Ֆրիդեբերտ Տուգլաս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրիդեբերտ Տուգլաս
էստ․՝ Friedebert Tuglas
Friedebert Tuglas 1910.jpg
Ծննդյան անունէստ․՝ Friedebert Mihkelson
Ծնվել էմարտի 2, 1886(1886-03-02)[1][2][3]
ԾննդավայրԱհյա, Ահյա, Պիլվամաա, Էստոնիա
Վախճանվել էապրիլի 15, 1971(1971-04-15)[4][1][2][…] (85 տարեկան)
Վախճանի վայրՏալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[4]
ԳերեզմանԱնտառային գերեզմանատուն
Մասնագիտությունթարգմանիչ, գրական քննադատ, լրագրող, գրականության պատմաբան և գրող
Լեզուէստոներեն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն, Flag of Estonia.svg Էստոնիա և Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՀյուգո Տրեֆների գիմնազիա
Ստեղծագործական շրջան1906 - 1971
Գրական ուղղություններնեոռոմանտիզմ, ռեալիզմ և սիմվոլիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներFelix Ormusson?, Little Illimar? և Q27994551?
ԱնդամակցությունԷստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա և Երիտասարդ Էստոնիա
ԱշխատավայրՏարտուի համալսարան
Պարգևներ
Commons-logo.svg Friedebert Tuglas Վիքիպահեստում

Ֆրիդեբերտ Միխկելսոն, առավել հայտնի է Ֆրիդեբերտ Տուգլաս անունով (էստ․՝ Friedebert Tuglas, մարտի 2, 1886(1886-03-02)[1][2][3], Ահյա, Ահյա, Պիլվամաա, Էստոնիա - ապրիլի 15, 1971(1971-04-15)[4][1][2][…], Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[4]), էստոնացի գրող և քննադատ[5]։ Համարվում է ժամանակակից էստոնական գրականության հիմնադիր-հայրերից մեկը[6] ·[7] ·[8], իմպրեսիոնիստական և սիմվոլիստական ուղղությունների առաջին ներկայացուցիչը էստոնական գրականության մեջ[9], ինչպես նաև ժամանակակից գրական էստոներենի հիմնադիրներից մեկը։ Հալածվելով Ռուսական կայսրության ցարի կողմից՝ նա դարձել ընդունված հեղինակ ԽՍՀՄ տարիներին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1904-1905 թթ.-ին սովորել է Ուգո Տրեֆների գիմնազիայում։ Հեղափոխական գործունեության համար դատապարտվել է։ Ազատ արձակվելուց հետո՝ 1906 թ.-ին նրան արտաքսում են։ Այդ տարիներին Տուգլասը ապրել է Ֆինլանդիայում և Ֆրանսիայում։ 1917 թ.-ին վերադարձել է հայրենիք։ Նա եղել է էստոնական երիտասարդ գրողների ակումբի առաջնորդը, ինչպես նաև Էստոնիայի գրողների միության հիմնադիրը, որտեղ էլ որպես նախագահ աշխատել է 1922 թ., 1925-1927 թթ. և 1937-1939 թթ.։ 1946 թ.-ին Տուգլասին շնորհվել է Էստոնիայի ժողովրդական գրողի կոչում։ Նույն տարում դարձել է Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ Այնուհետև, հայտնվելով Խորհրդային սև ցուցակում, զրկվել է քաղաքացիական բոլոր իրավունքներից, գիտական կոչումներից, իսկ 1950 թ.-ին՝ հեռացվել Գիտությունների ազգային ակադեմիայից[10]։ 1950 թվականին վտարվել է նաև գրողների միությունից[11]։ Ֆրիեդեբերգ Տուգլասը մահացել է Տալլինում 1971 թ.-ին 85 տարեկան հասակում։ Նույն թվականին նրա պատվին Տալլինում բացվել է թանգարան։ Բացի այդ, սահմանվել է նրա անունը կրող գրական մրցանակ[11]։

Ֆրիդեբերտ Տուգլասը երկու անգամ (1968 և 1969 թթ.) առաջադրվել է գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Felix Ormusson 1915
  • Väike Illimar 1937

Այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Hingemaa 1906
  • Kahekesi 1908
  • Liivakell 1-2 1913
  • Õhtu taevas 1913
  • Saatus 1917
  • Teekond Hispaania 1918
  • Raskuse vaim 1920
  • Hingede rändamine 1925
  • Ado Grenzsteini lahkumine 1925
  • Juhan Liiv 1927
  • Teekond Põhja-Aafrika I-III 1928-30
  • Eesti Kirjameeste Selts 1932
  • Kriitika I-VIII 1935-36
  • Viron kirjallisuuden historia 1939
  • Noorusmälestused 1940
  • Esimene välisreis 1945
  • Mälestused 1960
  • Marginaalia 1966
  • Muutlik vikerkaar 1968
  • Rahutu rada 1973
  • Novelle ja miniatuure 1978
  • Kogutud teosed (երկերի լիակատար ժողովածու) 1986- (15 հատորով)
  • Taevased ratsanikud 1986
  • Popi ja Huhuu 1986
  • Tuhat aastat 1986
  • Kulttuurilugu kirjapeeglis: Johannes Aaviku & Friedebert Tuglase kirjavahetus 1990

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Туглас Фридеберт // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. Estonian literature Encyclopædia Britannica
  6. http://www.litterature-estonienne.com/Tuglas.html 
  7. https://web.archive.org/web/20160310025448/http://www.bibliomonde.com/auteur/friedebert-tuglas-3136.html։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-10-ին 
  8. http://galerii.kirmus.ee/erni/autor/tugl_b.html 
  9. Estonian literature at Encyclopædia Britannica
  10. "Remembrance". Archived 2016-04-07 at the Wayback Machine. Estonian Academy of Sciences Year Book, 12(39), 2006, ISSN 1406-1503, p. 164.
  11. 11,0 11,1 "Remembrance". Archived 2016-04-07 at the Wayback Machine. Estonian Academy of Sciences Year Book, 12(39), 2006, ISSN 1406-1503, p. 164.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]