Սոփոկլես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սոփոկլես
Sophocles pushkin.jpg
(Հին Հույն ողբերգակ)
ԱԱՀ՝ Սոփոկլես
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Σοφοκλῆς
Ծննդյան օր՝ մ.թ.ա. 496,
Ծննդավայր՝ Կոլոնոս (Աթենք)
Վախճանի օր՝ մ.թ.ա. 406,

Սոփոկլես (հունարեն՝ Σοφοκλῆς, մ.թ.ա 496-406), հին հունական նշանավոր ողբերգակ՝ երեք ողբերգակներից երկրորդը։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Սոփոկլեսը ծնվել է մ.թ.ա. 496թ. Աթենքի Կոլոնոս գեղատեսիլ արվարձանում։ Նրա հայրն ունևոր մարդ էր, զինագործական արհեստանոցի տեր, և միջոց չի խնայել որդուն հիանալի մտավոր և ֆիզիկական կրթություն տալու համար։ 16 տարեկանում մեծ պատվի է արժանացել՝ նրան վստահել են պատանիների երգչախումբը, որը պետք է երգով փառաբաներ Սալամիսի ճակատամարտի (մ.թ.ա. 480թ.) հաղթանակը։ Արդեն 28 տարեկանում ողբերգությունների մրցույթում հանդես է եկել հասուն քառերգությամբ և հաղթել 57-ամյա Էսքիլոսին։ Սկզբում քաղաքական հայացքներով հարել է ազնվականությանը, իսկ հետագայում չափավոր դեմոկրատների խմբակցությանը, որը գլխավորում էր տաղանդավոր զորավար և պետական գործիչ Պերիկլեսը։ Մ.թ.ա 445թ. Պերիկլեսը կանգնեց Աթենքի իշխանության գլուխ և 15 տարի մնաց այդ դիրքում։ Նրա օրոք աթենական մշակույթը մեծ ծաղկում ապրեց՝ տալով գիտության և արվեստի բարձրարժեք հուշարձաններ։ Սոփոկլեսը Պերիկլեսի մերձավորներից էր, այդ ժամանակաշրջանի հույն մեծագույն ողբերգակը և աթենացիների մեջ բացառիկ սեր և հարգանք էր վայելում։ Զբաղեցրել է պետական պաշտոններ՝ գլխավորել է պետական գանձապահների խորհուրդը, իսկ մ.թ.ա. 441թ. որպես զորավար արշավանքի է մեկնել Սամոս կղզի։

Կատակասեր, զրուցասեր անձնավորություն էր, ամուսնացել է երկու անգամ, նրա ավագ որդին՝ Իփոնը նույնպես ողբերգակ է եղել։ Անտիկ հեղինակները հաղորդում են, որ Իփոնը ցանկանալով շուտ ստանձնել ծերունի հոր ունեցվածքի կառավարումը Սոփոկլեսի դեմ դատավարություն է հարուցել՝ նրան մեղադրելով «թուլամտության» մեջ։ Սոփոկլեսը որդու մեղադրանքը հերքել է միայն նրանով, որ իր վերջի ողբերգությունից մի հատված է արտասանել ու մտքի պայծառությամբ հիացրել դատավորներին։

Մ.թ.ա. 411թ. մասնակցել է արիստոկրատների կազմակերպած պետական հեղաշրջման փորձին, որը սակայն անհաջողության է մատնվել։ Ողբերգակի տարիքն ու վաստակը հարգելով՝ նրան ազատ են արձակել առանց որևէ պատժի։

Սոփոկլեսը վախճանվել է մ.թ.ա. 406թ.` 90 տարեկան հասակում։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Գրել է 123 դրամատիկական գրվածքներ, որոնցից ամբողջությամբ մեզ են հասել ընդամենը յոթը ողբերգություններ, որոնք են` Էաս, Անտիգոնե, Տրաքինուհիներ, Էդիպուս արքա, Էլեկտրա, Փիլոկտետես, Էդիպոսը Կոլոնում։

Աթենական բեմում մեծ ողբերգակը 24 անգամ հաղթանակ է տարել և երբեք չի զբաղեցրել երկրորդից նվազ տեղը (համեմատության համար նշենք, որ Էսքիլոսը հաղթել է 14 մրցույթներում և երբեմն պարտվել է Սոփոկլեսին, իսկ Եվրիպիդեսը հաղթել է միայն 4 անգամ)։ Նա հանդես է եկել իբրև թատերական արվեստի նորարար՝ ավելացրել է դերասանների թիվը, հասցնելով այն երեքի, ինչը նոր հնարավորություններ է ստեղծել ողբերգություններում գործողության դրամատիկական զարգացման համար։ Նա նաև ներկայացումների մեջ ներմուծել է բեմանկարներ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Հին հունական ողբերգություններ, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1990։