Վիկտոր Հյուգո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Վիկտոր Հյուգո
ֆր.՝ Victor Hugo
Victor Hugo.jpg
Ծննդյան անուն ֆր.՝ Victor Marie Hugo
Ծնվել է փետրվարի 26, 1802({{padleft:1802|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13]
Ծննդավայր Բեզանսոն[2][4]
Վախճանվել է մայիսի 22, 1885({{padleft:1885|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1][2][3][4][5][6][8][10][11][13] (83 տարեկանում)
Վախճանի վայր Փարիզ, Ֆրանսիա[2]
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, դրամատուրգ, վիպասան, նկարիչ, լիբրետիստ, ակնարկագիր, մեմուարագիր, գրող, նկարազարդող, գրող ճանապարհորդ և բանաստեղծ
Լեզու ֆրանսերեն[3]
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա[14]
Կրթություն Փարիզի համալսարան և Լուի լը Գրան լիցեյ
Ուշագրավ աշխատանքներ Թշվառները և Փարիզի Աստվածամոր տաճարը
Անդամակցություն Ֆրանսիական ակադեմիա, Սերբիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա և Académie des sciences, belles-lettres et arts de Besançon et de Franche-Comté
Պարգևներ
Ամուսին Ադել Ֆուշե
Համատեղ ապրող Juliette Drouet և Léonie d'Aunet
Զավակներ Ադել Հյուգո, Շառլ Հյուգո[4], Ֆրանսուա-Վիկտոր Հյուգո[4] և Լեոպոլդինա Հյուգո
Victor Hugo Signature.svg
Վիկտոր Հյուգո Վիքիքաղվածքում
Վիկտոր Հյուգո Վիքիդարանում
Victor Hugo Վիքիպահեստում

Վիկտոր Հյուգո[16] (ֆր.՝ Victor Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo], փետրվարի 26, 1802({{padleft:1802|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13], Բեզանսոն[2][4] - մայիսի 22, 1885({{padleft:1885|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1][2][3][4][5][6][8][10][11][13], Փարիզ, Ֆրանսիա[2]), ֆրանսիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ, արձակագիր է: Նա ֆրանսիական ռոմանտիզմի առաջնորդն է: Ծնվել է 1802 թվականի փետրվարի 26-ին Բզանսոնում և մահացել՝ 1885 թվականի մայիսի 22-ին Փարիզում: Վիկտոր Հյուգոն հայտնի քաղաքական գործիչ և մտավորական է, ով մեծ դեր է կատարել XIX դարի պատմության մեջ:

Վիկտոր Հյուգոն նշանակալի դեր է զբաղեցնում XIX դարի ֆրանսիական պատմական գրականության մեջ իր ստեղծագործությունների ժանրերի բազմազանությամբ[17] [18] : Նա լիրիկական պոետ է իր «Ձոն և բալլադներ» (Odes et Ballades, 1826) , «Աշնան տերևները» (Les Feuilles d’automne, 1831) կամ «Մտորումներ» (Les Contemplations, 1856) ժողովածուներում, Նապոլեոն III-ին դեմ հանդիսացող գրող է իր «Պատժամիջոցներ» (Les Châtiments, 1853) ստեղծագործության մեջ, ինչպես նաև էպիկական բանաստեղծ՝ իր «Դարերի լեգենդը» (La Légende des siècles, 1859 et 1877) ստեղծագործության մեջ:

Հյուգոյի ստեղծագործություններից մեծ ժողովրդականություն են վայելում հատկապես՝ «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» (Notre-Dame de Paris, 1831) և «Թշվառները» (Les Misérables, 1862): Թատրոնում նա առաջադրում է ռոմանտիկ դրամայի տեսությունը իր Կրոմվելի առաջաբանով[19]: Իր բազմաժանր ստեղծագործության մեջ կան նաև քաղաքական երանգներ ֆր.՝ Chambre des pairs, l'Assemblée constituante և l'Assemblée législative-ում: Վիկտոր Հյուգոն մեծ ներդրում ունի ֆրանսիական պոեզիայի և թատրոնի բնագավառում՝ ներշնչվելով ժամանակակից, այդ թվում՝արևելյան գրողներից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգոն եղել է երեք եղբայրներից կրտսերը (ավագ եղբայրներ՝ Աբել (1798-1865 թթ.) և Եվգենի (1800-1837 թթ))։ Գրողի հայրը՝ Ժոզեֆ Լեոպոլդ Սիգիսբեր Հյուգոն (1773-1828 թթ.), նապոլեոնյան բանակի գեներալ էր, իսկ մայրը՝ Սոֆի Թղեբյուշեն (1772-1821 թթ.), դաշնակահարուհի էր։

