Ալպեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալպեր
ֆր.՝ Alpes, գերմ.՝ Alpen, իտալ.՝ Alpi, սլովեն.՝ Alpe
Alpenrelief 01.jpg
Տեսակ լեռնաշղթա
Երկիր Flag of Germany.svg Գերմանիա, Flag of Austria.svg Ավստրիա, Flag of Switzerland.svg Շվեյցարիա, Flag of France.svg Ֆրանսիա, Flag of Italy.svg Իտալիա, Flag of Slovenia.svg Սլովենիա, Flag of Monaco.svg Մոնակո և Flag of Liechtenstein.svg Լիխտենշտայն
Մասն է Ալպ-հիմալայան գեոսինկլինալ
Նյութ Մագմատիկ ապարներ
Ձևավորում օլիգոցեն
Բարձրություն (ԲԾՄ) 4810,9±0,1000000000004 մետր
Երկարություն 1200 կիլոմետր
Մակերես 190 000 կմ²
Մեծագույն գագաթ Մոնբլան
##Ալպեր (Եվրոպա)
RedMountain.svg
Ալպերի ամենաբարձր գագաթ Մոնբլանը։

Ալպեր կամ Ալպյան լեռներ (գերմ.՝ Alpen, իտալ.՝ Alpi, ֆր.՝ Alpes, հունարեն՝ Αλπεις, սլովեն.՝ Alpe), կելտական alp բառից, որը նշանակում է «բարձր լեռ», Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնաշղթան է։

Ալպերը ուռուցիկ աղեղի նման ձգվում է դեպի հյուսիս-արևմուտք 1200 կմ.։ Լեռներն ունեն սուր, ատամնաձև գագաթներ, որոնք ծածկված են հավերժական ձյունով։

Ատլանտյան օվկիանոսից փչող քամիներն առատ տեղումներ են բերում, ձմռանը լեռներում առատ ձյուն է գալիս։ Լեռներից, վիթխարի սառցային գետերի նման, դանդաղորեն դեպի ներքև են սահում սառցադաշտերը։ Նրանցից սկիզբ են առնում մի շարք վտակներ, որոնք աստիճանաբար դառնում են ջրառատ, արագահոս և սահանքավոր գետեր (Վերին Հռենոս, Ռոն և այլն)։ Լեռնային գետերն օգտագործվում են ջրաէլեկտրակայաններ կառուցելու համար։

Ալպերի արևմտյան մասում գտնվում է Մոնբլանը («Սպիտակ լեռ», 4810 մ.)` Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնագագաթը։

Չնայած այդպիսի բարձրությանը, Ալպերը դժվարանցանելի չէ։ Այն կտրտված է խոր հովիտներով` ինչպես լայնությամբ, այնպես էլ երկայնությամբ։ Լեռների միջով փորված են թունելներ, որտեղ կառուցված են երկաթուղիներ։ Ալպերի շրջանի բնակչությունը բավականին խիտ է։ Վաղ ժամանակներից ի վեր ալպյան լեռնանցքներով են անցնում առևտրական ճանապարհները Միջերկրական ծովից դեպի Կենտրոնական Եվրոպա։ Այդ ճանապարհներին, գետահովիտներում և լճերի մոտերքում, առաջացել են հնադարյան քաղաքներ։

Լեռնային փարթամ մարգագետիններում արածում են կաթնատու անասուններ։

Ալպերը հարուստ չէ օգտակար հանածոներով (ծայր հարավ-արևմուտքում կան բոքսիտներ, արևելքում՝ մի քանի մետաղների հանքեր)։

Ալպերը մտնում է 8 երկրի կազմության մեջ. փակագծերում ներկայացված են Ալպերի տոկոսը տվյալ պետության ընդհանուր տարածքից. Լիխտենշտայն (100%), Մոնակո (100%), Ավստրիա (65%), Շվեյցարիա (60%), Սլովենիա (40%), Իտալիա (17%), Ֆրանսիա (7%), Գերմանիա (3%)։