Պրեմիեր Լիգա (Անգլիա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պրեմիեր Լիգա (Անգլիա)
Premier League
Պրեմիեր Լիգա (Անգլիա)
Երկիր Անգլիա Անգլիա
Ուելս Ուելս
Ֆուտբոլային ասոցիացիա ՈՒԵՖԱ (Եվրոպա)
Հիմնվել է Փետրվարի 20, 1992 թ.
Ակումբների քանակ 20
Մակարդակ 1
Դուրս են մնում Չեմպիոնշիպ
Ազգային առաջնություններ Անգլիայի Գավաթ
Միջազգային առաջնություններ Չեմպիոնների Լիգա
Եվրոպայի լիգա
Gold medal blank.svg Ներկայիս չեմպիոն Չելսի (4-րդ տիտղոսը)
Ամենատիտղոսավոր թիմ Մանչեսթեր Յունայթեդ (13 տիտղոս)
Հեռուստատեսություն Sky Sports
ESPN
BBC Sport
Պաշտոնական կայք premierleague.com
Ներկա մրցաշրջան


Անգլիայի Պրեմիեր Լիգա (անգլ.՝ Premier League), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի բարձրագույն առաջնությունն անգլիական ակումբների համար, որին կարող են մասնակցել նաև Ուելսի ակումբները։ Առաջնության մասնակից ակումբների թիվը 20 է։ Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջանը սկսվում է օգոստոսին և ավարտվում մայիսին: Յուրաքանչյուր ակումբ անցկացնում է 38 խաղ։ Պրեմիեր Լիգայի պաշտոնական հովանավորը Barclays բանկն է, որի պատճառով առաջնության պաշտոնական անվանում է Barclays Պրեմիեր Լիգա (անգլ.՝ Barclays Premier League)։ Անգլիայի տարածքից դուրս առաջնությունը հաճախ անվանում են «անգլիական Պրեմիեր Լիգա» (English Premier League)։

Առաջնությունը ստեղծվել է 1922 թվականի փետրվարի 20-ին՝ «Պրեմիեր Լիգա ֆուտբոլային ասոցիացիա» անվանմամբ, երբ առաջին դիվիզիոնի ակումբները որոշեցին դուրս գալ Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայից, որը հիմնադրվել էր 1888 թվականին։ Նպատակներից առաջնայինը հեռուստատեսային հեռարձակման իրավունքի վաճառքից ավելի շատ եկամուտներ ստանալն էր։ Այդ պահից Պրեմիեր Լիգան դարձավ աշխարհի ամենից մեծ ժողովրդականություն վայելող սպորտային առաջնությունը[1]։ Այն նաև համարվում է աշխարհի ամենից շահութաբեր ֆուտբոլային լիգան։ 2007-08 մրցաշրջանում ակումբների ընդհանուր շահույթը կազմեց 2,36 մլրդ ֆունտ[2]։ Այս պահի դրությամբ, եթե դատենք ՈՒԵՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակում երկրները ներկայացնող ակումբների գործակիցներով, ապա Պրեմիեր Լիգան համարվում է Եվրոպայի երկրորդ ուժեղագույն առաջնությունը՝ զիջելով միայն իսպանական Լա Լիգային[3]։

Պրեմիեր Լիգայում հանդես են եկել 45 տարբեր ակումբներ, սակայն նրանցից միայն 5-ն են հաղթել առաջնությունը, որից «Մանչեսթեր Յունայթեդը» 13 անգամ, «Չելսին»՝ 4, «Արսենալը»՝ 3, «Մանչեսթեր Սիթին»՝ 2, «Բլեքբեռն Ռովերսը»՝ 1։ Գործող չեմպիոն «Չելսին» Պրեմիեր Լիգայի իր 4-րդ տիտղոսը նվաճեց 2014-15 մրցաշրջանում։

Պատմություն[խմբագրել]

Ստեղծման նախադրյալները[խմբագրել]

Չնայած 1970-ականներին եվրոգավաթներում անգլիական ակումբների նշանակալի հաջողություններին, 1980-ականների վերջին անգլիական ֆուտբոլում նկատելի անկում եղավ։ Մարզադաշտերը գտնվում էին վատ վիճակում, ամենօրյա երևույթ էր դարձել ֆուտբոլային խուլիգանությունը, իսկ 1985 թվականին Էյզելի աղետից հետո անգլիական բոլոր ակումբները որակազրկվեցին եվրոգավաթների մասնակցությունից[4]։ Անգլիայի առաջին դիվիզիոնը, որը երկրի բարձրագույն առաջնությունն էր 1888 թվականից, մարզադաշտերի հաճախելիությամբ և ստացվող շահույթով զգալի հետ էր իտալական Ա Սերիայից և իսպանական Լա Լիգայից, ինչի արդյունքում անգլիացի առաջատար ֆուտբոլիստները տեղափոխվում էին այլ առաջնություններ[5]։ Սակայն 1990-ականների սկզբին իրավիճակը սկսեց դրական տեղաշարժ ունենալ: Անգլիայի հավաքականը հաջող հանդես եկավ աշխարհի 1990 թվականի առաջնությանը՝ հասնելով կիսաեզրափակիչ։ ՈՒԵՖԱ1990 թվականին հանեց եվրոգավաթներին մասնակցելու անգլիական ակումբների արգելքը։ 1989 թվականի ապրիլի 15Հիլզբորոյի աղետից հետո հրապարակվեց Թեյլորի զեկույցը, որը նախատեսում էր անվտանգությանն ուղղված մի շարք միջոցառումներ, հատկապես մարզադաշտերի վերանորոգում[6]։

