Իլիաս Վենեզիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Իլիաս Վենեզիս
Ծնվել է մարտի 4, 1904({{padleft:1904|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})
Ծննդավայր Այվալըք, Բալըքեսիր, Թուրքիա
Վախճանվել է օգոստոսի 30, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}) (69 տարեկանում)
Վախճանի վայր Աթենք, Հունաստան
Մասնագիտություն գրող
Լեզու նոր հունարեն[1]
Ազգություն հույն
Քաղաքացիություն Flag of Greece.svg Հունաստան
Ուշագրավ աշխատանքներ Q27923840?, Q20055802? և 31328-րդ համարը

Իլիաս Վենեզիս, (մարտի 4, 1904({{padleft:1904|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}), Այվալըք, Բալըքեսիր, Թուրքիա - օգոստոսի 30, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}), Աթենք, Հունաստան) - հույն նշանավոր վիպասան, համարվում է «30-ականների սերնդի» խոշորագույն ներկայացուցիչը[2]: Նրան մեծ հռչակ են բերել հատկապես «31328-րդ համարը» և «Էոլյան երկիր» վեպերը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իլիաս Վենեզիսը ծնվել է 1904 թվականի մարտի 4-ին, Փոքր Ասիա թերակղզու արևմուտքում՝ Զմյուռնիայի մերձակայքում գտնվող Այվալըք ծովափնյա քաղաքում, Միքայել Մելոսի ընտանիքում (Վենեզիսը պապի ազգանունն է):

1914 թվականին, երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, և թուրքերը, պատեհ առիթն օգտագործելով, Օսմանյան կայսրությունում սկսեցին հալածել քրիստոնյաներին, նրանց ընտանիքը ապաստանեց հունական մոտակա Լեսբոս կղզում՝ Միտիլինի քաղաքում: 1918 թվականի վերջերին ավարտվեց Առաջին աշխարհամարտը, որտեղ թուրքերը պարտություն էին կրել, և հունական բանակը, Անտանտի հատկացրած մանդատի համաձայն, 1919 թվականին իր հսկողության տակ վերցրեց Զմյուռնիան ու հարակից տարածքները: Շատ-շատերի հետ՝ Վենեզիսների ընտանիքը ևս վերադարձավ հայրենի բնօրրան՝ Այվալըք: Բայց դաշնակից պետությունները, հանուն սեփական շահի, կեղտոտ խաղեր սկսեցին միմյանց թիկունքում, և ստացվեց այնպես, որ նախ՝ Իտալիան, ապա նաև Ֆրանսիան դարձան պատերազմում պարտություն կրած թուրքերին աջակցողներ: Թուրքական բանակը 1922 թվականին անցավ հակահարձակման և ետ գրավեց Զմյուռնիան՝ իր հարակից տարածքներով: Տասնութամյա Իլիասը գերի ընկավ թուրքերին և Այվալըքի ամբողջ տղամարդ բնակչության հետ, այսպես կոչված՝ բանվորական գումարտակի կազմում, մահվան քայլերթ կատարեց հայրենի շեն ու ծաղկուն քաղաքից մինչև Անատոլիայի խորքերում թուրքերի հիմնած համակենտրոնացման ճամբարը:

Այդ երթի ընթացքում թուրք վերակացուների կամայական գնդակահարությունների, դաժան մտրակահարումների, խոշտանգումների, եղանակային անտանելի պայմաններում ուժերից վեր աշխատանքի, ինչպես նաև սովի, հիվանդությունների պատճառով զոհվեցին շատ-շատերը. մահվան երթի երեք հազարից ավելի մասնակիցներից ողջ մնացին ընդամենը քսաներեքը: Փրկվածներից մեկը Իլիաս Վենեզիսն էր, որը տասնչորս ամիս անմարդկային պայմաններում դիմանալով՝ 1923 թվականին՝ Լոզանի պայմանագրի ստորագրումից հետո, ազատ արձակվեց և վերջապես կարողացավ միանալ դարձյալ Լեսբոս կղզու Միտիլինի քաղաքում ապաստանած իր ընտանիքին: Այստեղ նա ծանոթացավ «Կամպանա» («Զանգ»)շաբաթաթերթի խմբագիր Ստրատիս Միրիվիլիսի հետ, որը նրան համոզեց գրի առնել և թերթում լույս ընծայել թուրքական դժնեդաժան գերության մեր իր տեսածն ու ապրածը[3]: Այսպես՝ ստեղծվեց «31328-րդ համարը» վեպը, որը 1924 թվականի ընթացքում մաս-մաս տպագրվեց շաբաթաթերթում[4]: 1931 թվականին այդ վեպի ընդլայնված տարբերակը հրատարակվեց առանձին գրքի տեսքով՝ միանգամից մեծ հռչակ բերելով հեղինակին: Այն թարգմանվեց ու լույս տեսավ նաև օտար մի շարք լեզուներով: Գրքի ֆրանսերեն հրատարակության նախաբանում բելգիացի ակադեմիկոս Հենրի Լիբրեխտը գրում է. «Զգացվում է, որ Վենեզիսը սահմռկելի դեպքերը գրի առնելիս մեկ անգամ ևս վերապրել է դրանք: Բայց և այնպես՝ թուրքական գազանությունները նկարագրելիս հեղինակը զոհերին ու դահիճներին ներկայացնում է նրանց գործողությունների ու մտքերի միջոցով, առանց զայրույթի, առանց նախատրամադրվածության»:

