Չարլզ Դիքենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Չարլզ Դիքենս
Portrait of Charles Dickens (4671094).jpg
Ծննդյան անուն անգլ.՝ Charles John Huffam Dickens
Ծնվել է փետրվարի 7, 1812(1812-02-07)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15]
Ծննդավայր Landport, Պորտսմութ, Հեմփշիր, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][13][14][1]
Վախճանվել է հունիսի 9, 1870(1870-06-09)[16][2][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][1][15][17][18][19] (58 տարեկանում)
Վախճանի վայր Գեդս Հիլ Պլեյս, Higham, Kent, Gravesham, Kent, Քենթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][13][14]
Գրական անուն Boz
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, լրագրող, սոցիալական քննադատ, դրամատուրգ և հեղինակ
Լեզու անգլերեն[3]
Ազգություն Անգլիացիներ
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[11][20]
Ժանրեր վեպ և գոթական գրականություն
Ուշագրավ աշխատանքներ Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը, Օլիվեր Թվիսթի արկածները, Սուրբծննդյան երգ, Դավիթ Կոպպերֆիլդ, Սառը տունը, Դժվար ժամանակներ, Փոքրիկ Դորիթ, Պատմություն երկու քաղաքների մասին, Մեծ հույսեր և Barnaby Rudge
Ստեղծագործությունների ցանկ Charles Dickens bibliography
Պարգևներ FRSA
Ամուսին Կատերին Դիքենս
Համատեղ ապրող Ellen Ternan
Զավակներ Չարլզ Դիքենս, Mary Angela Dickens, Կեյտ Պերուգինի, Ուոլտեր Լենդոր Դիքենս, Ֆրենսիս Դիքենս, Ալֆրեդ Դորսի Թեննիսոն Դիքենս, Սիդնի Սմիթ Հոլդիմանդ Դիքենս, Հենրի Ֆիլդինգ Դիքենս, Դորա Էննի Դիքենս, Էդվարդ Դիքենս և Մերի Դիքենս
Charles Dickens Signature.svg
Չարլզ Դիքենս Վիքիքաղվածքում
Charles Dickens Վիքիպահեստում

Չառլզ Դիքենս (անգլ.՝ Charles John Huffam Dickens, փետրվարի 7, 1812(1812-02-07)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15], Landport, Պորտսմութ, Հեմփշիր, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][13][14][1] - հունիսի 9, 1870(1870-06-09)[16][2][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][1][15][17][18][19], Գեդս Հիլ Պլեյս, Higham, Kent, Gravesham, Kent, Քենթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][13][14]), Վիկտորյա թագուհու դարաշրջանի անգլիացի նշանավոր գրող, վիպասան, ակնարկագիր։ Իր կենդանության օրոք անգլիալեզու ամենահանրաճանաչ գրողն էր։ Համաշխարհային գրականության դասականներից է, 19-րդ դարի խոշորագույն արձակագիրներից մեկը։ Դիքենսի ստեղծագործությունները համարվում են ռեալիզի գագաթնակետը, բայց նրա վեպերում կան և՛ սենտիմենտալ, և՛ հեքիաթային նախասկիզբներ։ Դիքենսի ամենահայտնի ստեղծագործություններից են (հրատարակվել են առանձին-֊առանձին շարունակություններով)․ «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը», «Օլիվեր Թվիստի արկածները», «Դավիթ Կոպպերֆիլդ», «Մեծ հույսեր», «Պատմություն երկու քաղաքների մասին»։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չառլզ Դիքենսը ծնվել է 1812 թվականի փետրվարի 7-ին՝ Պորտսմութի Լենդպորտ արվարձանում։ Նա Ջոն Դիքենսի (1785—1851) և Էլիզաբեթ Դիքենսի 8 երեխաներից երկրորդն էր։ Նրա հայրը ծառայում էր Թագավորական նավատորմի ռազմածովային բազայում: 1815 թվականի հունվարին տեղափոխվեց Լոնդոն, իսկ 1817թ. ապրիլին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Չաթեմ։ Այստեղ Չարլզը սովորում է բապտիստ պաստոր Ուիլիան Ժիլիայի դպրոցում և այստեղ շարունակեց ուսանել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ընտանիքը վերստին տեղափոխվեց Լոնդոն։ Մայրաքաղաքային կյանքը զգալի ծախսեր էր պահանջում, իսկ ընտանիքը բավարար միջոցներ չուներ, և հայրը 1824 թվականին պարտքային բանտ ընկավ։ Չարլզի ավագ քույրը շարունակեց սովորել թագավորական երաժշտական ակադեմիայում մինչև 1827 թվականը։ Այդ ժամանակ Չարլզը աշխատում էր վաքս արտադրող գործարանում (Blacking Factory), որտեղ նա շաբաթական ստանում էր վեց շիլլինգ։ Քույր ու եղբայր ամեն կիրակի օրը գնում էին բանտ՝ օրը ծնողների հետ անցկացնելու։ Դիքենսի հորական տատի մահից մի քանի ամիս անց, ստացած ժառանգության շնորհիվ, Ջոն Դիքենսը ազատ արձակվեց բանտից։ Ծովակալությունում նրան թոշակ նշանակեցին, բացի այդ՝ նա դարձավ թերթերից մեկի թղթակիցը խորհրդարանում։ Սակայն Չարլզը, մոր պնդմամբ, շարունակեց տանջալի աշխատանքը ֆաբրիկայում: Մոր այս արարքը ազդեց հետագա կյանքում կանանց նկատմամբ նրա վերաբերմունքի վրա։ Որոշ ժամանակ անց նրան ուղարկեցին Wellington House Academy, որտեղ սովորեց մինչև 1827 թվականի մարտ ամիսը։ Երկու ամիս անց աշխատանքի ընդունվեց ,,Էլլիս և Բլաքմոր,, փաստաբանական գրասենյակում, որտեղ կազմում էր արձանագրություններ և գրառում էր վկաների ցուցմունքները՝ ստանալով շաբաթական 13 շիլլինգ։ Այստեղ նա աշխատել է մինչև 1828 թվականը։ Ըստ Թ․ Գորնեի համակարգի սղագրել սովորելով՝ սկսեց աշխատել որպես ազատ լրագրող իր հեռավոր ազգական Թոմաս Չարլտոնի հետ։ Դիքենսին 1830 թվականին հրավիրեցին «Morning Chronicle»: Նույն թվականին Չարլզ Դիքենսը հանդիպեց իր առաջին սիրուն՝ Մարիա Բիդնելին, որը բանկի տնօրենի դուստրն էր։

