Գուստավ Կլիմտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox artiste.png
Գուստավ Կլիմտ
Gustav Klimt
Klimt.jpg
Գուստավ Կլիմտ
Ի ծնե Գուստավ Կլիմտ
Ծնվել է հուլիսի 14, 1862({{padleft:1862|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Բաումգարտեն (Վիեննա), Ավստրո-Հունգարիա
Վախճանվել է փետրվարի 6, 1918({{padleft:1918|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3][4][5] (55 տարեկանում)
Մահվան վայր Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա
Ազգություն Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիա
Քաղաքացիություն Flag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիական կայսրություն
Մասնագիտություն նկարիչ
Ուշագրավ աշխատանքներ Ադել Բլոխ-Բաուերի դիմանկար I, Բեթհովենի ծոփոր և Համբույրը
Ներշնչվել է Ժորժ Միննե[6]
Անդամակցություն Վիեննական սեցեսիոն
Կայք gustav-klimt.com
Gustav Klimt Վիքիպահեստում

Գուստավ Կլիմտ (գերմ.՝ Gustav Klimt, հուլիսի 14, 1862({{padleft:1862|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5], Բաումգարտեն, Պենցինգ, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն - փետրվարի 6, 1918({{padleft:1918|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3][4][5], Ալզերգրունդ, Ավստրո-Հունգարիա), ավստրիացի նկարիչ, ավստրիական նկարչության մեջ մոդեռնի հիմնադիր։ Նրա նկարների հիմնական թեման կնոջ մարմինն է, գործերի մեծ մասն աչքի է ընկնում ակնհայտ էրոտիզմով։ Բացի կերպարային նկարներից, որոնք ընդգրկում են փոխաբերություններ և դիմանկարներ, նա նաև նկարել է բնապատկերներ: «Վիեննական սեցեսիոն» միավորման արվեստագետներից հատկապես Կլիմտն էր ոգեշնչվել ճապոնական արվեստով և դրա մեթոդներով:

Ստեղծագործական կյանքի առաջին տարիներին Կլիմտը զբաղվել է ճարտարապետական դեկորացիաներով: Հետագայում, երբ Կլիմտը ձևավորում է իր անձնական ոճը, նրա գործերը խիստ քննադատության առարկա են դառնում և համարվում պոռնոգրաֆիկ: Արդյունքում նա խուսափում է հասարակության շրջանում լինելուց, սակայն «ոսկե շրջանի» նկարները նրան մեծ հռչակ են բերում:

Կյանք և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմտը ծնվել է Բաուգմարտենում, Վիեննայի մոտակայքում, ընտանիքի յոթ երեխաներից երկրորդն է (երեք տղա և չորս աղջիկ)[7]: Նրա մայրը` Աննա Կլիմտը, երաժիշտ դառնալու անբացատրելի ձգտում ուներ: Հայրը` Էռնեստ Կլիմտ ավագը, նկարիչ-փորագրող և ոսկերիչ էր[8]: Ընտանիքի երեք տղաներն էլ վաղ տարիքից սկսած գեղարվեստական տաղանդով են աչքի ընկել:

Վիեննայի Արվեստի և արհեստի դպրոց հաճախելու տարիներին Կլիմտն ապրել է աղքատության մեջ: Այնտեղ մինչև 1883 թվական նա ուսումնասիրում է ճարտարապետական նկարչություն[8]: Նա երկրպագում էր Վիեննայի առաջատար նկարիչ Հանս Մակարտին: Կլիմտը պատրաստակամորեն ընդունում էր պահապանողական արվեստի սկզբունքները, և նրա նախնական շրջանի գործերը կարելի է համարել ակադեմիական[8]: 1877 թվականին նրա եղբայրը` Էռնեստը, որը հոր նման ոսկու վրա փորագրող պետք է դառնար, ընդունվում է նույն դպրոց: Երկու եղբայր և նրանց ընկեր Ֆրանց Մաշը սկսում են միասին աշխատել: Մինչև 1880 թվական նրանք արդեն բազմաթիվ մրցանակներ էին ստացել «Արվեստագետների ընկերություն» անվան տակ: Քունստիսթորիշի թանգարանում նրանք օգնում են իրենց ուսուցչին որմնակնարներ նկարելիս[8]: Կլիմտն իր պրոֆեսիոնալ գործունեությունը սկսում է Ռինգշտղասի շինությունների ներքին պատերին և առաստաղներին նկարելով:

1888 թվականին Ավստրիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ի կողմից Կլիմտը ստանում է Ոսկե շքանշան Վիեննայի Բուրգ թատրոնի որմնանկարչության մեջ իր ունեցած ավանդի համար[8]: Նա նաև Մյունխենի համալսարանի և Վիեննայի համալսարանի պատվավոր անդամ է դառնում: 1892 թվականին մահանում են Կլիմտի հայրն ու եղբայրը` Էռնեստը, և Կլիմտը ստիպված է լինում հոր և եղբոր ընտանիքների ֆինանսական պատասխանատվությունը ստանձնել: Այս ողբերգությունները իրենց վատ ազդեցություն են ունենում նաև նրա գեղագիտական տեսակետի վրա, և շուտով նա նոր անձնական ոճ է ձևավորում:

19-րդ դարի վերջերին նրա ստեղծագործությունների բնորոշ խորհրդանիշն է դառնում «մերկ ճշմարտություն» հասկացությունը: Ըստ պատմաբանների` Կլիմտն իր «մերկ ճշմարտությամբ» քննադատում է Հաբսբուրգի քաղաքականությունը և ավստրիական հասարակությունը, որոնք անտեսում էին տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական խնդիրները [9]: Վաղ 1890-ական թվականներին Կլիմտը հանդիպում է ավստրիացի նորաձևության դիզայներ էմիլի Լուիս Ֆլոգին (քենին), ով դառնում է իր ողջ կյանքի կողակիցը: Կա կարծիք, որ «Համբույր» (1907–1908) նկարը նրանց` որպես սիրահարների պատկերն է: Կլիմտը նախագծել է կնոջ ստեղծած և մոդելավորած հագուստների մեծ մասը:

Այս ժամանակաշրջանում Կլիմտին վերագրվում են առնվազն տասնչորս երեխա[10]:

«Վիեննական սեցեսիոն»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հատված «Բեթհովենյան ֆրիզ» կտավից, Սեցեսիոնի շենք, Վիեննա (1902)
«Մերկ ճշմարտություն» (1899)


1897 թվականին Կլիմտը դառնում է «Վիեննական սեցեսիոն» միավորման հիմնադիր անդամ և նախագահ: Նա մնում է Սեցեսիոնիում մինչև 1908 թվականը: Խմբի նպատակն էր կազմակերպել և հովանավորել ոչ ավանդական երիտասարդ արվեստագետների ցուցահանդեսները, արտասահմանցի արվեստագետների աշխատանքները բերել Վիեննա, հրատարակել իրենց սեփական ամսագիրը և այնտեղ ցուցադրել խմբի անդամների աշխատանքները [11]: Նրանք չունեին որևիցե մանիֆեստ և քաջալերում էին բոլոր ոճերի ներկայացուցիչներին (նատուրալիզմ, ռեալիզմ, սիմվոլիզմ և այլն): Կառավարությունը աջակցում էր նրանց և հանրային ցուցահանդեսներ կազմակերպելու իրավունք էր տվել: Խմբի խորհրդանիշը Աթենաս-Պալլաս Պալասն էր, ով հունական դիցաբանությունում համարվում է իմաստության և ողջախոհության աստվածուհին: Կլիմտի` 1898 թվականի նկարների գերակշիռ մասը հենց նրան են նվիրված [12]:

1894 թվականին Կլիմտին հանձնարարում են երեք նկար նկարել Վիեննայի համալսարանի առաստաղը զարդարելու համար: «Փիլիսոփայություն», «Բժշկություն», «Իրավագիտություն» (դիտե′լ պատկերասրահում) այլաբանական նկարները, որոնք Կլիմտն իր կամքով էր ընտրել, պատրաստ էին արդեն 20-րդ դարի սկզբին: Սակայն այս նկարները խիստ քննադատության արժանացան իրենց թեմատիկայի պատճառով և համարվեցին պոռնոգրաֆիկ [13]: Ավանդական ալեգորիային և սիմվոլիզմին Կլիմտը նոր իմաստ հաղորդեց, որը բացահայտ սեքսուալ էր և հետևաբար դժգության ու մտահոգության մեծ ալիք բարձրացրեց հանրության շրջանակում [13]: Աղմուկ բարձրացավ հասարակության բոլոր շերտերում. կրոնական, քաղաքական, գեղարվեստական: Այս ամենի արդյունքում կտավներն այդպես էլ չցուցադրվեցին համալսարանի գլխավոր շենքում: Սա եղավ Կլիմտի վերջին հասարակական պատվերը, որ նա համաձայնվեց կատարել:

Այս երեք կտավներն էլ ոչնչացվել են 1945 թվականի մայիսին ՍՍ-ի զորքերի կողմից[14][15]:

Իր «Մերկ ճշմարտություն» (1899) (լատ.՝ Nuda Veritas) նկարով Կլիմտը ձեռնոց է նետում հասարակությանը[16]: Մերկ կարմրահեր կինն իր ձեռքում պահում է ճշմարտության հայելին, իսկ նրա գլխավերևում Ֆրիդրիխ Շիլլերի մեջբերումն է. «Եթե դու չես կարող քո արարքներով և արվեստով դուր գալ բոլորին, ապա արա՛ այնպես, որ դուր գաս քչերին: Բոլորին դուր գալը չարիք է»[17]:


1902 թվականին Կլիմտն ավարտում է «Բեթհովենյան ֆրիզը» : Քանի որ կտավը նախատեսված էր միայն Վիեննական սեցեսիոնի 4-րդ ցուցահանդեսի համար, Կլիմտն այն միանգամից պատին է նկարել: Կտավը պահպանվել է ցուցահանդեսից հետո էլ, չնայած որ կրկին չի ցուցադրվել մինչև 1986 թվական: Նկարում Բեթհովենի դեմքը նման է Վիեննայի պետական օպերայի տնօրեն և կոմպոզիտոր Գուստավ Մալերին[18]:

Այս ընթացքում Կլիմտը չի ընդունում հասարակական պատվերներ: Սկսած ուշ 1860-ական թվականներից` Կլիմտն ամեն ամառ հանգստյան օրերին մեկնում Աթերզե (գերմ.՝ Attersee) և նկարում այնտեղի լանդշաֆտների մեծ մասը: Բացի մարմիններ նկարելուց, սա գեղանկարչության միակ ոճն է, որ լրջորեն հետաքրքրում էր Կլիմտին: Սրա պատճառով էլ տեղացիները նրան անվանում էին «անտառի սատանա» (գերմ.՝ Waldschrat) [19]:

«Ոսկե շրջան»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ադել Բլոխ-Բաուերի դիմանկար I»

Կլիմտի «ոսկե շրջան»-ը նշանավորվում է դրական քննադատությամբ և ֆինանսական հաջողությամբ: Այս շրջանի շատ նկարներ Կլիմտը ոսկեջրում էր, որտեղից էլ գալիս է անվանումը: Այդ նկարներից են «Ադել Բլոխ-Բաուերի դիմանկար I»-ը (անգլ.՝ Portrait of Adele Bloch-Bauer I 1907), «Համբույրը» (անգլ.՝ The Kiss 1907-08)։

Կլիմտը շատ չի ճանապարհորդել, սակայն նրա ուղևորությունները դեպի Վենետիկ և Ռավեննա , ամենայն հավանականությամբ, ոգեշնչման աղբյուր են եղել:

1905 թվականին Կլիմտը Մարգարեթ Վիտգենշթայնի` Լյուդվիգ Վիտգենշթայնի քրոջ դիմանկարն է նկարում` կապված նրա ամուսնության արարողության հետ[20]:

Կլիմտը բավականին համեստ և հանգիստ կյանք էր վարում: Նա աշխատում էր իր սեփական տանը, իր ժամանակը նվիրում էր գեղանկարչությանն ու ընտանիքին և չէր հաստատում ընկերական հարաբերություններ մյուս նկարիչներ հետ: Նա շատ հայտնի էր, այդ իսկ պատճառով հենց ինքն էր ընտրում` որ պատվերը կատարեր, իսկ որը` ոչ:

Կլիմտը, հետևելով Ռոդենի օրինակին, օգտագործում էր դիցաբանությունն ու փոխաբերությունը, որպեսզի թաքցներ իր էրոտիկ բնույթը, և նրա նկարները հաճախ կնոջ նկատմամբ զուտ սեռական հետաքրքրութուն են արտացոլում: Նրա բնորդուհիների մեծ մասը համաձայնում էին հանդես գալ յուրաքանչյուր էրոտիկ տեսարանում: Նրանց մեծ մասը մարմնավաճառներ էին: Կլիմտը շատ քիչ է գրել իր մեթոդների մասին: Մի հազվագյուտ գրվածքում նա նշել է.