Վենեզիսը ստեղծագործում էր ազատ ժամերին, իսկ ապրուստը հոգալու համար աշխատում էր Հունական բանկի Միտիլինիի մասնաճյուղում: Այստեղից 1932 թվականին տեղափոխվել է Աթենք: Իր ձախ հայացքների պատճառով նա հետապնդումների է ենթարկվել գեներալ Մետաքսասի բռնապետության տարիներին, իսկ Հունաստանի եռակի՝ գերմանա-իտալա-բուլղարական օկուպացիայի ժամանակ ընդհատակյա գործունեության համար նույնիսկ բանտ է նետվել, խստագույն պայմաններում պահվել Ավերոֆ բանտի C պահամասում և մինչև անգամ դատապարտվել մահապատժի, որը չեղարկվել է արքեպիսկոպոս Դամասկինոսի, բարձրաստիճան մի շարք պաշտոնյաների, հեղինակավոր մտավորականների միջամտության շնորհիվ: Պատերազմից ավարտից հետո նա բանտային իր ապրումները նկարագրել է «C պահամասը» թատերական երկում:

Այդ ժամանակաշրջանում գրողը սկսում է աշխատակցել Աթենքում լույս տեսնող «Ակրոպոլիս» թերթին՝ դառնալով նրա սյունակագիրը: Միաժամանակ շարունակում էր աշխատել իր հերթական մեծածավալ ստեղծագործության՝ «Էոլյան երկիր» վեպի վրա: Այստեղ բանաստեղծական պատումի միջոցով, քնարական շնչով պատկերել է իր մանկության չքնաղագեղ ամառները, դրախտային իր բնօրրանը, որ կորսվեց: Ինչպես վեպի ֆրանսերեն հրատարակության նախաբանում նշել է Պիեռ Ամանդրին, «դա Փոքր Ասիայի ամբողջ քրիստոնեության սրտակեղեք Ելքի, իր հայրենի, հարազատ հողից նրա արմատները խզելու հուզիչ պատումն է»:

Ետպատերազմյան տարիներին Իլիաս Վենեզիսը հայրենի երկրի հոգևոր կյանքում ակտիվ դեր է խաղացել ոչ միայն որպես գրող ու ժուռնալիստ. եղել է Ազգային թատրոնի գլխավոր տնօրեն, Ազգային օպերայի վարչության նախագահի տեղակալ: 1957 թվականին ընտրվել է Աթենքի ակադեմիայի անդամ: Կյանքի վերջին երեք տարիներին ծանր հիվանդության պատճառով նա գամված է եղել անկողնուն: Վախճանվել է 1973 թվականի օգոստոսի 3-ին, կոկորդի քաղցկեղից: Թաղվել է Լեսբոս կղզում՝ Միտիմնայում (Միլիվոսում):

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՎԵՊԵՐ

31328-րդ համարը — Το Νούμερο 31328 (1931)

Անդորրություն — Γαλήνη (1939)

Էոլյան երկիրը — Αιολική Γη (1943)

Ելք — Έξοδος (χρονικό της κατοχής, 1950)

Օվկիանոս — Ωκεανός (1956)

Չորսի վեպը — Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων, գրված Միրիվալիսի,Կարագացիսի, Թերեզակիսի հետ համատեղ (1958)

ՊԱՏՄՎԱԾՔՆԵՐ

Մանոլիս Լեկաս — Μανώλης Λέκας (ժողովածու, 1927)

Էգեյան ծով — Αιγαίο (ժողովածու, 1941)

Ակիֆ -Ακήφ (պատմվածք, 1944)

Քամիներ — Άνεμοι (ժողովածու, 1944)

Պատերազմի ժամը -Ώρα Πολέμου (ժողովածու, 1946)

Պարտվածները — Οι νικημένοι (ժողովածու, 1954)

Կղզեխումբ — Αρχιπέλαγος (ժողովածու, 1969)

ՈւՂԵԳՐՈւԹՅՈւՆՆԵՐ

Աշունն Իտալիայում-Φθινόπωρο στην Ιταλία (1950)

Ամերիկյան երկիրը- Αμερικανική Γη (1955)

Արգոնավորդները — Αργοναύτες (ժամանակագրություն, 1962)

Էֆտալու — Εφταλού (պատմվածքներ, 1972)

Թափառումներ — Περιηγήσεις (1973)

Հունական ծովերում -Στις ελληνικές θάλασσες (պատմվածքներ, 1973)

Բարև, Փոքր Ասիա -Μικρασία Χαίρε (պատմվածքներ, 1974)

ՌԱԴԻՈՀԱՂՈՐԴՈւՄՆԵՐ

Նավեր ու ծովեր -Πλοία και Θάλασσες (տեքստեր և պատմվածք, 1969)

Հույն և օտարազգի ճանապարհորդներ — Έλληνες και Ξένοι Περιηγητές (տեքստեր և պատմվածք, 1970)

ԹԱՏԵՐԳՈւԹՅՈւՆ

C պահամաս -Μπλοκ C (պիես, 1963)

ԱՅԼ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

Արքեպիսկոպոս Դամասկին — Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός (1952)

Հունաստանի բանկի ժամանակագրություն — Χρονικόν της Τραπέζης της Ελλάδος (1955)

Էմանուել Ցուդերոս — Εμμανουήλ Τσουδερός (1966)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119278752
  2. 100+1 Χρόνια Ελλάδα,Ά τόμ. 1900—1949, σελ.185, εκδ. Η.Μανιατέας, Αθήνα 1999
  3. «Stratis Myrivilis: A Brief Biography» by Pavlos Andronikos
  4. Δημήτρης Φωτιάδης, Σαγγάριος,σελ. 115, εκδ. ΤΥΠΟΣ Α.Ε. ,Αθήνα 1974