Հյուգոյի վաղ մանկությունն անցել է Մարսելում, Կորսիկայում, Իտալիայում (1807 թ.), Մադրիդում (1811 թ.), ուր ընտանիքը տեղափոխվում էր հոր աշխատանքի բերումով և կրկին վերադառնում Փարիզ։[20] Ճանապարհորդությունները խորը տպավորություններ են թողել գրողի հոգում, որոնք էլ արտահայտվել են նրա ստեղծագործություններում։

1813 թ.-ին Հյուգոյի մայրը՝ Սոֆի Թղեբյուշեն, սիրային կապ ունենալով գեներալ Լագորիի հետ, ամուսնալուծվում է և որդու հետ հաստատվում Փարիզում։

Պատանեկությունը և գրական գործունեության սկիզբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուգոյի մայրը

1814-1818 թթ. Հյուգոն սովորել է Լյուդովիկոս Մեծի անվան լիցեում։ 14 տարեկան հասակում նա սկսում է իր գրական գործունեությունը։ Գրում է իր չտպագրված ողբերգությունները՝ «Athelie ou les scandinaves» և մորը նվիրված «Yrtatine» ողբերգությունները, և «Louis de Castro» դրաման։ 15 տարեկան հասակում Ակադեմիայի մրցույթում արժանանում է պատվավոր մեկնաբանությանը «Les avantages des études» բանաստեղծության համար, իսկ 1819 թ.-ին «Jeux Floraux» մրցույթում «Vierges de Verdun» և «Rétablissement de la statue de Henri III» պոեմների համար ստանում է երկու մրցանակ։

1822 թ. հոկտեմբերին Հյուգոն ամուսնանում է Ադել Ֆուսեի հետ (1803-1868 թթ.)։ Նրանք ունենում են հինգ երեխա՝

Ադել Հյուգո, Հյուգոյի կինը

1823 թ.-ին տպագրվում է «Իսլանդացի Հանը» (Han d’Islande) վեպը։ Շառլ Նոդյեի հիմնավորված քննադատությունները հիմք հանդիսացան Հյուգոյի և Նոդյեի հետագա ընկերության համար, որը շարունակվեց մինչև 1827-1830 թթ.։ Հենց այս ժամանակահատվածում Հյուգոն վերսկսում է իր հարաբերությունները հոր հետ և գրում է «Գովք հորս» (Odes à mon père, 1823 թ.), «Երկու կղզի» (1825 թ.) և «Պայքարից հետո» (Après la bataille) պոեմները։ Հյուգոյի հայրը մահացավ 1828 թ.-ին։

Հյուգոյի «Կրոմվել» (Cromwell) պիեսը, որը գրված է ֆրանսիական հեղափոխության հռչակավոր դերասան Ֆրանսուա-ժոզեֆ Տալմայի համար, տպագրվել է 1827 թ.-ին։ Սակայն ստեղծագործությունը մեծ վեճեր առաջացրեց։ Դրամայի նախերգանքում հեղինակը հերքում է կլասիցիզմի պայմանականությունները՝ հատկապես տեղի և ժամանակի միասնությունը՝ ներմուծելով ռոմանտիկ դրամայի նշույլներ։

1829 թ.-ին լույս են տեսնում «Մահվան դատապարտվածի վերջին օրը» (Dernier Jour d’un condamné), իսկ 1834 թ.-ին «Կլոդ Գյո» (Claude Gueux) ստեղծագործությունները։ Այս երկու կարճ վեպերում Հյուգոն ներկայացնում է իր բացասական վերաբերմունքը մահապատժի նկատմամբ։

«Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպը տպագրվել է 1831 թվականին։

Քաղաքական հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1849 թվականից սկսած Վիկտոր Հյուգոն իր ստեղծագործությունների մեկ երրորդը նվիրում է քաղաքականությանը, կրոնին և փիլիսոփայությանը: Նրա միտքը բարդ է, երբեմն՝ շփոթեցնող: Կարելի է ասել, որ այն վերլուծությունը, որ նա անում է քաղաքական և հասարակական հարցերի շուրջ հիմնված է ողջ բնությունը ղեկավարող օրենքի վրա: Ըստ նրա՝ «Եթե կա համերաշխություն, կա՝ ամբողջականություն[21], և եթե մերժես մարդկության նկատմամբ գործած յուրաքանչյուր դատավճիռ, քիչ բան արած չես լինի քո ժամանակի սերդնի համար»: Այսպես, աստիճանաբար ձևավորվում են նրա քաղաքական հայացքները՝ մերժելով պահպանողական մտքերն ու նոր թափ հաղորդում հեղափոխությանը[22]:

Ներքին քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդության տարիներին Հյուգոն պահպանողական կուսակցությանն է սատարում, իսկ հեղաշրջման ժամանակ անցնում է Շառլ X-ի կողմը: Այնուհետև ընդգրկվում է Շատոբրիանի քաղաքական ուղղության մեջ: 1848 թվականի Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, նա նախ հանձն է առնում պաշտպանել միապետությունը la monarchie (Խորհրդի նախագահ՝ Օդիլոն Բարրոտ): Փետրվարի 25-ին Լամարտինի հետ ունեցած զրույցում խոսում է Հանրապետության հիմնարար արժեքների մասին. «Հանրապետությունն, իմ կարծիքով, միակ ռացիոնալ կառավարությունն է, ազգերի միակ արժանիքը […]: Արդյո՞ք Ֆրանսիան հասել է դրան: Ես ուզում եմ Հանրապետություն, որը լինի կենսական և , որը լինի վերջնական[23]: »: Երբ Ֆրանսիան հռչակվում է Հանրապետություն, Լամարտինը Հյուգոյին առաջարկում է նախարարի պաշտոն (հանրային,ժողովրդական կրթություն) 1848թվականին ժամանակավոր կառավարությունում, բայց նա մերժում է: 1848 թվականի ընտրություններում, թեկնածու չհանդիսանալով, նա Փարիզում հավաքում է 55 500 ձայն, սակայն չի ընտրվում: Մյուս կողմից, մայիսի 24-ի լրացուցիչ ընտրություններում նա Փարիզում ընտրվում է շուրջ 87 000 ձայնով: Նա նիստ է գումարում Աջ պահպանողականի իրավունքով (Աջ համարվում էր այն քաղաքական հոսանքը կամ կուսակցությունը, որն առաջ է բերում բարոյական խստություն եւ որոշակի կոնսերվատիզմ-պահպանողականություն): 1848-ի հունիսին նա ղեկավարում է իշխանական ուժերի խմբերը Սեն-Լուի փողոցում հարվածներ հասցնելու համար: Նա քվեարկում է 1848 թվականի օգոստոսի 9-ի օրենքը, որով կասեցվում է որոշ հանրապետական թերթերի գործունեությունը: Հյուգոյի որդիները հիմնադրում են l’Événement թերթը, որը դեմ էր խորհրդի նախագահին՝ հանրապետական Կավենյակին, և սատարում էր Լուի Նապոլեոն Բոնապարտի թեկնածությունը 1848 թվականի նախագահական ընտրություններում: Դեմ լինելով միակ Օրենսդրական ժողովին` նա չի քվեարկում 1848 թվականի Սահմանադրության օգտին:

Գաղութացում և ստրկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգոն քիչ է արտահայտվել Ալժիրի գաղութացման հարցի շուրջ, որն այդ ժամանակվա Ֆրանսիայի գաղութականացման ամենագլխավոր խնդիրն էր: Մինչդեռ այդ հարաբերական լռությունը չի կարելի համարել համաձայնության նշան «Թշվառները»« Les Misérables» ստեղծագործության հեղինակի կողմից: 1840-1850 թվականներին նա ցնցվում է երկրի նվաճումից, որը դարձել էր «Հռոմեացիների ամբարը» « le grenier des Romains »: Ֆրանսիան՝ Աֆրիկայի սահմաններում տեսնելը, նրա համար մեծ և շատ ուրախալի բան էր, քանի որ, ըստ նրա, հենց քաղաքակրթությունն է, որ պետք է ազդեցություն գործեր բարբարոսության վրա, հենց լուսավորյալ ժողովուրդը պետք է փրկեր մյուս ժողովրդին խավարից: «Չկա ոչ մի կասկած՝ մե՛նք ենք աշխարհի հույները, մե՛նք պետք է լուսավորենք աշխարհը»[24][25] Այնուամենայնիվ, նրա գրվածքների մանրակրկիտ վերլուծությունը եւ նրա լռությունը ցույց են տալիս, որ «Ալժիրի հարցի» վերաբերյալ իր դիրքորոշումը հստակ էր: Թերահավատորեն էր վերբերվում զինվորական «խաղաղապահական» քաղաքակիրթ արժեքներին: Նա նաև ապրում է գաղութացված Ալժիրում, մի վայրում, որտեղ ֆրանսիական բանակը «ագրեսիվ էր», որտեղ աքսորվել էր Լուի-Նապոլեոն Բնապարտի պետականության ընդդիմդիրները[26]: Ստրկության հարցի մասին, 1820-ական թվականներին, Վիկտոր Հյուգոն ցույց է տվել իր «Bug-Jargal» «Բյուգ-Ժարգալ» ստեղծագործության միջոցով, որտեղ նա կիսում է այն տեսակետը, որ սևամորթ ժողովուրդներն ունեն նույն նախապաշարումներն, ինչ իր ժամանակակիցները, ովքեր զարմանալիորեն լռել են մինչև 1848 թվականի ստրկության վերացումը[27]: Նշենք, որ Հյուգոյի հերոսներից մեկի Թենարդիեի վատ արարքները «Թշվառները»« Les Misérables» ստեղծագործության վերջին հատվածում արծածում են սևամորթների առևտուրը:

Ֆեմինիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1882 թվականին Վիկտոր Հյուգոն դառնում է Կանանց իրավունքների ֆրանսիական լիգայի պատվավոր նախագահ, այնուհետև՝ Լեոն Ռիշերի[28] կողմից հիմնադրված Կանանց իրավունքների ֆեմինիստական միության նախագահ: Տղամարդկանց և կանանց հավասար իրավունքների հարցը նախքան այդ էլ իր տեղն էր զբաղեցրել՝ «Իննսուներեքը» (ֆր.՝ Quatrevingt-treize) ստեղծագործության վերջին գլխում:

Հեղինակային իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգոն հեղինակային իրավունքով ղեկավարում էր Բեռնի կոնվենցիան, որով պաշտպանում էր գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունները՝ դրանով իսկ կարևորելով գիտելիքի դերը.

Aquote1.png Գիրքը որպես գիրք պատկանում է հեղինակին, բայց որպես միտք՝ ողջ մարդկությանը: Բոլոր մտավորականներն էլ դրա իրավունքն ունեն: Եթե այդ երկու իրավունքներից մեկը, կամ գրողի իրավունքը, կամ մարդկային մտքի իրավունքը զոհաբերվի, ապա դա, անպայման, պետք է լինի գրողի իրավունքը, որովհետև հանրային շահը մեր միակ նախապատվությունն է [29] Aquote2.png


Հյուգոյի՝ թատրոնին նվիրված տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ Հյուգոն

1830-1843 թթ. Վիկտոր Հյուգոն աշխատում էր գրեթե միայն թատրոնի համար, այնուամենայնիվ նա տպագրում է մի քանի բանաստեղծական ժողավածուներ՝ «Աշնանային տերևները» (Les Feuilles d’automne, 1831 թ.), «Մթնշաղի երգերը» (Les Chants du crépuscule, 1835 թ.), «Ներքին ձայներ» ( Les Voix intérieures, 1837 թ.), «Շողեր և ստվերներ» (Les Rayons et les Ombres, 1840 թ.)։

