանա, այլ անգամ չնկատի որևէ օտարացում կամ սառնություն իմ կողմից, եթե երբեմն ցանկություն չունենամ տեսնել նրան։ Կարճ ասած, նա պետք է օժտված լինի այնպիսի հատկություններով, որոնք չես գտնի անգամ ամենանվիրված և անձնազոհ կնոջ մոտ»: Մալերը գտնում է, որ գտել է իր երազած կնոջը, երբ ծանոթանում է Ալմա Շինդլերի հետ։ Պատմությունը նրան կնքել է «Վիեննական ավանգարդի մուսա» մականունով։ Նրա անցյալ և ապագա սիրեկանների անվանաշարքը բավական տպավորիչ է՝ Գուստավ Կլիմտ, Վալտեր Գրոպիուս, Օսկար Կոկոշկա, Ֆրանց Վերֆել և այլք։ Ալման նույնպես երաժշտության հավակնություններ ուներ, սակայն Մալերը նրան ստիպում է դադարեցնել ստեղծագերծական նվիրումները, հայտնելով, որ ընտանիքում մեկ կոմպոզիտորը բավական է։ Նրանք ամուսնանում են 1902 թվականին, երբ Մալերը 41 տարեկան էր, Ալման՝ 22: Նույն տարի նոյեմբերին ծնվում է նրանց առաջին դուստրը, երկու տարի անց երկրորդը։ Մալերի տասնչորս երեխաներից չափահաս են դառնում միայն վեցը, ավագը՝ Գուստավն էր։ Հասունության տարիքում էլ նրա քույր ու եղբայրները ոչ բոլորն են հարմարվում կյանքին։ Մեծ քույրը մահանում է ուղեղի բորբքոումից, եղբայր՝ Ալեիսը հոգեկան հիվանդություն է ձեռք բերում։ Կրտսեր եղբայր Օտտոն քսաներկու տարեկանում ինքնասպան է լինում։

Գործունեությունը[խմբագրել]

Դիրիժորական գործունեության առաջին տարիներին Մալերը երաժշտություն էր գրում միայն ազատ ժամերին։ Դիրիժորական կարիերան սկսվում է 1880-ականներին։ Մեկ տասնամյակ կենտրոնական Եվրոպայի տարբեր տարիներին նա կայանում է Համբուրգում։ Օպերայում Մալերին ատում էին բոլորը՝ երգիչներից մինչև բեմի բանվորները։ Մալերն իրեն անվանում էր «ամառային կոմպոզիտոր», քանիր որ լարված էր թատերաշրջանից հետո միայն արձակուրդներին էր ստեղծագործելու ժամանակ ունենում։ Մայերինգի առանձնատոանը նա գրում է «Երգեր մահացած երեխաների մասին» երեք սիմֆոնիա՝ այդ թվում վեցերորդը կոչվեց՝ «Ողբերգական»: Մալերը պայմանագիր է կնքում Նյու Յորքի Մետրոպալիտեն օպերայի հետ, իսկ մի տարի անց դառնում Նոյու Յորքի նվագախմբի դիրիժորը։ Ավստրիա միայն արձակուրդներին է հասցնում վերադառնալ։ XIX -XX դդ. խոշորագույն սիմֆոնիստներից մեկն է համարվում։ 10 սիմֆոնիայի (վերջինը մնացել է անավարտ), «Ասք Երկրի մասին» («Das Lied von der Erde») սիմֆոնիա-կանտատի, «Թափառական ենթավարպետի երգերը» («Lieder eines fahrenden Gesellen») և «Երգեր Մահացած երեխաների մասին» (Kindertotenlieder) ստեղծագործությունների, ինչպես նաև «Մանկան կախարդական եղջյուրը» երգաշարերի և այլ երկերի հեղինակ է։ 1885 թվականին Մալերը տեղափոխվում է Պրագա, որտեղ ծանոթանում է կոմպոզիտորներ Սմետանի. Դվորժակի ստեղծագործություններին, ինչպես նաև Գլինկայի, Վագների, Մոցարտի օպերաներին։ Նա ասում էր. «Ինձ համար գրել սիմֆոնիա նշանակում է բոլոր հնարավոր միջոցներով նոր աշխարհ ստեղծել։ Ամբողջ կյանքս ես երաժշտություն եմ գրել մեկ թեմայով, թե ինչպես կարող եմ երջանիկ լինել, եթե ինչ-որ տեղ տառապող հոգի կա»:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

1888 թվականին կոմպոզիտորն ավարտում է առաջին սիմֆոնիան, որը բացում է տաս հզոր սիմֆոնիաների ցիկլը։ Նույն թվականին գրել է երկրորդ սիմֆոնիան։ 1894 թվականին գրել է երրորդ սիմֆոնիան։ 1896 թվականին նա մեկնում է Վիեննա։ Այդ ժամանակաշրջանը դառնում է Մալերի կյանքում որպես դիրիժորի ծաղկման և ճանաչման ժամանակաշրջան։ 1899 թվականին գրել է չորրորդ սիմֆոնիան։ 1901 թվականին գրել է հինգերորդ սիմֆոնիան։ 1903 թվականին գրել է վեցերորդ սիմֆոնիան։ 1904 թվականին գրել է յոթերորդ սիմֆոնիան։ 1906 թվականին գրել է ութերորդ սիմֆոնիան։ 1907 թվականին դեկտեմբերին Մալերը տեղափոխվում է Նյու-Յորք, որը նշանավորվում է «Երգ երկրի մասին» և «Իններորդը» վերջին երկու սիմֆոնիաներով։ 1909 թվականին գրել է իններորդ սիմֆոնիան։ 1910 թվականին գրել է տասերորդ սիմֆոնիան, որնանավարտէմնացել։