Պրեմիեր Լիգայի չեմպիոնները

Տարի Հաղթող Երկրորդ Երրորդ
1992-93 Մանչեսթեր Յունայթեդ Աստոն Վիլլա Նորվիչ Սիթի
1993-94 Մանչեսթեր Յունայթեդ Բլեքբեռն Ռովերս Նյուքասլ Յունայթեդ
1994-95 Բլեքբեռն Ռովերս Մանչեսթեր Յունայթեդ Նոտինգհեմ Ֆորեսթ
1995-96 Մանչեսթեր Յունայթեդ Նյուքասլ Յունայթեդ Լիվերպուլ ՖԱ
1996-97 Մանչեսթեր Յունայթեդ Նյուքասլ Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ
1997-98 Արսենալ ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ Լիվերպուլ ՖԱ
1998-99 Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ Չելսի ՖԱ
1999-2000 Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ Լիդս Յունայթեդ
2000-01 Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ Լիվերպուլ ՖԱ
2001-02 Արսենալ ՖԱ Լիվերպուլ ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ
2002-03 Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ Նյուքասլ Յունայթեդ
2003-04 Արսենալ ՖԱ Չելսի ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ
2004-05 Չելսի ՖԱ Արսենալ ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ
2005-06 Չելսի ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ Լիվերպուլ ՖԱ
2006-07 Մանչեսթեր Յունայթեդ Չելսի ՖԱ Լիվերպուլ ՖԱ
2007-08 Մանչեսթեր Յունայթեդ Չելսի ՖԱ Արսենալ ՖԱ
2008-09 Մանչեսթեր Յունայթեդ Լիվերպուլ ՖԱ Չելսի ՖԱ
2009-10 Չելսի ՖԱ Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ
2010-11 Մանչեսթեր Յունայթեդ Չելսի ՖԱ Մանչեսթեր Սիթի
2011-12 Մանչեսթեր Սիթի Մանչեսթեր Յունայթեդ Արսենալ ՖԱ
2012-13 Մանչեսթեր Յունայթեդ Մանչեսթեր Սիթի Չելսի ՖԱ
2013-14 Մանչեսթեր Սիթի Լիվերպուլ Չելսի
2014-15 Չելսի Մանչեսթեր Սիթի Արսենալ

Հեռուստատեսային հեռարձակման իրավունքի վաճառքից ստացվող գումարն ավելի նշանակալի էր դառնում։ Եթե 1986 թվականին ֆուտբոլային լիգան հեռարձակման իրավունքի երկու տարով վաճառքից ստացել էր 6,3 մլն ֆունտ, ապա 1988 թվականին չորսամյա պայմանագրի արժեքը կազմեց 44 մլն ֆունտ[7]։

Ստեղծումը (1991)[խմբագրել]

1990/91 թվականին առաջարկություն եղավ ավելի շատ եկամուտ ստանալու նպատակով ստեղծել նոր լիգա։ 1991 թվականի հուլիսի 17-ին ֆուտբոլային լիգայի առաջին դիվիզիոնի ակումբները համընդհանուր համաձայնագիր ստորագրեցին՝ հաստատելով նոր կազմակերպության հիմնարար սկզբունքները, որը որոշեցին անվանել Պրեմիեր Լիգա ֆուտբոլային ասոցիացիա (FA Premier League)[8]։ Նոր ստեղծված առաջնությունը կոմերցիոն առումով անկախ էր ֆուտբոլային ասոցիացիայից և ֆուտբոլային լիգայից, և իրավունք ուներ անձամբ բանակցություններ վարել հեռուստատեսային հեռարձակման իրավունքի վաճառքի համար, ինչպես նաև պայմանագիր ստորագրել հովանավորի հետ։ Ֆուտբոլային լիգայի բոլոր 22 ակումբները տեղափոխվեցին Պրեմիեր Լիգա։ Առաջնություն գալու և առաջնությունից հեռանալու սկզբունքները պահպանվեցին։