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Իմ հանդեպ հավատը մարդկանց, ովքեր կառավարելու հանդեպ սեր ունեն, ընդհանուր առմամբ՝ չնչին է: Իմ հավատքը ժողովրդին,, ընդհանուր առմամբ, անսահման»

Դիքենսի «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը» (1837 թվական) վեպը մեծ հռչակ է բերել նրան։ Վեպի հերոսները մի խոմբ ուրախ և ունևոր մարդիկ են, ովքեր սիրում են հաճելի ու զվարճալի ժամանցներ և հաճախ են հայտնվում արկածների աշխարհում ու զավեշտալի իրավիճակներում։

Դիքենսը 1838 թվականին լույս է ընծայել «Օլիվեր Թվիստի արկածները» վեպը, որն ընթերցողներին տեղափոխում է Լոնդոնի հետնախորշերում ապրող թշվառների աշխարհը։ Փոքրիկ Օլիվերի հետ ընթերցողը տխրում ու տառապում է նրա կրած տանջանքների համար։ Դիքենսն առաջինն է անդրադարձել Օլիվերի պես շահագործվող որբ երեխաների կյանքին, մանկատների անմարդկային պայմաններին։ Մանկության թեման արծարված է նաև նրա «Դոմբի և որդի» (1848 թվական) վեպում . Դոմբիի երեխաները թեև ապրում են բարեկեցիկ կյանքով, սակայն դժբախտ են ու անտեսված, որովհետև զրկված են ծնողական քնքշանքից։

Դիքենսի մյոս վեպը՝ «Դեյվիդ Կոպերֆիլդը» (1850 թվականին), որն ինքնակենսագրական տարրեր ունի, մի կյանքի պատմություն է, որտեղ գլխավոր հերոսը մանկուց պայքարում է անարդարության և անիրավության դեմ, մաքառում իր ու բարեկամների երջանկության համար և, ի վերջո, հաղթանակում։ Մարդիկ այսօր էլ սիրով են ընթերցում դիքենսյան հերոսների պատմությունները, ովքեր անցնում են ծանր ու դժվար փորձությունների միջով՝ հանուն արդար կյանքի և արժանապատվության։

Դիքենսը գրել է նաև «Նիկոլաս Նիքլբիի կյանքն ու արկաածները» (1839 թվական), «Հնությունների կրպակ» (1841 թվական), «Սառը տունը» (1853 թվական), «Երկու քաղաքի պատմություն» (1859 թվական), «Էդվին Դրուդի գաղտնիքը» (1870 թվական) և այլ վեպեր։ Նրա մի շարք գործերի հիման վրա նկարահանվել են գեղարվեստական ֆիլմեր. «Օլիվեր Թվիսթի արկածները» վերածվել է նաև մյուզիքլի (1969 թվական, արժանացել է Օսկար մրցանակի) և մոլտիպլիկացիոն ֆիլմի։
Դիքենսի ստեղծագործություններն առաջին անգամ հայերեն են թարգմանվել 1882 թվականին։

Դիքենսի առաջին՝ բարոյադաստիարակչական ակնարկները, որոնք նա անվանել է Բոզի ակնարկներ, տպագրվել են 1836 թվականին։ Դրանց ոգին համահունչ էր Դիքենսի սոցիալական վիճակին։

