Մաքս Ֆրիշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մաքս Ֆրիշ
Max Frisch (Portrait).jpg
Ծնվել է մայիսի 15, 1911({{padleft:1911|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Ցյուրիխ[4]
Վախճանվել է ապրիլի 4, 1991({{padleft:1991|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3] (79 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ցյուրիխ[5]
Մասնագիտություն գրող[6][7], ճարտարապետ[8][9], դրամատուրգ, վիպագիր, օրագիր գրող, սցենարիստ և փիլիսոփա[10]
Լեզու գերմաներեն[11]
Ազգություն Շվեյցարացիներ
Քաղաքացիություն Flag of Switzerland.svg Շվեյցարիա[12]
Կրթություն Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց և Ցյուրիխի համալսարան
Ժանրեր վեպ, թատերգություն
Ուշագրավ աշխատանքներ «Homo faber» (վեպ, 1957)
Անդանակցություն Ժամանակակից լեզվի միություն[13], Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Աներիկյան արվեստի և գրականության ակադեմիա
Պարգևներ Արվեստների և գրականության շքանշանի կոմանդոր, Գեորգ Բյուխների մրցանակ, Q681604?, Q1922741?, Q636334?, Q1547529?, Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև[14], Նեյշտադտի միջազգային պարգև, Q572719?, Q23062015?, Երուսաղեմի մրցանակ և Q5153503?
Ամուսին Q1458804?
Մաքս Ֆրիշ Վիքիքաղվածքում
Max Frisch Վիքիպահեստում

Մաքս Ռուդոլֆ Ֆրիշ (գերմ.՝ Max Rudolf Frisch, մայիսի 15, 1911, Ցյուրիխ, Շվեյցարիա - ապրիլի 4, 1991, Ցյուրիխ, Շվեյցարիա) շվեյցարացի աշխարահռչակ վիպասան, թատերագիր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաքս Ռուդոլֆ Ֆրիշը ծնվել է 1911 թվականի մայիսի 15-ին Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում։ Նրա հայրը ճարտարապետ էր, իսկ մայրը զբաղվում էր ուսուցչությամբ։ 1930-1932 թվականներին գերմանագիտություն է ուսանել Ցյուրիխի համալսարանում, սակայն հոր մահից հետո կիսատ է թողել ուսումը և ընդունվել աշխատանքի Ցյուրիխի թերթերից մեկում։ Այս ժամանակաընթացքում նա ստեղծում է «Յուրգ Ռայնհարտ» (գերմ.՝ Jürg Reinhart, 1934) և «Պատասխան լռությունից» (գերմ.՝ Antwort aus der Stille, 1937) վեպերը։ 1936 թվականին ընդունվում է Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի ճարտարապետական բաժինը և այն ավարտում 1940 թվականին։ Երիտասարդ գրողի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում Գոթֆրիդ Քելլերի «Կանաչ Հայնրիխ» (գերմ.՝ Der grüne Heinrich) վեպը, որի ազդեցության տակ Ֆրիշը միառժամանակ կասեցնում է իր գրական գործունեությունը։

Մաքս Ֆրիշի «Homo Ֆաբեր» վեպի շապիկը

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրիշը զորակոչվում է։ Պատերազմական կյանքի մասին իր տպավորությունները և մտորումները նա գրի է առնում իր օրագրում, որը 1940 թվականին հրատարակվում է՝ «Թերթիկներ հացապարկից» (գերմ.՝ Blätter aus dem Brotsack) վերտառությամբ։ 1944 թվականին Ֆրիշը լույս է ընծայում «Ծանր մարդիկ կամ սիրում եմ այն, ինչն ինձ այրում է» (գերմ.՝ J’adore ce qui me brûle oder Die Schwierigen) վեպը, որը հեղինակի կողմից վերամշակվելուց հետո հրատարակվում է 1957 թվականին։