Պրեմիեր Լիգայի հիմնադիր 22 ակումբները. «Արսենալ», «Աստոն Վիլլա», «Բլեքբեռն Ռովերս», «Չելսի», «Քովենթրի Սիթի», «Կրիստալ Պալաս», «Էվերթոն», «Իպսվիչ Թաուն», «Լիդս Յունայթեդ», «Լիվերպուլ», «Մանչեսթեր Սիթի», «Մանչեսթեր Յունայթեդ», «Միդլսբրո», «Նորվիչ Սիթի», «Նոթինգհեմ Ֆորեստ», «Օլդհեմ Աթլետիկ», «Քուինս Պարկ Ռեյնջերս», «Շեֆիլդ Յունայթեդ», «Շեֆիլդ Ուենսդեյ», «Սաութհեմփթոն», «Տոտտենհեմ Հոտսպուր», «Ուիմբլդոն ՖԱ»։

Ստեղծումից հետո (1992-ից)[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգայի առաջին մրցաշրջանին (1992/93) մասնկացում էր 22 ակումբ։ Առաջնության պատմության առաջին գոլը խփել է «Շեֆիլդ Յունայթեդի» ֆուտբոլիստ Բրայան Դինը՝ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դարպասը։ 1995 թվականին ՖԻՖԱ-ի պահանջով ակումբների թիվը 22-ից հասավ 20-ի (այդ մրցաշրջանում Պրեմիեր Լիգայից դուրս մնացին 4 ակումբ և եկան 2-ը)։ 2006 թվականի հունիսի 8-ին ՖԻՖԱ-ն եվրոպական բոլոր խոշորագույն առաջնություններին, այդ թվում Ա Սերիային և Լա Լիգայինն, պահանջեց 2007/08 մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ առաջնությունների մասնակիցների թիվը կրճատել 18-ի։ Պրեմիեր Լիգան այս հարցում մերժեց ՖԻՖԱ-ին[9]։ 2007 թվականին առաջնության պաշտոնական անվանումը փոխարինվեց Պրեմիեր Լիգայի (Premier League)[10]։

Կորպորատիվ կառուցվածքը[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգան գործում է որպես կորպորացիա, որի սեփականատերները մասնակից 20 ակումբներն են։ Յուրաքանչյուր ակումբ բաժնետեր է մեկ ձայնի իրավունքով։ Պրեմիեր Լիգան ղեկավարելու համար ակումբներն ընտրում են նախագահ, գործադիր տնօրեն և տնօրենների խորհուրդ[11]։ Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան ուղղակի միջամտություն չի ունենում Պրեմիեր Լիգայի ներքին գործերին, սակայն, որպես հատուկ բաժնետեր, ունի վետոյի իրավունք[12]։

Պրեմիեր Լիգան իր ներկայացուցիչներին է ուղարկում ՈւԵՖԱ-ի եվրոպական ակումբների ֆորումին։ Ակումբների ներկայացուցիչները և նրանց կոնկրետ թիվը որոշվում է ՈՒԵՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակի համաձայն։ Եվրոպական ակումբների ֆորումն ընտրում է ՈՒԵՖԱ-ի ակումբային առաջնությունների կոմիտեի երեք անդամ, որոնք զբաղվում են այնպիսի առաջնությունների գործառույթային հարցերով, ինչպիսիք են Չեմպիոնների Լիգան և Եվրոպա Լիգան[13]։

Ձևաչափ և հովանավորներ[խմբագրել]

Առաջնության ձևաչափը[խմբագրել]

«Մանչեսթեր Յունայթեդի և «Տոտտենհեմի» հանդիպումը 2004թ-ին

Այս պահին Պրեմիեր Լիգային մասնակցում է 20 ակումբ։ Մրցաշրջանի արդյունքում, որը սկսվում է օգոստոսին և վերջանում մայիսին, յուրաքանչյուր ակումբ երկու անգամ հանդիպում է մյուս մրցակիցների հետ՝ մեկ անգամ սեփական հարկի տակ, մեկ անգամ՝ մրցակցի։ Այս պարագայում, յուրաքանչյուր ակումբ անցկացնում է 38 խաղ։ Հաղթանակի համար թիմը վաստակում է 3 միավոր, ոչ ոքիի համար՝ 1 միավոր։ Պարտության դեպքում թիմը միավոր չի վաստակում։ Մրցաշրջանի ավարտին ամենից շատ միավոր հավաքած ակումբը ճանաչվում է առաջնության չեմպիոն։ Միավորների հավասար քանակի դեպքում հաշվի է առնվում խփած և բաց թողած գոլերի տարբերությունը, որի հավասար ցուցանիշներ լինելու դեպքում էլ՝ խփած գոլերի քանակը։ Եթե դրանից հետո էլ չի որոշվում հաղթողը, ապա ակումբներն զբաղեցնում են միևնույն հորիզոնականը։ Եթե այդ միջոցով պահանջվում է որոշել հաղթողին, կամ ակումբը, որը պետք է լքի առաջնությունը կամ մասնակցի այլ առաջնության, ապա չեզոք դաշտում փլեյ-օֆֆ ձևաչափի լրացուցիչ խաղ է նշանակվում այդ ակումբների միջև[14]։ Առաջնության ավարտին ամենից քիչ միավոր հավաքած երեք ակումբները տեղափոխվեում են Չեմպիոնշիպ, իսկ այնտեղից երեքը միանում են Պրեմիեր Լիգային[15]։

