Մեսրոպ Թաղիադյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեսրոպ Թաղիադյան
Մեսրոպ Թաղիադյանի կիսանդրին Կարբիում (1).JPG
Ծնվել էհունվարի 2, 1803(1803-01-02)
ԾննդավայրՁորագյուղ
Վախճանվել էհունիսի 10, 1858(1858-06-10) (55 տարեկանում)
Վախճանի վայրՇիրազ, Իրան
Մասնագիտությունթարգմանիչ, հրապարակախոս և գրող
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
Մեսրոպ Թաղիադյան Վիքիդարանում

Մեսրոպ Դավթի Թաղիադյան (հունվարի 2, 1803(1803-01-02), Ձորագյուղ - հունիսի 10, 1858(1858-06-10), Շիրազ, Իրան), գրող, մանկավարժ, հրապարակախոս։ Մեսրոպ Թաղիադյանը հիմնականում ապրել և գործել է Հնդկաստանում։ Գրական, մանկավարժական բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել, թողել գրական հարուստ ժառանգություն։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեսրոպ Թաղիադյանը ծնվել է 1803 թվականի հունվարի 2-ին[1]։ Սկզբնական կրթությունը ստանում է Էջմիածնի վանականների մոտ՝ ենթարկվելով բարոյական ու ֆիզիկական տանջանքների, գանահարության։ Մեծ դժվարությամբ դուրս պրծնելով Էջմիածնի խավար ու ճնշող միջավայրից, Թաղիադյանը դիպվածաբար հանդիպում է Հնդկաստանից վերադարձած մի անձնավորության։ Լսելով նրա հիասքանչ նկարագրությունը Կալկաթայի հայ գաղութի և ընդհանրապես Հնդկաստանի մասին, որոշում է մեկնել այնտեղ։ 1823 թ. գարնանը Իրանի վրայով ուղևորվում է Հնդկաստան և երկար դեգերումներից հետո հասնում է Կալկաթա։ Կարճ ժամանակից հետո մեկնում է դեպի Նոր Ջուղա, որտեղ հիմնում է դպրոց, այնտեղից Էջմիածին-Երևան՝ պարսկական լծից ազատագրված հայրենիքի կարոտն առնելու։ Մեկ տարի էջմիածնի վանական դպրոցի տպարանի և մատենադարանի վարիչ լինելուց և կաթողիկոսի քարտուղարի պաշտոնը վարելուց հետո, նա վերադառնում է Նոր Ջուղա, ապա նորից Էջմիածին, այնուհետև անցնում Պոլիս և վերջապես բազմաթիվ արկածներից մազապուրծ, հասնում է Կալկաթա, որտեղ և ծավալվում է նրա գրական, հրապարակախոսական ու մանկավարժական գործունեությունը[2][3]։

Թաղիադյանի հասարակական գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալկաթայի անգլիական «Եպիսկոպոսական ճեմարանում» ուսանելիս անգլերեն լեզվի հետ յուրացնում է մի շարք գիտություններ։ 40-ական թվականներին հրատարակում է մի քանի ծավալուն աշխատություններ, նրանց շարքում և մայրենի լեզվի երկու դասագիրք, հետագայում՝ նաև երրորդը։ 1845 թվականից Թաղիադյանի խմբագրությամբ կամ վերահսկողությամբ սկսում է հրատարակվել «Ազգասեր», իսկ 1848 թվականից նրան փոխարինող «Ազգասեր Արարատյան» պարբերականները, որոնց մեջ նա գրում է Հնդկաստանի հայ գաղութի, ինչպես և ամբողջ հայության կյանքին վերաբերող բազմազան ընթացիկ խնդիրների մասին՝ հասարակական, գրական, մշակութային-կրթական, տնտեսական, կրոնական և այլն, քննադատում է բացասական երևույթներ և առաջադրում իր տեսակետները։ Վճռական նշանակություն տալով լուսավորության դերին, Թաղիադյանը իր հասարակական գործունեությունը կենտրոնացնում է կրթական գործի շուրջը՝ որպես ուսուցիչ աշխատելով սկզբում Կալկաթայի «Մարդասիրական ճեմարանում», այնուհետև Նոր Ջուղայի «Ամենափրկչյան ճեմարանում», Թավրիզի հայկական դպրոցում, Էջմիածնի վանական դպրոցում, վերջապես Կալկաթայի իր հիմնած մասնավոր «Սանդխտյան» դպրոցում։

