Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքին
բրիտանական անգլերեն՝ J. R. R. Tolkien
Tolkien 1916.jpg
Ծննդյան անուն բրիտանական անգլերեն՝ John Ronald Reuel Tolkien
Ծնվել է հունվարի 3, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Ծննդավայր Բլումֆոնթեյն, Orange Free State[1][10][11][3][12]
Վախճանվել է սեպտեմբերի 2, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[1][13][2][14][4][5][7][8][9] (81 տարեկանում)
Վախճանի վայր Բորնմութ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[15][16][17]
Մասնագիտություն լեզվաբան, բանաստեղծ, համալսարանի պրոֆեսոր, բանասեր, վիպասան, մանկագիր, թարգմանիչ, գրական քննադատ, ակնարկագիր, սցենարիստ, գրող, սպա, հեղինակ, արձակագիր և Q28225718?
Ազգություն Անգլիացիներ
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[18]
Կրթություն Օքսֆորդի համալսարան, Էքսետեր քոլեջ, Թագավոր Էդուարդի դպրոց և St. Philip's School
Գիտական աստիճան պրոֆեսոր
Ժանրեր ֆենթեզի, մանկական գրականություն, թարգմանություն, գրականագիտություն, պոեզիա և արձակ
Գրական ուղղություններ Inklings
Ուշագրավ աշխատանքներ Հոբիտ կամ գնալն ու գալը, Մատանիների տիրակալը, Սիլմարիլիոն, Tree and Leaf, Ռովերանդոմ, Թոմ Բոմբադիլի արկածները և Beowulf: The Monsters and the Critics
Անդամակցություն Թագավորական գրական ընկերություն
Աշխատավայր Օքսֆորդի համալսարան, Լիդսի համալսարան և Օքսֆորդի անգլերեն բառարան
Պարգևներ Բրիտանական կայսրության շքանշանի կոմանդոր Պրոմեթևս մրցանակ Պրոմեթեյ մրցանակ Nebula Award for Best Script Nebula Award for Best Script «Լոկուս» մրցանակ լավագույն ֆանտաստիկ վեպի համար Nebula Award for Best Script Բրիտանական կայսրության շքանշան Hugo Award for Best Dramatic Presentation և Hugo Award for Best Dramatic Presentation (Long Form)
Ամուսին Էդիթ Թոլքին
Զավակներ Քրիսթոֆեր Թոլքին, John Francis Reuel Tolkien և Priscilla Mary Anne Reuel Tolkien
JRR Tolkien signature - from Commons.png
Կայք tolkienestate.com
J. R. R. Tolkien Վիքիպահեստում

Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքին (անգլ.՝ John Ronald Reuel Tolkien, հունվարի 3, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Բլումֆոնթեյն, Orange Free State[1][10][11][3][12] - սեպտեմբերի 2, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[1][13][2][14][4][5][7][8][9], Բորնմութ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[15][16][17]), անգլիացի հանրահռչակ գրող և բանասեր, Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր, որտեղ դասավանդել է անգլոսաքսոնական լեզու (1925-1945), այնուհետև՝ անգլերեն և գրականություն (1945-1959)։ Դավանանքով՝ կաթոլիկ։ 1972 թ մարտի 28-ին Թոլքինին շնորհվել է Բրիտանական կայսրության կոմանդորի կոչում։ Գրել է հիմնականում ֆենթեզի ժանրում։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունները «Հոբիթ, կամ գնալն ու գալը» վեպն է և «Մատանիների տիրակալը» եռագրությունն են։

«Մատանիների տիրակալը» երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո անգլերենով գրված ամենահանրաճանաչ գրքերից մեկն է։ 1968 թվականին անգլախոս աշխարհում եռագրությունը կարդացել էր 50 միլիոնից ավելի մարդ։ Ներկայումս վեպը թարգմանվել է 40-ից ավելի լեզուներով։ 2003 թվականին բրիտանական BBC ինտերնետային և հեռուստառադիոընկերության հարցումների համաձայն 200 լավագույն գրքերի ցուցակում առաջին տեղը գրավեց «Մատանիների տիրակալը»։

Թոլքինը ունի բազմաթիվ հետևորդներ։ Նրա ընկերն ու բարեկամն էր Քլայվ Ստեյփլզ Լյուիսը՝ «Նարնիայի քրոնիկների» հեղինակը, «ֆենթեզի» ժանրի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա և Թոլքինի ստեղծագործությունները փոխադարձ ազդեցություն են ունեցել միմյանց վրա։ Ամբողջ աշխարհում բազմաթիվ հեղինակներ խոստովանում են Թոլքինի ազդեցությունը իրենց ստեղծագործության վրա։ Նրանցից կարելի է նշել Ջոան Ռոուլինգին՝ «Հարրի Փոթերի» հեղինակին և սանկտ-պետերբուրգցի գրող, Նիկ Պերումովին (Փիրումյան), որի վեպերում իրադարձությունները կատարվում են «Մատանիների տիրակալից» 300 տարի անց։

