Երուսաղէմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երուսաղէմ

Երուսաղէմ[1]՝ (եբր. יְרוּשָׁלַיִם Յեղուշալ́աիմ, արաբ. القدس‎‎ ալ-Քուտս), հին մերձարեւելեան քաղաք, որ կը գտնուի Միջերկրական եւ Մեռեալ ծովերու ջրաբաժանման տեղը՝ 650 - 840 մ. բարձրութեան վրայ։ Աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկն է, անոր տարիքը 3500 տարիէ աւածի է։ Երուսաղէմ կը համարուի երեք կրօններու կեդրոն. մովսիսականութիւն, քրիստոնէութիւն, իսլամականութիւն։

Անցեալին Երուսաղէմը եղած է Հրէական թագաւորութեան մայրաքաղաքը, հիմա այն պաշտօնապէս կը հանդիսանայ Իսրայէլի հանրապետութեան մայրաքաղաքը եւ այնտեղ կը գտնուին բոլոր պետական կառոյցները, սակայն քաղաքի արեւելեան մասի վրայ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը ճանչցուած չէ միջազգային հանրութեան զգալի մասի կողմէ։

Երուսաղէմի կարգավիճակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ե՛ւ Իսրայէլը ե՛ւ Պաղեստինը Երուսաղէմը պաշտօնապէս կը նկատեն իրենց մայրաքաղաքը, չընդունելով մէկը միւսի այդպիսի իրաւունքը։ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը քաղաքի արեւելեան մասի վրայ չէ ճանչցած ՄԱԿ-ը եւ միջազգային հանրութեան զգալի մէկ մասը։ Պաղեստինի վարչակազմի կառոյցներն ընդհանրապէս չեն եղած Երուսաղէմի մէջ։

Երուսաղէմի կարգավիճակը թէժ քննարկումներու նիւթ է։ ՄԱԿ ԳԱ-ի 1947 թ. Նոյեմբեր 29-ի համար 181 որոշումը, որ յայտնի է որպէս "Պաղեստինի բաժանման բանաձեւ", կ՛ենթադրէր, որ միջազգային հանրութիւնը՝ բրիտանական յանձնարարագիրէն (1948 մայիսի 15) ետք, իր ղեկավարութեան տակ կը վերցնէ Երուսաղէմի ապագան։

1950 թ. Իսրայէլը Երուսաղէմը մայրաքաղաք կը յայտարարէ։ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի Քնեսեթը (հրէական խորհրդարան) եւ բոլոր կառավարական եւ պետական կառոյցները։ 1950-1967 թթ., երբ արեւելեան մասը Յորդանանը կը գրաւէ, այդպիսի կարգավիճակ ունէր միայն քաղաքի արեւմտեան մասը։

1967 թ. եօթնօրեայ պատերազմի յաղթանակի որպէս արդիւնք Իսրայէլը կը վերահսկէ քաղաքի ամբողջ տարածքը, կը բաժանէ արեւելեան Երուսաղէմը Յորդանան գետի արեւմտեան ափէն եւ կը յայտնէ միաւորուած Երուսաղէմ իր գերիշխանութեան մասին։

Երուսաղէմի մասին օրէնքով (1980 թ., Յուլիս 30), Իսրայէլը Երուսաղէմը կը յայտարարէ, որպէս՝ իր միակ եւ անբաժանելի մայրաքաղաք։

ՄԱԿ-ը արեւելեան Երուսաղէմի միակողմանի միաւորումը չի ճանչնար։ Գրեթէ բոլոր պետութիւնները իրենց դեսպանատները տեղակայած են Մեծ Թել Աւիւի շրջանին մէջ, բացառութեամբ Պոլիվիայի եւ Փարակուայի, որոնց դեսպանատները տեղակայուած են Երուսաղէմի արւարձանին մէջ՝ Մեւասերեթ-Զիոն։

Դեռեւս 2000 թ. ԱՄՆ ծերակոյտը կ՛որոշէ ընդունիլ իր դեսպանատունը Երուսաղէմ տեղափոխելու մասին, սակայն ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը միշտ յետաձգած է այն։ Ներկային ԱՄՆ-ի դեսպանատունը կը գտնուի Թել Աւիւի մէջ, իսկ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի ԱՄՆ-ի Գլխաւոր Հիւպատոսութիւնը։

2006 թ. Օգոստոս 15-ին Քոսթա Ռիքայի կառավարութիւնը կը յայտարարէ իր դեսպանատունը Երուսաղէմէն Թել Աւիւ տեղափոխելու մասին, իսկ նոյն թուականի Օգոստոս 25-ին անոր օրինակին կը հետեւի նաեւ Սալվատորը։ Այս ձեւով ոչ մէկ պետութեան դեսպանատուն մնացած է Երուսաղէմիմէջ։

Արեւելեան Երուսաղէմի մէջ տեղակայուած են ԱՄՆ-ի եւ քանի մը այլ երկրներու հիւպատոսութիւններ, որոնք կապեր ունին նաեւ Պաղեստինի վարչակազմի հետ։

Երուսաղէմ՝ երեք կրօններու սրբավայր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երուսաղէմը բացարձակ այլ կարգավիճակ ունի որպէս մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամականութեան սրբավայր։ Հրէաներու համար սրբավայր կը նկատուի Տաճարի սարը, եւ անոր արեւմտեան պատը՝ «Լացի պատ»ը, մուսուլմաններու համար՝ վայելչագեղ մզկիթները, որոնք տեղակայուած են Տաճարի սարի վրայ (կրօնական ճարտարապետական համալիր Ալ-Համարամ ալ-Շարիֆ), իսկ բոլոր քրիստոնեաներու համար եկեղեցիները, տեղակայուած այնտեղ, ուր եղած է Քրիստոսը։

Համայնապատկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Panorámica de Jerusalén desde el Monte de los Olivos.jpg

Աղբիւրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 51։ ISBN 99941-56-03-9 

Արտաքին յղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]