Որակավորումը եվրոգավաթներին[խմբագրել]

Մրցաշրջանի արդյունքում առաջին չորս ակումբները Չեմպիոնների Լիգայի մասնակցության իրավունք են ստանում։ Չեմպիոնը, փոխչեմպիոնը և երրորդ տեղի ակումբը մասնակցում են միանգամից խմբային փուլին, իսկ չորրորդ հորիզոնականի ակումբը մասնակցում է որակավորման երրորդ փուլից[16]։

5-րդ հորիզոնականում մրցաշրջանն ավարտած ակումբը մասնակցում է Եվրոպա Լիգայի խմբային փուլին։ Եվրոպա Լիգային կարող են մասնակցել նաև 6-րդ և 7-րդ հորիզոնականները զբաղեցնող ակումբները, եթե Անգլիայի գավաթի հաղթողը և Լիգայի գավաթի հաղթողը Չեմպիոնների Լիգայի ուղեգիր ունեն[17]։

«Չելսիի» և «Նյուքասլի» խաղը 2010թ-ին

Չեմպիոնների Լիգայի 2005-06 մրցաշրջանում «Լիվերպուլը» հաղթեց առաջնությունը, սակայն Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջանն ավարտեց 5-րդ հորիզոնականում։ ՈՒԵՖԱ«Լիվերպուլին» լրացուցիչ ուղեգիր տվեց, որի արդյունքում Չեմպիոնների Լիգայում անգլիական թիմերի թիվն հասավ 5-ի։[18]։ Դրանից հետո ՈՒԵՖԱ-ն փոխեց կանոնակարգը, համաձայն որի Չեմպիոնների Լիգայի հաղթողն, անկախ իր երկրի ազգային առաջնությունում զբաղեցրած դիրքից, ավտոմատ որակավորվում է առաջնության հաջորդ մրցաշրջանի խմբային փուլում։ Սակայն չորս ակումբների մասնակցության իրավունք ունեցող Անգլիան այդ դեպքում չորրորդ տեղը զբաղեցրած ակումբին զրկում է ուղեգրից։

2011-12 մրցաշրջանում «Չելսին» հաղթեց Չեմպիոնների Լիգան, սակայն Պրեմիեր Լիգայում զբաղեցրեց 6-րդ հորիզոնականը, որի պատճառով 4-րդ հորիզոնականում մրցաշրջանն ավարտած «Տոտտենհեմ Հոտսպուրը» զրկվեց Չեմպիոնների Լիգայի ուղեգրից։

Հովանավորներ[խմբագրել]

1993 թվականից մինչ այսօր Պրեմիեր Լիգան ունի պաշտոնական հովանավոր։ Հովանովորը որոշում է առաջնության պաշտոնական անվանումը։ Ստորև ներկայացված է հովանավորները և առաջնության անվանումը.

  • 1993—2001 - Carling (FA Carling Premiership)
  • 2001—2004 - Barclaycard (Barclaycard Premiership)
  • 2004—2007 - Barclays (Barclays Premiership)
  • 2007—մինչ այժմ - Barclays Premier League[19]։

Քննադատություններ[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգայի և Չեմպիոնշիպի միջև անդունի առաջացում[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգային քննադատողների մի մասի մեղադրանքը կապված է Պրեմիեր Լիգայի և Չեմպիոնշիպի միջև խորացող անդունդով։ Ֆուտբոլային լիգայից առանձնանալուց հետո Պրեմիեր Լիգայի շատ ակումբներ էական առաջ անցան ցածր դիվիզիոնի ակումբներից։ Պրեմիեր Լիգայի ակումբնները խաղերի հեռուստահեռարձակման իրավունքից ավելի շատ գումար են ստանում, քան ցածր դիվիզիոնի ակումբները[20]։ Բացառությամբ 2001-02 և 2011-12 մրցաշրջանների, Պրեմիեր Լիգայի նորեկներից առնվազն մեկը մրցաշրջանի արդյունքում դուրս է մնացել Պրեմիեր Լիգայից։ 1997-98 մրցաշրջանի արդյունքում բոլոր երեք նորեկները լքեցին առաջնությունը։