Արդեն 1828 թ.-ին նա բեմադրեց իր առաջին պիսեներից մեկը՝ «Էմի Ղոբսաղը» (Amy Robsart)։ 1829 թ.-ին ստեղծվեց «Էռնանի» (Hernani) պիեսը (առաջին բեմադրությունը 1830 թ.-ին), որը հին և նոր արվեստի ներկայացուցիչերի միջև գրական վեճերի առիթ դարձավ։ Նոր արվեստի հավատարիմ պաշտպանը դարձավ Տեոֆիլ Գոտյեն, ով ոգեշնչված ընդունել էր այս ստեղծագործությունը։ Այս վեճերը գրականության պատմության մեջ հայտնի են «ճակատամարտ «Էղնանիի» համար» անվան տակ։

1841 թ. Հյուգոն ընդունվեց Ֆրանսիական ակադեմիա, իսկ 1845 թ. ստացավ պեղի պաշտոն (pair de France)։ 1848 թ. ընտրվել է Ազգային ժողովում։ Հյուգոն 1851 թ. պետական հեղաշրջման հակառակորդ էր։ Երբ Նապոլեոն Երրորդը իշխանության անցավ, Հյուգոն արտաքսվեց։ 1870 թ. վերադարձավ Ֆրանսիա, իսկ 1876 թ. ընտրվեց սենատոր։

Կյանքի վերջին տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգոյի դամբարանը, Փարիզ, Ֆրանսիա

Հյուգոն մահացել է թոքերի բորբոքումից 1885 թ. մայիսի 22-ին 83 տարեկանում։ Թաղման արարողությունը տևել է 10 օր։ Մասնակցել է մոտ մեկ միլիոն մարդ։ Թաղված է Պանթեոնում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոզետը

Հյուգոյի առաջին ստեղծագործությունները իրեն հաջողություն և հայտնություն բերեցին իր կյանքի առաջին տարիներին։ Իր առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Գովքեր և զանազան բանաստեղծություններ» (Odes et poésies diverses), տպագրվել է 1822 թ.-ին, երբ Հյուգոն 20 տարեկան էր։ Լյուդովիկոս XVIII թագավորը գրողին տարեկան գումար էր տրամադրում։ 1826 թ.-ին լույս տեսավ «Գովքեր և բալլադներ» ժողովածուն։

Վիկտոր Հյուգոյի առաջին հասուն ստեղծագործությունը «Մահապատժի դատապարտվածի վերջին օրը» ( Le Dernier Jour d'un condamné) երկն է, որը գրվել է 1829 թ.։ Այս ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն է թողել Չարլզ Դիքենսի և Դոստոևսկու վրա։ «Կլոդ Գյո» (Claude Gueux)-ն կարճ, իրական հենք ունեցող վավերագրական պատմություն է մարդասպանի մասին, ով Ֆրանսիայում մահապատժի է ենթարկվել։ Այն լույս է տեսել 1834 թ.։ Սակայն Հյուգոյի առաջին լիարժեք վեպը համարվում է «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» (Notre-Dame de Paris), որը տպագրվել է 1831 թ. և միանգամից թարգամանվել է մի շարք լեզուներով։

Բանաստեղծություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուգոն բազմաթիվ բանաստեղծությունների և պոեմների հեղինակ է։ Միայն իր կյանքի ընթացքում հրատարակվել է նրա չափածո ստեղծագործությունների 21 ժողովածու, իսկ մահից հետո ևս 8-ը։

Հրատարակված կյանքի ընթացքում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Odes et poésies diverses (1822)
  • Nouvelles Odes (1824)
  • Odes et Ballades (1828)
  • Les Orientales (1829)
  • Les Feuilles d'automne (1831)
  • Les Chants du crépuscule (1835)
  • Les Voix intérieures (1837)
  • Les Rayons et les Ombres (1840)
  • Les Châtiments (1853)
  • Les Contemplations (1856)
  • La Légende des siècles (մաս առաջին 1859)
"Quasimodo"
  • Les Chansons des rues et des bois (1865)
  • L'Année terrible (1872)
  • L'Art d'être grand-père (1877)
  • La Légende des siècles (Մաս երկրորդ 1877)
  • Le Pape (1878)
  • La Pitié suprême (1879)
  • Religions et religion (1880)
  • L'Âne (1880)
  • Les Quatre Vents de l'esprit (1881)
  • La Légende des Siècles (մաս վերջին, 1883)