1940-ականների կեսերից Մաքս Ֆրիշը սկսում է նաև թատերգություններ գրել, որոնցից հատկապես նշանակալի են «Սանտա Կրուս» (գերմ.՝ Santa Cruz, 1944), «Եւ ահա նրանք կրկին երգում են» (գերմ.՝ Nun singen sie wieder, 1946), «Չինական պարիսպը» (գերմ.՝ Die Chinesische Mauer, 1946) ստեղծագործությունները։

Մաքս Ֆրիշին համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել շնորհիվ իր երեք վեպերի, որոնք են. «Շթիլլեր» (գերմ.՝ Stiller, 1954), «Homo Ֆաբեր» (գերմ.՝ Homo faber, 1957) և «Ինձ կկոչեմ Գանտենբայն» (գերմ.՝ Mein անուն sei Gantenbein, 1964)։

1960-ականներից սկսյալ Մաքս Ֆրիշը կատարել է բազմաթիվ ճանապարհորդություններ։ նա այցելել է Ճապոնիա, ԱՄՆ և բազմաթիվ այլ երկրներ։ 1972 թվականից Ֆրիշը բնակություն է հաստատում Բեռլինում, իսկ 80-ականների սկզբից իր կնոջ՝ Էլիս-Լոք Քերիի հետ տեղափոխվում է Նյու-Յորք, ԱՄՆ։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաքս Ֆրիշի հիշատակին թողարկված շվեյցարական ֆրանկ

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Յուրգ Ռայնհարտ» / գերմ.՝ Jürg Reinhart (1934)
  2. «Պատասխան լռությունից» / գերմ.՝ Antwort aus der Stille (1937)
  3. «Ծանր մարդիկ կամ J’adore ce qui me brûle» / գերմ.՝ J’adore ce qui me brûle oder Die Schwierigen (1944, 1957)
  4. «Բին կամ ճանապարհորդություն դեպի Պեկին» / գերմ.՝ Bin oder Die Reise nach Peking (1945)
  5. «Շթիլլեր» / գերմ.՝ Stiller (1954)
  6. «Homo Ֆաբեր» / գերմ.՝ Homo faber (1957)
  7. «Ինձ կկոչեմ Գանտենբայն» / գերմ.՝ Mein անուն sei Gantenbein (1964)
  8. «Մոնտոկ» / գերմ.՝ Montauk (1975)
  9. «Մարդը հայտնվում է Հոլոցենի ժամանակաշրջանում» / գերմ.՝ Der Mensch erscheint im Holozän (1979)
  10. «Կապույտ մորուք» / գերմ.՝ Blaubart (1982)

Օրագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Թերթիկներ հացապարկից» / գերմ.՝ Blätter aus dem Brotsack (1940)
  2. «Օրագիր Մարիոնի հետ» / գերմ.՝ Tagebuch mit Marion (1947)
  3. «Օրագիր 1946 — 1949» / գերմ.՝ Tagebuch 1946 — 1949 (1950)
  4. «Օրագիր 1966 — 1971» / գերմ.՝ Tagebuch 1966 — 1971 (1972)

Թատերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Սանտա Կրուս» / գերմ.՝ Santa Cruz (1944)
  2. «Եւ ահա նրանք վերստին երգում են» / գերմ.՝ Nun singen sie wieder (1946)
  3. «Չինական պարիսպը» / գերմ.՝ Die Chinesische Mauer (1946)
  4. «Երբ պատերազմն ավարտվեց» / գերմ.՝ Als der Krieg zu Ende war (1949)
  5. «Կոմս Յոդերլանդը» / գերմ.՝ Graf Öderland (1951)
  6. «Դոն Ժուան կամ սեր առ երկրաչափություն» / գերմ.՝ Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie (1953)
  7. «Բիդերմանը կամ հրկիզողները» / գերմ.՝ Biedermann und die Brandstifter (1958)
  8. «Ֆիլիպ Հոտցի մեծ զայրույթը» / գերմ.՝ Die große Wut des Philipp Hotz (1958)
  9. «Անդորա» / գերմ.՝ Andorra (1961)
  10. «Կենսագրություն» / գերմ.՝ Biografie: Ein Spiel (1968)
  11. «Թրիպթախ» / գերմ.՝ Triptychon (1978)

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]