«Մեծ քառյակի» ակումբները Պրեմիեր Լիգայի ստեղծումից հետո
Մրցաշրջան Ա Չ Լ ՄՅ
1992/93 10 11 6 1
1993/94 4 14 8 1
1994/95 12 11 4 2
1995/96 5 11 3 1
1996/97 3 6 4 1
1997/98 1 4 3 2
1998/99 2 3 7 1
1999/00 2 5 4 1
2000/01 2 6 3 1
2001/02 1 6 2 3
2000/01 2 4 5 1
2003/04 1 2 4 3
2004/05 2 1 5 3
2005/06 4 1 3 2
2006/07 4 2 3 1
2007/08 3 2 4 1
2008/09 4 3 2 1

Պրեմիեր Լիգան հեռուստատեսահեռարձակման իրավունքների վաճառքից ստացված գումարից բաժին է հանում նաև այն ակումբներին, որոնք մրցաշրջանի արդյունքում դուրս են մնում առաջնությունից։ Սկսած Պրեմիեր Լիգայի 2006-07 մրցաշրջանից, այդ գումարը կազմում է մոտ £6,5 մլն ֆունտ, որը վճարվում է Պրեմիեր Լիգայից դուրս մնալուց երկու մրցաշրջանի ընթացքում, չնայած, որ 2007-08 մրցաշրջանում այդ գումրը հասավ մինչև £11,2 մլն ֆունտի[20]։

«Մեծ քառյակի» գերակայությունը (2003—2009)[խմբագրել]

Առաջնությունը քննադատույան է ենթարկվել նաև «մեծ քառյակի» (անգլ.՝ Big Four) ակումբների համար[21]։ Բացառությամբ 1994-95 մրցաշրջանին «Բլեքբեռն Ռովերսի» և 2011-12, 2013-14 մրցաշրջաններում «Մանչեսթեր Սիթիի» հաղթանակներին, առաջնությունում չեմպիոն են դարձել միայն երեք ակումբներ՝ «Մանչեսթեր Յունայթեդ», «Չելսի» և «Արսենալ»։ Բացի այդ, մինչ սէր Ալեքս Ֆերգյուսոնի հեռանալը «Մանչեսթեր Յունայթեդը» մրցաշրջանը երբեք չի ավարտել երրորդ հորիզոնականից ցածրը։ «Արսենալը», բացառությամբ երկու մրցաշրջանի, երբեք չի եղել 5-րդ հորիզոնականից ցածր, իսկ «Լիվերպուլը» 1999-2009 թվականներին մշտապես եղել է լավագույն հնգյակում։ Այս չորս ակումբները մեծ հաջողությունների հասան 1990-ականներին և 2000-ականներին և կոչվեցին «մեծ քառյակ»։ Սրանով պայմանավորված եվրոգավաթներին մշտապես մասնակցում էին այս ակումբները, հետևաբար, մյուս ակումբների համեմատ ավելի շատ գումար էին վաստակում և մեծացնում նրանց նկատմամբ ունեցած տարբերությունը[21]։ 2008 թվականին «Նյուքասլ Յունայթեդի» գլխավոր մարզիչ Քևին Կիգանը հայտնեց, որ «մեծ քառյակը» վտանգ է ներկայացնում ամբողջ Պրեմիեր Լիգայի համար[22]։ Ի պատասխան Կիգանի հայտարարությանը, Պրեմիեր Լիգայի գործադիր տնօրեն Ռիչարդ Սկադեմորը հայտնեց, որ մրցակցություն կա առաջնության ոչ միայն վերին հատվածում, այլ նաև միջին և ստորին, ինչն էլ առաջնությունն ավելի հետաքրքիր է դարձնում[23]։

Վերջին տարիներին «մեծ քառյակին» լուրջ մրցակցություն են ցույց տալիս «Տոտտենհեմ Հոտսպուրը», «Մանչեսթեր Սիթին», «Էվերթոնը» և «Սաութհեմփթոնը»։

Ազդեցությունը համաշխարհային ֆուտբոլի վրա[խմբագրել]

Նիգերիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որ Պրեմիեր Լիգայի ժողովրդականության ավելացումը և ամբողջ աշխարհում այս առաջնության հեռուստահեռարձակման մակարդակը բացասաբար է ազդում այլ երկրների ներքին առաջնությունների վրա, և օրինակ է բերում Նիգերիան։ Պրեմիեր Լիգայի խաղերի ժամանակ նվազում է Նիգերիայի ազգային առաջնության խաղերի հաճախելիության մակարդակը, իսկ երիտասարդ և տաղանդավոր նիգերիացի ֆուտբոլիստները բարձր աշխատավարձի հետևից գնում են Անգլիա, որի արդյունքում տուժում է Նիգերիայի ներքին առաջնությունը։ Նիգերիացին իր վարկածը հիմնավորում է այն փաստով, որ Չեմպիոնների Լիգայի 2008 թվականի եզրափակչին «Մանչեսթեր Յունայթեդի» և «Չելսիի» երկրպագուների բախման արդյունքում զոհվեցին յոթ նիգերիացի[24]։

Պրեմիեր Լիգայի չեմպիոնական գավաթը[խմբագրել]