Հետմահու ժողովածուները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռագրերից հանված հետմահու ժողովածուները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգո, հեղինակ Օգյուստ Ռոդեն

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թատերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Հյուգո, 1853 թ.
  • Կրոմվել (Cromwell, 1827).
  • Էմի Ռոբսարտ (Amy Robsart, 1828, опубликована 1889).
  • Հերնանի (Hernani, 1830).
  • Միարիոն Դելորմ (Marion Delorme, 1831).
  • Արքան զվարճանում է (Le Roi s’amuse, 1832. թարգմանվել է հայերեն[33]).
  • Լուկրեցիա Բորջա (Lucrèce Borgia, 1833, թարգմանվել է հայերեն[34]).
  • Մարիա Թյուդոր (Marie Tudor, 1833).
  • Անջելո, Պադուայի բռնակալը (Angelo, tyran de Padoue, 1835).
  • Ռուի Բլազ (Ruy Blas, 1838).
  • Բուրգրաֆները (Les Burgraves, 1843).
  • Տորկվեմադա (Torquemada, 1882).
  • Ազատ թատրոն. մանր թատերգություններ և պատառիկներ (Théâtre en liberté, 1886).

Բեմադրված օպերաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Lucrezia Borgia, 1833 թ.
  • Il Giuramento, 1837 թ.
  • Ernani de Verdi, 1844 թ.
  • Rigoletto de Verdi, 1851 թ.
  • Marion Delorme d'Amilcare Ponchielli, 1885 թ.
  • Torquemada de Nino Rota, 1943 թ.

Երաժշտական կատակերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թշվառները (Les Misérables), 1980 թ.
  • Փարիզի Աստվածամոր տաճարը (Notre-Dame de Paris), 1999 թ.

Երգեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Georges Brassens ։ Gastibelza, La Légende de la Nonne
  • Julos Beaucarne ։ Je ne songeais pas à Rose
  • Colette Magny ։ Les Tuileries, Chanson en canot
  • Malicorne ։ La fiancée du timbalier
  • Pierre Bensusan ։ « Demain, dès l’aube, à l’heure où blanchit la campagne »
  • Gérard Berliner ։ composition théâtrale Mon Alter Hugo208, qui donnera aussi lieu à l'album Gérard Berliner chante Victor Hugo

Ծանաթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 http://www.senat.fr/senateur-3eme-republique/hugo_victor1354r3.html
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118554654 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 З. Венгерова Гюго, Виктор // Энциклопедический словарь СПб.: Брокгауз—Ефрон, 1893. — Т. IXа. — С. 956–959.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Victor Hugo
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Victor Hugo / Assemblée nationale
  7. 7,0 7,1 Victor Marie Hugo ministère de la Culture.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Victor Hugo — 1834.
  9. 9,0 9,1 Victor Marie Hugo — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 KulturNav — 2015.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 SNAC
  12. 12,0 12,1 Internet Broadway Database — 2000.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  14. Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
  15. Base Léonore ministère de la Culture.
  16. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Ավանդական և պատմական անձնանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 59։ ISBN 99941-56-03-9 
  17. http://www.operavenir.com/cours/docs/Hugo.doc [archive].
  18. « (PDF) Laissez-vous conter Victor Hugo » [archive], sur besancon.fr, Villes et Pays d’art et d’histoire Besançon, février 2002 (consulté le 29 avril 2010), Une vie d'exception, p. 4
  19. « Préface de Cromwell où l’auteur se pose en théoricien et en chef de file du romantisme. À la tragédie classique, il oppose le drame moderne, qui doit mêler, comme le fait la nature-même, le sublime et le grotesque, ces deux éléments de la réalité. » Gaëtan Picon, Dictionnaire des auteurs, Laffont-Bompiani, 1990, t. II, p. 550, (ISBN 978-2-221-50156-6).
  20. Հյուգո, հոդված Գրական հանրագիտարանից 1929-1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)
  21. Victor Hugo, Oeuvres complètes - Critique - Proses philosophiques de 1860-1865, Paris, Robert Laffont, 1985, 761 p. (ISBN 2-221-04697-8), p. 508
  22. ↑ Michel Winock et Pascal Gelinet, 2 000 ans d'histoire sur France Inter, mercredi 29 août 2007.
  23. Victor Hugo, Choses vues 1847-1848, Paris, Gallimard, 1972, 505 p. (ISBN 2-07-036047-4), p. 293.
  24. Victor Hugo, Choses vues 1830-1846, Paris, Gallimard, 1972, 508 p. (ISBN 2-07-036011-3), p. 204
  25. ,↑ Voir son discours de 1879 au banquet commémorant l'abolition de l'esclavage sur wikisource : Victor Hugo, Actes et paroles. Depuis l'exil. 1879. (II. Discours sur l'Afrique).
  26. Lire à ce sujet Franck Laurent, Victor Hugo face à la conquête de l'Algérie, Paris, Maisonneuve & Larose, coll. « Victor Hugo et l'Orient », no 6, 2001. ([PDF]Compte-rendu de l’ouvrage de Franck Laurent et entretien avec son auteur par Christiane Chaulet Achour [archive]).
  27. ↑ Cf. [archive]Léon-François Hoffmann, Victor Hugo, les noirs et l'esclavage.
  28. Paulette Bascou-Bance, La mémoire des femmes : anthologie, Elytis, 2002, 575 p. (ISBN 9782914659055, lire en ligne [archive]), p. 233
  29. https://fr.wikisource.org/wiki/Discours_d%27ouverture_du_Congr%C3%A8s_litt%C3%A9raire_international
  30. Փարիզի աստվածամոր տաճարը / Վ. Հյուգո ; Ֆրանս. թարգմ.՝ Վ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Ս. Պայազատ. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1953. - 544 էջ։
  31. Թշվառներ։ Վեպ / Վ. Հյուգո; Թարգմ. ֆրանս.՝ Վ. Միքայելյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1987. - Մաս 1-5 (3 գիրք) ; 22 սմ. - Մաս 1 (1987, 318 էջ) : Խմբ.՝ Գ.Գ. Հովսեփյան Ֆանտին - Մաս 2, 3 (1987, 534 էջ) : Խմբ.՝ Ա.Ս. Հովսեփյան, Ե.Ս. Զարեհյան Կոզետ ; Մարիուս - Մաս 4, 5 (1987, 668 էջ) : Խմբ.՝ Է.Ռ. Մասումյան, Գ.Գ. Խաչատրյան Պլյումե փողոցի հովվերգությունը և Սեն-Դընի փողոցի դյուցազներգությունը ;Ժան Վալժան Միքայելյան, Վահե Միքայելի, 1900-1967 թարգմ. Հովսեփյան, Գ.Գ. խմբ. Հովսեփյան, Ա.Ս. խմբ. Զարեհյան, Ե.Ս. խմբ. Մասումյան, Է.Ռ. խմբ. Խաչատրյան, Գ.Գ. խմբ.
  32. Իննսուներեքը։ Վեպ։ Դպրոցական միջին և բարձր տարիքի համար / Վ. Հյուգո; Թարգմ.՝ Հ. Հարությունյան; Առաջաբ.՝ Ն. Սլավյատինսկի; Խմբ.՝ Մ. Բերբերյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1984. - 327 էջ։
  33. Արքան զվարճանում է = Le Roi s'amuse / Վիկտոր Հյուգո ; Ֆր. թարգմ., ներածակ. հոդվածը և ծանոթ. գրեց՝ Հենրիկ Բախչինյան. - Երևան։ Սարգիս Խաչենց, 1998. - 227 էջ։
  34. Լուկրեցիա Բորջա / Վ. Հյուգո; Ֆրանս. թարգմ.՝ Վ. Քերեստեջյան; Խմբ.՝ Գ. Վիրապյան. - Երևան։ Հայաստան, 1967. - 159 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գրական հանրագիտարան 1929-1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)