Հիմնական ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բոզի ակնարկները (Sketches by Boz, 1836)
  • Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը (The Posthumous Papers of the Pickwick Club), հրատարակվում էին ամենամսյա պրակներով, ապրիլ 1836 - նոյեմբեր 1837
  • Օլիվեր Թվիստի արկածները, փետրվար 1837 - ապրիլ 1839
  • Նիկոլաս Նիքլբի (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby, ապրիլ 1838 - հոկտեմբեր 1839
  • Հնությունների կրպակ (The Old Curiosity Shop, շաբաթական պրակներ, ապրիլ 1840 - փետրվար 1841
  • Բարնաբի Ռաջ (Barnaby Rudge։ A Tale of the Riots of 'Eighty', փետրվար - նոյեմբեր 1841
  • Սուրբծննդյան վիպակներ (The Christmas books)։
  • Մարտին Չեզլվիթ (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit, հունվար 1843 - հուլիս 1844
  • Դոմբի և որդի (Dombey and Son, հոկտեմբեր 1846 - ապրիլ 1848
  • Դևիդ Քոփերֆիլդ (David Copperfield, մայիս 1849 - նոյեմբեր 1850
  • Ամայի տունը (Bleak House), մարտ 1852 - սեպտեմբեր 1853
  • Ծանր ժամանակներ (Hard Times։ For These Times, ապրիլ - օգոստոս 1854
  • Փոքրիկ Դորրիթ (Little Dorrit), դեկտեմբեր 1855 - հունիս 1857
  • Պատմվածք երկու քաղաքների մասին (A Tale of Two Cities), ապրիլ - նոյեմբեր 1859
  • Մեծ հույսեր (Great Expectations), դեկտեմբեր 1860 - օգոստոս 1861
  • Մեր ընդհանուր ընկերը (Our Mutual Friend), մայիս 1864 - նոյեմբեր 1865
  • Էդվին Դրուդի գաղտնիքը (The Mystery of Edwin Drood), ապրիլ 1870 - սեպտեմբեր 1870, անավարտ՝ նախատեսվող 12 պրակից հրատարակվել է 6-ը։

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանության օրոք ամենահայտնի անգլալեզու գրողը բավականին տարօրինակ սովորություն ուներ. նա «տարված» էր դիահերձարաններով։ «Ինչ-որ անտեսանելի ուժ ինձ տանում է դիահերձարան»,- գրել է Դիքենսը։ Որ քաղաքում էլ նա լիներ, առաջինն այցելում էր դիահերձարաններ։ Այդ վայրերում գրողը կարող էր մնալ ժամերով՝ «հիանալով» դիակներով։ Այն զգացողությունը, որ նա ունենում էր այդ պահերին, անվանում էր «տհաճության ձգողականություն»։ Դիքենսի ևս մի տարօրինակություն էր տաք ջրի կում անելը յուրաքանչյուր 50 տող գրելուց հետո[21]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 T. SE Dickens, Charles John Huffam // 1911 Encyclopædia Britannica — 11 — New York City: 1911. — Vol. 8. — ISBN 0-671-76747-X
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 (not translated to en) Диккенс // Краткая литературная энциклопедияMoscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 2.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Charles John Huffam Dickens — 2009.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Internet Broadway Database — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 International Music Score Library Project — 2006.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 http://web.archive.org/web/20160405140323/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/charles-dickens
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 The Peerage
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 Dickens, Charles // The American Cyclopædia
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 Dickens, Charles // The New Student's Reference Work for teachers, students and families / C. Beach, F. M. McMurryChicago: 1914.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 К. Л. Диккенс, Чарльз // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1893. — Т. Xа. — С. 595–599.
  16. 16,0 16,1 16,2 Dickens, Charles // Encyclopædia Britannica: dictionary of arts, sciences, and general literature — 9 — 1875. — Vol. 7.
  17. 17,0 17,1 17,2 Discogs — 2000.
  18. 18,0 18,1 18,2 NooSFere
  19. 19,0 19,1 19,2 filmportal.de
  20. LIBRIS — 2016.
  21. Հայտնի գրողների տարօրինակ սովորույթները

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Мария Обельченко., Двойная жизнь Чарлза Диккенса, [1], 2007։
  • Тайна Чарльза Диккенса: Библиографические разыскания /Сост. Е. Ю. Гениева, Б. М. Парчевская (раздел «Диккенс в русской печати»); Отв. ред., предисл. и вступ. ст. Е. Ю. Гениева. — М.: Книжная палата,1990. — 536 с.
  • , Мир Чарльза Диккенса, Москва., ««Прогресс».», 1975 — 320, էջեր 320 — 320 էջ։
  • Поликарпов Ю. Русский прототип персонажа Диккенса //Вопросы литературы. 1972. № 3.
  • Тархов Тимур. Чарльз Диккенс: большие надежды // Наука и жизнь. — 2014. — № 11. — С. 100—111.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]