Վենսան Կոմպանին Պրեմիեր Լիգայի գավաթով

Պրեմիեր Լիգայի գավաթը պատրաստել է Royal Jewellers (Garrard & Co) ընկերությունը։ Այն կշռում է 25 կգ, իսկ բարձրությունը 76 սմ է, լայնությունը՝ 43 սմ։ Գավաթը պատրաստված է 925 նմուշի արծաթից, ոսկեզօծ է, իսկ հիմքը մալախիտից է։ Մալախիտի կանաչ գույնը խորհրդանշում է դաշտի կանաչ խոտածածկը[25]։ Գավաթի դիզայնը հիմնված է «երեք առյուծների» վրա, որն էլ ասոցացվում է անգլիական ֆուտբոլի հետ։ Երկու առյուծները գտնվում են գավաթի բռնակների վրա, իսկ երրորդը դառնում է չեմպիոնական թիմի ավագը, ով պարգևատրման արարողության ժամանակ գավաթը պահում է գլախվերևում[25]։ Գավաթի վրայի գրությունը փոխվել է մի քանի անգամ՝ բնօրինակ The F.A. Premier League-ից մինչև The Barclays Premiership, իսկ հետո՝ Premier League։ 2008/09 մրցաշրջանից սկսած գավաթի վրա գրված է Barclays Premier League։

Մասնակից ակումբներ[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգայի ստեղծումից հետո նրան մասնակցել են 47 ակումբ։ Հիմնադիր 22 ակումբներից միայն յոթն են մասնակցել բոլոր մրցաշրջաններին։ Դրանք են «Արսենալը», «Աստոն Վիլլան», «Լիվերպուլը», «Մանչեսթեր Յունայթեդը», «Տոտտենհեմ Հոտսպուրը», «Չելսին» և «Էվերթոնը»[26]։

Պրեմիեր Լիգայի 2015/16 մրցաշրջանի մասնակից ակումբները[խմբագրել]

Հետևյալ 20 ակումբները կմասնակցեն 2015/16 մրցաշրջանին։

Ակումբ
Դիրքը մրցաշրջանի արդյունքում
2014/15
Առաջին մրցաշրջանը
բարձրագույն դիվիզիոնում
Մրցաշրջանների քանակը
բարձրագույն դիվիզիոնում
Տիտղոսների քանակը
բարձրագույն դիվիզիոնում
Վերջին չեմպիոնությունը
Արսենալա, բ 3-րդ 1904/05 99 13 2003/04
Աստոն Վիլլաա, բ 17-րդ 1888/89 105 7 1980/81
Բորնմուտ 1-ինը Չեմպիոնշիպում 2015/16 1 0
Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոն 13-րդ 1888/89 79 1 1919/20
Վեստ Հեմ Յունայթեդ 12-րդ 1923/24 58 0
Կրիստալ Պալաս 10-րդ 1969/70 16 0
Լեսթեր Սիթի 14-րդ 1908/09 47 0
Լիվերպուլա, բ 6-րդ 1894/95 101 18 1989/90
Մանչեսթեր Սիթիա 2-րդ 1899/1900 87 4 2013/14
Մանչեսթեր Յունայթեդա, բ 4-րդ 1892/93 91 20 2012/13
Նորվիչ Սիթի 3-րդը Չեմպիոնշիպում 1972/73 25 0
Նյուքասլ Յունայթեդ 15-րդ 1898/99 85 4 1926/27
Սանդերլենդ 16-րդ 1890/91 85 6 1935/36
Սաութհեմփթոնա 7-е 1966/67 39 0
Ստոկ Սիթիբ 9-րդ 1888/89 60 0
Սուոնսի Սիթիբ 8-րդ 1981/82 7 0
տոտտենհեմ Հոտսպուրա, բ 5-րդ 1909/10 81 2 1960/61
Ուոթֆորդ 2-րդը Չեմպիոնշիպում 1982/83 13 0
Չելսիա, բ 1-ին 1907/08 81 5 2014/15
Էվերթոնա, բ 11-րդ 1888/89 113 9 1986/87

a = Պրեմիեր Լիգայի հիմնադիր ակումբ
b = Երբեք դուրս չի մնացել Պրեմիեր Լիգայից

Ֆուտբոլիստներ[խմբագրել]

Պրեմիեր Լիգայում ամենից շատ խաղեր անցկացրած ֆուտբոլիստները
Տեղ Ֆուտբոլիստ Խաղեր[27]
1 Ուելս Ռայան Գիգզ 632
2 Անգլիա Ֆրենկ Լեմպարդ 609
3 Անգլիա Դեյվիդ Ջեյմս 572
4 Անգլիա Գարեթ Բերրի 562
5 Ուելս Գերի Սպիդ 535
6 Անգլիա Էմիլ Հեսկի 516
7 Ավստրալիա Մարկ Շվարցեր 514
8 Անգլիա Ջեյմի Կարագեր 508
9 Անգլիա Ֆիլ Նևիլ 505
10 Անգլիա Ռիո Ֆերդինանդ 504
10 Անգլիա Սթիվեն Ջերարդ 504