Aquote1.png Ես երբեք չեմ նկարել ինքնանկար: Ես` որպես նկարի առարկա, ինձ ավելի քիչ եմ հետաքրքրում, քան մյուս մարդիկ` հատկապես կանայք: Իմ մեջ ոչ մի յուրահատուկ բան չկա: Ես նկարիչ եմ, ով նկարում է ամեն օր, առավոտից մինչ գիշեր: Եթե ուզում եք իմ մասին որևիցե բան իմանալ, պետք է ուշադիր նայեք իմ նկարներին[21]:
- Գուստավ Կլիմտ
Aquote2.png


Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էմիլիա Ֆլյոգե (1902)

Գուստավ Կլիմտը երբեք ամուսնացած չի եղել, բայց նա բազմաթիվ սիրային կապեր է ունեցել: Նրան վերագրվում են մինչև քառասուն ապօրինի երեխաներ[22]: Ավստրիացի կինոռեժիսիոր և օպերատոր Գուստավ Ուչիցկին պնդում էր, որ Կլիմտն իր հայրն է:

Կենսագիրների կարծիքով Կլիմտի առավել երկար և խորը հարաբերություններում բացակայել են բուն սեռական հարաբերությունները:

1890-ական թվականների սկզբերին Կլիմտը ծանոթացել է Էմիլիա Ֆլյոգեի հետ, երբ վերջինիս քույր Հելենը ամուսնանում էր Կլիմտի եղբոր` Էռնեստի հետ: Էռնեստի մահից հետո նա դստեր հետ վերադառնում է իր հայրական տուն: Կլիմտը նշանակվում է զարմուհու խնամակալ:

1904 թվականին Ֆլյոգե քույրերը նորաձևության տուն են հիմնում: Համադրելով փարիզյան նորաձևության տարրերը տեղի ճաշակի հետ և ստեղծելով սեփական մոդելներ` քույրերը հագցնում էին Ավստրիայի ամենահարուստ և էլեգանտ կանանց: Կլիմտն իր հերթին օգնում էր Ֆլյոգե քույրերին այս հարցում:

Աստիճանաբար Կլիմտն ու էմիլիան անբաժան են դառնում: Սակայն շատ կենսագիրներ և փորձագետներ կասկածում են, որ նրանք սիրային կապ են ունեցել: Էմիլիան հպարտանում էր իր արդիականությամբ և ոչ ոքի կարծիքը հաշվի չեր առնում իր անձնական կյանքի վերաբերյալ: Նրանք այնքան մոտ էին, որ Կլիմտի վերջին խոսքերը մահից առաջ եղել են «Կանչե՛ք Էմիլիային»:






Կյանքի վերջին տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մահ և կյանք»

1911 թվականին Հռոմում Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ Կլիմտի «Մահ և կյանք» նկարը մրցանակ է ստանում: 1915 թվականին մահանում է Կլիմտի մայրը:

Կլիմտը մահացել է թոքաբորբից, 1918 թվականի փետրվարի 6-ին, Վիեննայում: Մահվանից առաջ նրա մոտ գլխուղեղի կաթված է գրանցվել: Նրան թաղել են Հիթսինգյան գերեզմանատանը` Վիեննայում: Շատ նկարներ այդպես էլ անավարտ մնացին:

Ոճ և քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմտը նախընտրում էր կանանց՝ որպես իր նկրաների հիմնական օբյեկտ: Եթե նրա նկարներում հայտնվում էին տղամարդիկ, ապա նրանց դեմքը փակված էր կամ թաքնված: Օրինակ՝ «Համբույր» նկարում տղամարդը թեքված է կնոջ ուղղությամբ, նրա դեմքը չի երևում, երբ նա շուրթերով դիպչում է կնոջ այտին: Կնոջ գլուխը անբնական անկյան տակ է թեքված: Թվում է, թե նա ուշագնաց է: Երկու կերպարներն էլ ոսկեգույն հագուստ են կրում և ծնկի են իջել ծաղիկների մեջ:

Շատ ժամանակակիցներ քննադատում են Կլիմտին կնոջը որպես տղամարդկային ցանկության պասիվ օբյեկտ նկարելու համար: Նրանք պնդում են, որ «Համբույր» նկարում տղամարդը դոմինանտ դերում է:

1910 թվականից Կլիմտը չի օգտագործում գերհագեցված դեկորատիվ ոճը: «Ադել Բլոխ-Բաուերի դիմանկարը II»-ում (1912) Կլիմտն այլևս ոսկեգույնը շռայլորեն չի օգտագործում: Սպիտակ հագած Ադելը նկարված է կապույտ, կանաչ և վարդագույն ծաղկավոր ֆոնի վրա:

Կլիմտը, սակայն, չհասցրեց վերջնականորեն նոր ոճ ձևավորել. բռնկվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, իսկ 1918 թվականի փետրվարի 6-ին Կլիմտը մահացավ:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թվականին տեղի ունեցավ «Կլիմտ» ֆիլմի պրեմիերան: Ֆիլմի ռեժիսիորը Ռաուլ Ռուիսն է, գլխավոր դերում հանդես է գալիս Ջոն Մալկովիչը (անգլ.՝ John Gavin Malkovich):

2009 թվականին Ավստրիայում տեղի ունեցավ «Գուստավ Կլիմտ» մյուզքլի պրեմերիան, որտեղ Կլիմտի դերում հանդես եկավ Անդրե Բաուերը, իսկ Էմիլիա Ֆլյոգեի դերում՝ Սաբինե Նայբերշը:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Gustav Klimt
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Gustav Klimt — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC
  6. http://georgeminne.vlaamsekunstcollectie.be/en/biography
  7. Fliedl, 1994, էջ` 230
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Sabarsky, 1983, էջ` 7
  9. Jane Rogoyska,Patrick Bade: Gustav Klimt, page 30. Parkstone International, 2012 (German). Book on Google, ISBN 1906981221.
  10. Collins, John (2001), Klimt: Modernism In The Making, Harry N. Abrams, p. 99, ISBN 978-0-8109-3524-2 
  11. Whitford, 1990, էջ` 69
  12. Klimt's radical version of Pallas Athena
  13. 13,0 13,1 Sabarsky, 1983, էջ` 9
  14. Rogoyska, Jane; Bade, Patrick (2011). «Compositional Project for Medicine». Gustav Klimt. New York: Parkstone Press International. էջ 87. ISBN 1-78042-729-8. https://books.google.am/books?id=F3b0asmVCtAC&lpg=PA87&dq=Philosophy%2C%20Medicine%2C%20and%20Jurisprudence%20klimt%20ss&pg=PA87#v=onepage&q&f=false. 
  15. SheilaTGTG55 (October 13, 2011)։ «The Fire At Schloss Immendorf»։ Open Salon։ Արխիվացված օրիգինալից-ից October 14, 2011-ին 
  16. «Gustav Klimt Painting - Early Works / Nuda Veritas 1899 / Klimt Gallery | Klimt Museum | KLIMT.com Museum»։ Klimt.com։ Վերցված է 2013-07-05 
  17. Whitford, 1990, էջ` 52
  18. Johnson, Julian, Mahler's Voices: Expression and Irony in the Songs and Symphonies. Oxford University Press (Oxford, UK), ISBN 978-0-19-537239-7, p. 235 (2009).
  19. Koja, Stephan (2002), Gustav Klimt Landscapes, et al, Prestel, p. 27 
  20. Edmunds, D. and Eidenow, J. Wittgenstein's Poker: The Story of a Ten-Minute Argument Between Two Great Philosophers, 2001, page 83.
  21. Whitford, 1990, էջ` 18
  22. Ланди Э. «Тайная жизнь великих художников», М. 2011, ISBN 978-5-98697-228-2. стр.203