Թոլքինի ստեղծագործությունները ստացել են բազմաթիվ միջազգային մրցանակներ, դրանց հիման վրա նկարահանվել են ֆիլմեր, մուլտֆիլմեր, ստեղծվել են համակարգչային խաղեր, գրվել են պիեսներ, սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ։ Թոլքինի անունով անվանվել է աստերոիդ, Միջերկրի աշխարհագրական անունների և հերոսների անուններով են կոչվել իրական աշխարհագրական օբյեկտներ և կենդանիներ։ Լույս են տեսնում ամսագրեր։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ ինտերնետային կայքեր, որոնք ստեղծել են նրա երկրպագուները։ Գրականագիտության մեջ ստեղծվել է թոլքինագիտության ճյուղը։

Հայերեն լույս են տեսել «Հոբիթ»֊ը և «Մատանիների տիրակալի» առաջին մասը՝ «Պահապանները» անունով։ Ուկրաինայում 1998 թվականին «Մատանիների տիրակալի» մոտիվներով նկարահանվել է հեռուստասերիալ, որտեղ Գորլումի դերում խաղացել է հայտնի դերասան Ռաֆայել Քոթանջյանը, իսկ Ջեքսոնի ֆիլմերում նույն դերի համակարգչային կերպարի համար օգտագործվել է անգլիահայ դերասան Էնդի Սերքիսի շարժումներն ու ձայնը։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1937 - «Հոբիթ կամ գնալն ու գալը» / The Hobbit or There and Back Again
  • 1945 - «Նիգգլի թերթը» / Leaf by Niggle
  • 1945 - «Բալլադ Աոթրուի և Իթրունի մասին» / The Lay of Aotrou and Itroun
  • 1949 - «Ջայլս ֆերմերը Հեմից» / Farmer Giles of Ham
  • 1953 - «Բեորթհելմի որդի Բեորթնոթի վերադարձը» / The Homecoming of Beorhtnoth Beorhthelm’s Son (պիես)
  • 1954 - 1955 - «Մատանիների տիրակալը» / The Lord of the Rings
  • 1954 - «Մատանու եղբայրությունը» / The Fellowship of the Ring,
  • 1954 - «Երկու ամրոց» / The Two Towers,
  • 1955 - «Արքայի վերադարձը» / The Return of the King,
  • 1962 - «Թոմ Բոմբադիլի արկածները» / The Adventures of Tom Bombadil and Other Verses from the Red Book (բանաստեղծությունների ժողովածու)
  • 1967 - «Ճանապարհը գնում ու գնում է» / The Road Goes Ever On (Դոնալդ Սուոնի հետ)
  • 1967 - «Դարբինը Մեծ Վութթոնից» / Smith of Wootton Major
  • 1977 - «Սիլմարիլիոն» / The Silmarillion (լույս է տեսել հետմահու, որդու՝ Քրիսթոֆեր Թոլքինի խմբագրությամբ)
  • 1997 - «Ռովերանդոմ» / The Roverandom (լույս է տեսել հետմահու, որդու՝ Քրիսթոֆեր Թոլքինի խմբագրությամբ).
  • 2007 - «Հուրինի որդիները» / The Children of Húrin (լույս է տեսել հետմահու, որդու՝ Քրիսթոֆեր Թոլքինի խմբագրությամբ).

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118623222 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Tolkiens Reise nach Mittelerde: Ein neuer Blick in die Welten J.R.R. Tolkiens — 1 — Kow: Heel Verlag, 2013. — S. 2. — 338 p. — ISBN 978-3-86852-826-8
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 J.R.R. Tolkien
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC
  6. 6,0 6,1 Encyclopædia Universalis
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 The Peerage
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  10. 10,0 10,1 10,2 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/598643/JRR-Tolkien
  11. 11,0 11,1 11,2 http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/find_out/guides/uk/jrr_tolkien/newsid_2388000/2388813.stm
  12. 12,0 12,1 12,2 https://web.archive.org/web/20171006145556/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/john-ronald-reuel-tolkien
  13. 13,0 13,1 13,2 http://www.famousbirthdays.com/people/jrr-tolkien.html
  14. 14,0 14,1 14,2 Tolkiens Reise nach Mittelerde: Ein neuer Blick in die Welten J.R.R. Tolkiens — 1 — Kow: Heel Verlag, 2013. — S. 33. — 338 p. — ISBN 978-3-86852-826-8
  15. 15,0 15,1 15,2 http://www.history.com/this-day-in-history/third-and-final-lord-of-the-rings-movie-opens
  16. 16,0 16,1 16,2 http://amsaw.org/amsaw-ithappenedinhistory-010305-tolkien.html
  17. 17,0 17,1 17,2 http://www.irishexaminer.com/ireland/michael-schumacher-racing-driver-is-44-today-218391.html
  18. http://www.tv.com/shows/lizzie-mcguire/clue-less-163296/

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքին «Հոբիթ» - Երևան, «Սովետական գրող», 1984
  2. Ջ.Ռ.Ռ. Թոլքին «Պահապանները» - Երևան, «Արևիկ», 1989

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ջ.Ռ.Ռ. Թոլքին «Պահապանները» - Երևան, «Արևիկ», 1989

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]