Մինչև 2010 թվականը Պրեմիեր Լիգայի ակումբները կարող էին պայմանագիր ստորագրել աշխարհի գործնականում բոլոր երկրների ֆուտբոլիստների հետ։ Սահմանափակում կար միայն կապված Եվրոպական Միության հետ։ Ակումբներում կարող էին հանդես գալ ԵՄ անձնագիր ունեցող քաղաքացիները կամ ԵՄ անձնագիր չունեցող «լավագույն» ֆուտբոլիստները, ովքեր Մեծ Բրիտանիայում աշխատելու թույլտվություն են ստացել։ 2010 թվականին Պրեմիեր Լիգան սահմանափակեց ակումբի ֆուտբոլիստների քանակը՝ 25 ֆուտբոլիստ։ Մինչ 21 տարեկան ֆուտբոլիստներն այդ սահմանափակման մեջ չեն մտնում։ Նույն թվականին ընդունվեց նաև «home-grown players»-ի օրենքը, որը Պրեմիեր Լիգայում երիտասարդ ֆուտբոլիստների զարգացման նպատակ ունի։ Այդ օրենքի համաձայն, ակումբում պետք է լինի նվազագույնը 8 այդպիսի ֆուտբոլիստ, ովքեր մինչև 21 տարեկանը վերջին 3 տարվա ընթացքում հանդիսացել են Անգլիայի կամ Ուելսի ակումբների ֆուտբոլիստներ[28]։

Պրեմիեր Լիգայի առաջին մրցաշրջանի առաջին տուրում դաշտ դուրս եկած բոլոր ֆուտբոլիստներից միայն 11 էին «արտասահմանցիներ»։[29]։ 1999 թվականի դեկտեմբերի 26-ին «Չելսին» դարձավ Պրեմիեր Լիգայի առաջին ակումբը, որը մեկնարկային կազմ դուրս բերեց 11 արտասահմանցի ֆուտբոլիստ[30], իսկ 2005 թվականի փետրվարի 14-ին «Արսենալի» հիմնական կազմի 11 մեկնարկային և 5 պահեստային ֆուտբոլիստներն արտասահմանցիներ էին[31]։ Անգլիական Պրեմիեր Լիգան երբեք չի հաղթել անգլիացի մարզիչ։ Այն հաղթել են երկու շոտլանդացի` սէր Ալեքս Ֆերգյուսոնը և Քենի Դալգլիշը, երկու իտալացի՝ Կառլո Անչելոտի և Ռոբերտո Մանչինի, մեկ ֆրանսիացի՝ Արսեն Վենգեր, մեկ պորտուգալացի՝ Ժոզե Մոուրինյո և մեկ չիլիացի` Մանուել Պելեգրինի։

Ֆուտբոլի աշխարհի 2002 թվականի առաջնության մասնակցեցին անգլիական ակումբների 101 ֆուտբոլստ։

Ռայան Գիգզը ռեկորդակիր է Պրեմիեր Լիգայում անցկացրած խաղերի քանակով[32]։

Լավագույն ռմբարկուները[խմբագրել]

Լավագույն ռմբարկուները
Տեղ Ֆուտբոլիստ Գոլեր[33]
1 Անգլիա Ալան Շիրեր 260
2 Անգլիա Էնդրյու Քոուլ 187
3 Անգլիա Ուեյն Ռունի 185
4 Անգլիա Ֆրենկ Լեմպարդ 177
5 Ֆրանսիա Թիերի Անրի 175
6 Անգլիա Ռոբի Ֆաուլեր 163
7 Անգլիա Մայքլ Օուեն 150
8 Անգլիա Լես Ֆերդինանդ 149
9 Անգլիա Թեդի Շերինգհեմ 146
10 Նիդերլանդներ Ռոբին վան Պերսի 144

Բացի ակումբների միջև մրցակցությունից, պայքար գոյություն ունի նաև ֆուտբոլիստների միջև անհատական մրցանակների համար։ Դրա համար գոյություն ունի «ամսվա գոլ» կամ «մրցաշրջանի գոլ» պարգևներ, ինչպես նաև լավագույն ռմբարկուի կոչումը։ Պրեմիեր Լիգայի լավագույն ռմբարկուն Ալան Շիրերն է՝ խփած 260 գոլով[34]։

Ռեկորդներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություն[խմբագրել]

