Ալեքսանդր Բորոդին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալեքսանդր Բորոդին
Borodin.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 12, 1833({{padleft:1833|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1]
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[2][3][4][5][6]
Երկիր Ռուսական կայսրություն
Մահացել է փետրվարի 27, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[4][1][6] (53 տարեկանում)
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[2][3][6]
Ժանրեր օպերա, սիմֆոնիա և դասական երաժշտություն
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր, քիմիկոս, բժշկություն, դաշնակահար, Ֆլեյտա և թավջութակ
Շրջանավարտ Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան և Q4287701?[4]
Անդամակցություն Հզոր խմբակ
Ամուսին անհայտ

Ալեքսանդր Պորֆիրևիչ Բորոդին (ռուս.՝ Александр Порфирьевич Бородин, նոյեմբերի 12, 1833({{padleft:1833|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[2][3][4][5][6] - փետրվարի 27, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[4][1][6], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[2][3][6]), ռուս երգահան, գիտնական՝ քիմիկոս և բժիշկ, «Հզոր խմբակ»-ի անդամ։ «Իշխան Իգոր» («Князь Игорь» (1869 - 1887)) օպերայի հեղինակ։ Ռուսական էպիկական սիմֆոնիզմի հիմնադիր[7][8][9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Բորոդինը ծնվել է 1833 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ 1856 թվականին ավարտել է Բժշկավիրաբուժական ակադեմիան (1877 թվականից՝ ակադեմիկոս)։ 1874 թվականից ղեկավարել է Բժշկավիրաբուժական ակադեմիայի քիմիական լաբորատորիան[10] ։ 19-րդ դարի 50-ական թվականներին սկսել է գրել ռոմանսներ, դաշնամուրային պիեսներ։ 1862 թվականին ծանոթացել է Միլի Բալակիրևի հետ, անդամագրվել նրա խմբակին («Հզոր խմբակ»), ուր և ձևավորվել են Բորոդինի երաժշտագեղագիտական հայացքները[11]։

Բորոդինի առավել նշանակալից ստեղծագործությունը «Իշխան Իգոր» օպերան է (1868-1887, որը Բորոդինի մահվանից հետո ավարտել և գործիքավորել են Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովն ու Ալեքսանդր Գլազունովը, բեմ․ 1890, Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոն)։ Բորոդինը ռուսական դասական սիմֆոնիայի (գրել է երկու սիմֆոնիա, 1867 և 1876՝ «Դյուցազնական») ու կվարտետի (երկու կվարտետ, 1879 և 1881) ստեղծողներից է։ Ռոմանսի ժանրում առաջինն է ներմուծել ռուսական դյուցազնական կերպարներ, արծարծել է 1860-ական թվականների ազատագրական գաղափարները։ Բորոդինի ավանդույթները շարունակել են խորհրդային կոմպոզիտորները (Սերգեյ Պրոկոֆև, Յուրի Շապորին, Արամ Խաչատրյան և ուրիշներ)։ «Իշխան Իզոր» օպերան առաջին անգամ Հայաստանում ամբողջությամբ բեմադրվել է 1949 թվականին, Երևանի Ալ․ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում։ Բորոդինը քիմիայի գծով 40-ից ավելի գիտական աշխատությունների հեղինակ է։ 1862 թվականին ստացել է առաջին ֆտորօրգանական միացությունը՝ ֆտորային բենզոլը[12]։[11]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Borodin, Alexander Porfyrievich // 1911 Encyclopædia Britannica — 11 — New York City: 1911. — Vol. 4. — P. 266.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Бородин Александр Порфирьевич // Большая советская энциклопедия Алферов Жорес: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1970. — Т. 3 : Бари — Браслет. — С. 577–578.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Н. Грушке Бородин, Александр Порфирьевич // Русский биографический словарь Saint Petersburg: 1908. — Vol. 3. — P. 266–272.
  5. 5,0 5,1 5,2 М. Гольдштейн, Н. Соловьев Бородин, Александр Порфирьевич // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1891. — Т. IV. — С. 439–442.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Э. Бородин // Музыкальный словарь: Перевод с 5-го немецкого издания / под ред. Ю. Д. ЭнгельМ.: Музыкальное издательство П. И. Юргенсона, 1901. — Т. 1. — С. 145–146.
  7. Abraham, Gerald. Borodin: the Composer and his Music. London, 1927
  8. Dianin, Sergei Aleksandrovich. Borodin. London, New York, Oxford University Press, 1963
  9. Oldani, Robert, William. "Borodin, Aleksandr Porfir′yevich," Grove Music Online (Accessed 27 January 2006, subscription required)
  10. D. E. Lewis, Early Russian Organic Chemists and Their Legacy
  11. 11,0 11,1 Վիկտոր Համբարձումյան (1976). Հայկական Սովետական Հանրագիտարան. Երևան: Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն. էջ 532. https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_%28Soviet_Armenian_Encyclopedia%29_2.djvu/532. 
  12. E. J. Behrman (2006)։ «Borodin?» (PDF)։ Journal of Chemical Education 83 (8): 1138։ doi:10.1021/ed083p1138.1 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Хубов Г․, "А․ П․ Бородин", Москва, 1933
  • Фигуровский А․ Н․, Соловьев Ю․ И․, "А․ П․ Бородин", Москва—Ленинград, 1950 (библиографический список работ по химии)․

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]