Հենրի Ռայդեր Հագարդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Հենրի Ռայդեր Հագգարդ
HRiderHaggard.jpg
Ի ծնե անուն Հենրի Ռայդեր Հագգարդ
Ծնվել է հունիսի 221856
Ծննդավայր Բրադենեմ
(Անգլիա)
Վախճանվել է մայիսի 14, 1925 (68 տարեկանում)
Վախճանի վայր Լոնդոն, (Անգլիա)
Մասնագիտություն գրող և վիպագիր
Լեզու անգլերեն
Ազգություն բրիտանացի
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Գրական ոճեր "Արկածային",
"Ֆենտեզի"
Ուշագրավ աշխատանքներ "Սողոմոն թագավորի հանքերը",
"Մոնթեսումայի դուստրը"
Նշանակալի պարգևներ Բրիտանական կայսրութւան շքանշանի ասպետ-կոմանդոր
Ամուսին(ներ) Օնորինա դե Վիան (ծնյալ Մորել)
Henry Rider Haggard signature.svg
Վեբկայք riderhaggardsociety.org.uk
Henry RiderHaggard Վիքիպահեստում

Հենրի Ռայդեր Հագգարդ (հունիսի 22, 1856, Բրադենեմ, Մեծ Բրիտանիա - մայիսի 14, 1925, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա), անգլիացի գրող, բազմաթիվ արկածային և պատմական վեպերի հեղինակ։

Նրա վեպերը թարգմանվել և կարդացվում են աշխարհի շատ ժողովուրդների լեզուներով։ «Մոնթեսումայի դուստրը»[1] Հագգարդի լավագույն վեպերից է։ Հեղինակն այս վեպի նյութ է ընտրել պատմական իրողություն. Մեքսիկայի նվաճումը իսպանացիների կողմից XVI դարի սկզբներին, հնդկացիների կատաղի պայքարն իրենց ազատության համար, նրանց պարտությունը և հնդկացիների ացտեկական կայսրության կործանումը։ Իր վեպը հյուսելու համար Հագարդն օգտագործել է պատմական այս իրադարձություններին վերաբերող հարուստ գրականությունը, ժամանակակիցների հուշերն ու նկարագրությունները և զանազան փաստաթղթեր։ Բայց սրանով էլ չբավականանալով՝ նա անձամբ ճանապարհորդել է Մեքսիկայում, եղել է նրա լեռնաշխարհում, որտեղ մինչև հիմա էլ ապրում են բնիկ ժողովուրդների բազմալեզու մնացորդները, ուսումնասիրել է նրանց կենցաղն ու սովորույթները, նրանց նիստուկացը, հավատալիքները, անձամբ տեսել է այն բնությունը, լեռներն ու անտառները, գետերն ու լճերը, որտեղ տեղի են ունեցել կռիվները։ Հագգարդը գարշանքով է խոսում կռապաշտական հավատալիքների և կուռքերին մարդկային զոհաբերությունների մասին, բայց և դրան զուգադրում է կաթոլիկ ճիզվիտների սոսկալի արարքները և իր հերոսի բերանով ասում, որ քրիստոնյա իսպանացիներին էլ հանուն աստծո մարդկանց ողջ-ողջ այրում են խարույկի վրա կամ ողջ-ողջ թաղում պատի մեջ, և դա ամենևին էլ պակաս սոսկալի ու քստմնելի չէ, քան հնդկացիների կրոնական ծիսակատարությունները։ Ամբողջ վեպի մեջ զգացվում է հեղինակի ջերմ համակրանքը ազատատենչ բնիկ ժողովուրդների նկատմամբ։

Հեղինակությունը և ժառանգությունը[խմբագրել]

H.Rider.Haggard.by.Leslie.Ward.for.Vanity Fair.May.21,1887.jpg

Հագարդի պատմություններն այժմ էլ լայնորեն ընթերցվում են։ Այեշան՝ «Նա»-ի գլխավոր հերոսուհին, հոգեվերլուծաբանների կողմից համարվել է այնպիսի նախատիպ, ինպիսիք են Զիգմուդ Ֆրեյդը և Կառլ Յունգը։ Նրա «Նա, ով պետք է հնազանդվի» արտահայտությունը օգտագործվել է բրիտանացի հեղինակ Ջոն Մորտայմերիկի կողմից՝ նրա «Rumpole of the Bailey» շարքում որպես մասնավոր անուն, որը գլխավոր հերոսը օգտագործում էր իր կնոջ՝ Հիլդայի համար, ումից առաջ նա սարսռում էր տանը (չնայած այն հանգամանքին, որ նա փաստաբան է)։ Հագգարդի «Կորած աշխարհ» ոճը ազդել է ամերիկացի այնպիսի գրողների վրա, ինչպիսիք են Եդգար Բարրոթսը, Ռոբերտ Հովարդը, Տալբոթ Մանդին, Ֆիլիպ Ֆարմերը և Աբրահամ Մերրիտը։ Ալլան Քուատերմեյնը՝ «Սողոմոն արքայի քարանձավ»-ի արկածային հերոսը, ամերիկյան կերպար Ինդիանա Ջոնսի կաղապարն էր` ցուցադրված Կորած տապանի զինվորները, Կործանման տաճարը, Ինդիանա Ջոնսն ու խաչակրաց արշավանքը և Ապակե գանգերի թագավորություն։ Քուատերմեյնը ձեռքբերումներ է ունեցել վերջերս ի շնորհիվ իր հիմնական դերի «Արտասովոր մարդկանց առաջնություն»-ի համար։ 1959 թվականին Հագարդը պարգևատրվել է գրական հմտության և թափանցիկ երևակայության ուժի համար Րոջեր Գրինի՝ Օքսֆորդի մասնիկներից մեկի կողմից։ Մառախուղի մարդիկ գրքի առաջին գլուխը ստեղծվել է՝ ներշնչվելով «Արքայական երկնքի ուժ»-ի նշանաբանով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հագգարդ Հենրի Ռայդե, Մոնթեսումայի դուստրը, Երևան, 1969