  1. Campbell, Dennis (06.01.2002). «United (versus Liverpool) Nations». The Observer. http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,6903,626773,00.html. 
  2. Պրեմիեր Լիգայի ակումբները 2011/12 մրցաշրջանում վաստակել են 2.36 մլրդ ֆունտ
  3. «Коэффициенты стран 2012/13». UEFA. 2013. http://ru.uefa.com/memberassociations/uefarankings/country/index.html. 
  4. «1985: English teams banned after Heysel» (en)։ BBC News։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlOaC9c։ 
  5. «A History of The Premier League» (en)։ PremierLeague.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlPe8Cl։ 
  6. «The Taylor Report» (en)։ Footballnetwork.org։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlQS82P։ 
  7. Crawford, Gerry։ «Fact Sheet 8: British Football on Television» (en)։ University of Leicester Centre for the Sociology of Sport։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlR1myU։ 
  8. «In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs» (en)։ HM Courts Service։ 2006։ http://web.archive.org/web/20070927222536/http://www.hmcourts-service.gov.uk/judgmentsfiles/j9/pljmtint.htm։ 
  9. «Fifa wants 18-team Premier League». BBC Sport. 08.06.2006. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/5061302.stm. 
  10. «Premier League and Barclays Announce Competition Name Change». PremierLeague.com. http://www.premierleague.com/staticFiles/22/65/0,,12306~91426,00.pdf. 
  11. «Our relationship with the clubs» (en)։ PremierLeague.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-03-18-ին։ http://web.archive.org/20060318213827/www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2861&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb։ 
  12. «The Premier League and Other Football Bodies» (en)։ PremierLeague.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-03-18-ին։ http://web.archive.org/20060318214006/www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2851&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb։ 
  13. «European Club Forum» (en)։ UEFA.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-09-13-ին։ http://web.archive.org/20060913012118/www.uefa.com/uefa/aboutuefa/CommittesPanels/panel=32.html։ 
  14. «Barclays Premier League» (en)։ Sporting-Life.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlTsPvN։ 
  15. «Huge Stakes For Championship Play-Off Contenders» (en)։ Goal.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2007-05-26-ին։ http://web.archive.org/20070526104038/www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=294727։ 
  16. «UEFA Executive Committee approves changes to UEFA club competitions» (en)։ UEFA.com։ 30.11.2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlUnXTu։ 
  17. «Could it be seventh heaven?» (en)։ TheFA.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2004-03-17-ին։ http://web.archive.org/20040317184336/www.thefa.com/Features/ChampionsLeague/Postings/2003/02/38472.htm։ 
  18. «Liverpool get in Champions League». BBC Sport. 10.06.2005. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/4613695.stm. 
  19. «Barclays renews Premier sponsorship» (en)։ PremierLeague.com։ 23.10.2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlXUe03։ 
  20. 20,0 20,1 Conn, David (10.05.2006). «Rich clubs forced to give up a sliver of the TV pie». The Guardian. http://football.guardian.co.uk/comment/story/0,,1771399,00.html. 
  21. 21,0 21,1 «The best of the rest». ESPN. 29.01.2007. http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=405515&root=england&&cc=5739. 
  22. «Power of top four concerns Keegan». BBC Sport. 06.05.2008. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/n/newcastle_united/7384247.stm. 
  23. «Scudamore defends 'boring' League». BBC Sport. 07.05.2008. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7388360.stm. 
  24. «Is Premier League killing Nigerian football?». BBC News. 28.07.2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7526005.stm. 
  25. 25,0 25,1 «Barclays Premier League Trophy in city». Express India. 26.02.2008. http://www.expressindia.com/latest-news/Barclays-Premier-League-Trophy-in-city/277204/. 
  26. «It's official – Tottenham have the worst defence in Premier League history» (en)։ Daily Mail։ 14.11.2007։ http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-493532/Its-official--Tottenham-worst-defence-Premier-League-history.html։ 
  27. «English Premier League / All Time / Appearances breakdown by clubs» (en)։ StatBunker.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-01-30-ին։ http://www.webcitation.org/6E2ldFuqR։ 
  28. «Home-grown quota for Premier League». PremierLeague.com. 15.09.2009. http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~1797582,00.html. 
  29. Ron Atkinson (23.08.2002)։ «England need to stem the foreign tide» (en)։ The Guardian։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlYTLaE։ 
  30. «Phil Neal: King of Europe?» (en)։ The Guardian։ 12.06.2001։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlZZ2JK։ 
  31. «Wenger backs non-English line-up» (en)։ BBC։ 14.02.2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-15-ին։ http://www.webcitation.org/65TlakI2V։ 
  32. «Ryan Giggs» (en)։ Premier League։ 2013-12-15։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-06-08-ին։ http://www.webcitation.org/6HE34CCJ2։ 
  33. «English Premier League / All Time / Leading Scorers» (en)։ StatBunker.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-01-30-ին։ http://www.webcitation.org/6E2lfh7EV։ 
  34. Becky Gamester. «Super Shearer». BBC. http://www.bbc.co.uk/lancashire/sport/brfc/shearer.shtml. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]