Ֆերենց Էրկել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆերենց Էրկել
Erkel Ferenc Györgyi Alajos.jpg
Բնօրինակ անուն հունգ.՝ Erkel Ferenc
Ծնվել է նոյեմբերի 7, 1810({{padleft:1810|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2][3]
Դյուլա, Békés County, Հունգարիա[4]
Երկիր Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Մահացել է հունիսի 25, 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (82 տարեկանում) կամ հունիսի 15, 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2] (82 տարեկանում)
Բուդապեշտ, Հունգարիա[4]
Ժանրեր օպերա
Մասնագիտություն դիրիժոր, կոմպոզիտոր, շախմատիստ, երաժշտության ուսուցիչ և դաշնակահար
Գործիքներ դաշնամուր
Շրջանավարտ Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիա
Ամուսին Q31180997?

Ֆերենց Էրկել (հունգ.՝ Erkel Ferenc, նոյեմբերի 7, 1810({{padleft:1810|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2][3], Դյուլա, Békés County, Հունգարիա[4] - հունիսի 25, 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) կամ հունիսի 15, 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2], Բուդապեշտ, Հունգարիա[4]), հունգար կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար։ Հունգարիայի ազգային օպերային արվեստի հիմնադիր։

Գրել է հունգարական ազգային հիմնի երաժշտությունը (1845), 9 օպերա (այդ թվում ազգային-հայրենասիրական՝ «Բանկ բան», բեմադրվել է 1861-ին), տոնական նախերգանք նվագախմբի համար (1887), դաշնամուրային պիեսներ, երգեր։[5]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն ընտանեկան ավանդության Ֆերենցը Հունգարիայում վերաբնակեցված հոլանդացի վան Էրկելի ժառանգներից է։ Նրա երաժշտական կարողությունները վաղ են հայտնաբերվել։ Սովորել է Հենրիկ Կլեյնի մոտ Պոժոնիում։ Երիտասարդ տարիներին համերգներ է տվել որպես երգիչ և դասավանդել է դաշնամուր (1828—1835), նաև 1890 թվականից ծառայել է որպես կապելմեյստեր Կլուժ-Նապոկաում։ (1835) թվականին տեղափոխվել է Պեշտ, որտեղ շուտով դարձել Հունգարական թատերական միության դիրիժոր։ 1838-ից 1890 թվականներին եղել է Հունգարիայի ազգային թատրոնի գլխավոր դիրիժորը և ղեկավարը, գլխավորել է Պեշտի ֆիլհարմոնիկ միության նվագախումբը, դրա հիմնադրման 1853 թվականից մինչև 1871 թվականը, իսկ (1868) թվականից՝ Համահունգարական երգչախմբային միության ղեկավար։ 1875-1889 թվականներին եղել է դաշնամուրային բաժնի տնօրեն և պրոֆեսոր, իսկ 1886 թվականից Հունգարիայի երաժշտական ակադեմիայի տնօրենը և պրոֆեսորը։ 1872 թվականին Ֆերենց Լիստի հետ նախաձեռնել է Բուդապեշտում Օպերային թատրոնի նոր շենքի կառուցումը, թատրոնի կառուցման առաջին օրվանից եղել է թատրոնի դիրիժոր։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆերենց Էրկելը համարվում է Հունգարիայի ազգային օպերայի հիմնադիրը բառի ուղիղ իմաստով, քանի որ հենց նա է ստեղծել առաջին հունգարական օպերան։ Իր օպերաների մեծ մասում նա անդրադարձել է Հունգարիայի ողբերգական պատմությանը՝ երկրի ազատագրումը զավթիչներից և կռիվները բռնապետների դեմ։ Առավել շատ հերոսական-քնարական օպերաներ, ինչպես՝ «Լասլո Խունյադի» և «Բան Բանկ»: Էրկելին բնութագրական է այդ ժամանակվա արևմտաեվրոպական օպերային ավանդույթների և ազգային երաժշտական ոճի համադրությունը (բացառիկություն, շատ հունգարական ազգայի մեղեդիներ, օրինակ օգտագործել է Վերբունկոշը)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]