Թաղիադյանի աշխարհայացքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաղիադյանի աշխարհայացքն ամբողջական, միաձույլ չէ։ Նրա բազմաթիվ առաջավոր հայացքների կողքին տեղ է գրավում և պահպանողական մտայնությունը։ Գիտության մեծարանքի, բարձր գնահատանքի և ճիշտ դրույթների հետ նա ուզում է հաշտեցնել կրոնական սկզբունքներ, աշխարհիկ մշակույթի պահանջի հետ գրաբարի, որպես արդիական գրական լեզվի, կիրառման իրավունքը և այլ հակասություններ։

Aquote1.png Մեր արմատը, մեր հայրենիքն է։ Ով ուզում է երջանիկ լինել, նա պետք է նախ և առաջ ձգտի հայրենիքի երջանկությանը։
- Մեսրոպ Թաղիադյան
Aquote2.png

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դիցաբանութիւն, Կալկաթա, 1830, 161 էջ
  • Այբբենարան, ա. տ., 1840, 60 էջ:
  • Մեսրովբեան շարադրիչ հայ եւ անգղիական լեզուաց (ի պէտս դպրոցաց ընդ հովանաւ Ամենափրկիչեան աթոռոյ Նոր Ջուղայ), Կալկաթա, 1840, 72 էջ:
  • Պատմութիւն պարսից, Կալկաթա, 1846, 281 էջ:
  • Վէպ Վարդգիսի, Կալկաթա, 1846, 168 էջ:
  • Թութակ Թաղիադեանց, Կալկաթա, 1847, 38 էջ:
  • Կարգ եւ կանոնք սուրբ Սնդուխտ դպրոցի օրիորդաց եւ պարոնկաց, Կալկաթա, 1847, 38 էջ:
  • Ճանապարհորդութիւն Մեսրովբայ Թաղիադեանց սարկաւագի սրբոյ Էջմիածնի ի հայս, Կալկաթա, 1847, 382 էջ:
  • Ճառ դաստիարակութեան օրիորդաց, Կալկաթա, 1847, 76 էջ:
  • Մեսրովբեան առաջնորդ մանկանց, Կալկաթա, 1847, 198 էջ:
  • Սօս եւ Սօնդիպի, Կալկաթա, 1847, 245 էջ:
  • Վէպ վարսենկան սկայուհւոյ աղուանից, Կալկաթա, 1847, 177 էջ:
  • Համառօտ քերականութիւն հայկազեան լեզուի, Կալկաթա, 1848, 84 էջ:
  • Սօս եւ Սօնդիպի, Կ. Պոլիս, 1871, 234 էջ:
  • Գեղարվեստական երկեր, Երևան, 1965, 432 էջ[4]:
  • Ուղեգրություններ: Հոդվածներ: Նամակներ: Վավերագրեր, Երևան, 1975, 620 էջ:
  • Դիւան Մեսրոպ Թաղիադեանի (անտիպ օրագրութիւններ, երկեր եւ քերթուածներ, վաւերագրեր, նամակներ), Նոր Ջուղա, 1979, 654 էջ:
  • Դիւան Մեսրոպ Թաղիադեանի (անտիպ օրագրութիւններ, երկեր եւ քերթուածներ, վաւերագրեր, նամակներ), Երեւան, 1993, 656 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Թաղիադյան Մեսրոպ | armenianlanguage.am»։ www.armenianlanguage.am։ Վերցված է 2019-01-02 
  2. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007:
  3. «AV Production - Մեսրոպ Թաղիադյան»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-01-02 
  4. «Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Թաղիադյան , Մեսրոպ»։ www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr։ Վերցված է 2019-01-02 
  5. Միրզաբեկյան Ջանի Մկրտչի, Սարինյան Սերգեյ (1971)։ Մեսրոպ Թաղիադյան: Կյանքը և ստեղծագործությունը։ ՀՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիա։ Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