Շառլ դը Գոլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շառլ դը Գոլ
Charles de Gaulle (ֆր․)
Bundesarchiv B 145 Bild-F010324-0002, Flughafen Köln-Bonn, Adenauer, de Gaulle-cropped.jpg
Ֆրանսիայի 18-րդ նախագահ
 
Կուսակցություն՝ Union of Democrats for the Republic և Ֆրանսիայի ժողովրդի հանրահավաք
Կրթություն՝ Հատուկ Ռազմական Դպրոց Սեն Սիր և Փարիզի Ստանիսլասի քոլեջ
Մասնագիտություն՝ սպա[1], պետական գործիչ, մեմուարագիր, ռազմական տեսաբան և քաղաքական գործիչ
Քաղաքացիություն Flag of France.svg Ֆրանսիա
Դավանանք կաթոլիկություն
Ծննդյան օր նոյեմբերի 22, 1890({{padleft:1890|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[2][3]
Ծննդավայր Լիլ[4][5]
Վախճանի օր նոյեմբերի 9, 1970({{padleft:1970|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[2][3] (79 տարեկանում)
Վախճանի վայր Կոլոմբե լե Դյոզ Էգլիզ
Թաղված Կոլոմբե լե Դյոզ Էգլիզ
Դինաստիա դը Գոլների ընտանիք
Հայր Անրի դը Գոլ
Մայր Ժաննա Մելո
Ամուսին (1921 թ․-ից) Իվոնա դը Գոլ (1900—1979)
Զավակներ որդի՝ Ֆիլիպ (1921), աղջիկներ Էլիզաբեթ (1924—2013) և Աննա (1928—1948)
 
Ինքնագիր Charles de Gaulle Signature 2.svg
 
Պարգևներ

«Մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ, Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic[6], Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Ազատության միաբանության կավալեր, Սեն Սիրի Հատուկ ռազմական դպրոցի խթանման հովանավոր, Royal Order of Cambodia, Order of the Dragon of Annam, Royal Victorian Chain, Ֆինլանդական Սպիտակ Վարդի շքանշան, Փղի շքանշան, Order of the Royal House of Chakri, Ռազմական խաչ 1939—1945 թթ., Մարտական խաչ 1914-1918 և Grand Cordon of the National Order of the Cedar‎

Շառլ դը Գոլ (ֆրանսերեն՝ Charles de Gaulle, Նոյեմբեր 22, 1890 - Նոյեմբեր 9, 1970), Ֆրանսիայի մեծագույն քաղաքական և ռազմական գործիչներից։ Ֆրանսիայի նախագահն էր 1959 թվականից մինչև 1969։ Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ չհամաձայնվեց Ֆրանսիայի անձնատրության հետ, հեռացավ Լոնդոն և կազմակերպեց «Ազատ Ֆրանսիա» դիմադրության շարժումը։ Մեծ Բրիտանիան, հետագայում նաև՝ ԱՄՆ-ն ու ԽՍՀՄ-ն ճանաչեցին նրա «վտարանդի կառավարությունը»։ Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո 1944-1946 թթ, ղեկավարել է ժամանակավոր կառավարությունը։ Երկու անգամ ընտրվել է նախագահ։ Ընդունել է նոր սահմանադրություն, զարկ տվել տնտեսությանը, բարձրացրել երկրի միջազգային հեղինակությունը։

Կյանքի վաղ շրջանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շարլ Անդրե Ժոզեֆ Մարի դը Գոլը ծնվել է 1890 թվականի նոյեմբերի 22-ին, Ֆրանսիայի հյուսիսում գտնվող Լիլ քաղաքում։

Լիլլ քաղաքի այն տունը, որտեղ ծնվել է Շարլ դը Գոլը:

Ծնողներն անսահման սեր ունեին հայրենիքի հանդեպ, ինչը փոխանցեցին իրենց հինգ զավակներին։ «Հայրս, որ կիրթ և մտածող մարդ էր, - իր հուշագրություններում գրում է դը Գոլը, - համակված էր Ֆրանսիայի հույժ կարևոր առաքելության հավատով: Իսկ հայրենիքի հանդեպ մորս տածած անբեկանելի սիրո զգացումը կարելի է համեմատել միայն աստվածացման հետ: Իմ երեք եղբայրները, քույրս և ես ինքս հպարտանում էինք մեր հայրենիքով: Այդ հպարտությունը, որին զուգորդվում էր նրա ճակատագրի հանդեպ անհանգստության զգացումը, դարձավ մեր երկրորդ բնավությունը»:

Ռազմական առաջին քայլերը և Առաջին աշխարհամարտը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուստի բնավ պատահական չէր, որ Շառլն ընտրեց զինվորականի մասնագիտությունը։ Սեն-Սիրի ռազմական դպրոցը 22 տարեկանում ավարտելով՝ նա ծառայության անցավ 33-րդ հետևակային գնդում, քանզի հետևազորը համարում էր բոլոր զորատեսակներից առավել ռազմականը։

Երբ վրա հասավ Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Շարլ դը Գոլը մասնակցեց ռազմական գործողություններին՝ ունենալով լեյտենանտի կոչում։ Աշխարհամարտի ընթացքում վիրավորվեց երեք անգամ։ Երրորդ վիրավորումը ստացավ 1916 թվականին, Վերդենի ճակատամարտում, որից հետո անգիտակից վիճակում գերի ընկավ գերմանացիներին։ Հետագայում, չհաշտվելով գերության հետ, վեց անգամ փախչելու փորձ արեց, սակայն ոչ մի անգամ հաջողություն չունեցավ։ Գերության ընթացքում գրել է իր առաջին գիրքը՝ «Երկպառակություն թշնամու ճամբարում»: Շատերի նման ազատություն ստանալով միայն պատերազմի ավարտից հետո, երկու տարի անցկացնում է Լեհաստանում, որտեղ մարտավարության տեսություն է դասավանդում Ռմբերտուֆի ռազմական դպրոցում։ 1921 թվականի գարնանը տեղափոխվում է հայրենիք, որտեղ ամուսնանում է Իվոնա դը Գոլի հետ։

Շարլ դը Գոլի կինը՝ Իվոն դը Գոլը: 1868 թվականի լուսանկար:

Հայրենիքում նա դասախոսություններ կարդում նախ Սեն Սիրի դպրոցում, ապա Բարձրագույն ռազմական դպրոցում։ Շուտով դը Գոլը Ֆրանսիայում հռչակվում է որպես ռազմական գործի տեսաբան՝ հեղինակելով «Հանուն արհեստավարժ բանակի», «Թրի սայրին», «Ֆրանսիան ու իր բանակը» և այլ նմանատիպ գրքեր։

1932-36 թվականներին Շարլ դը Գոլը Ֆրանսիայի Պաշտպանության բարձրագույն խորհրդի գլխավոր քարտուղարն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկվելուց անմիջապես առաջ էր, որ նշանակվեց տանկային գնդի հրամանատար։ Նա անչափ կարևորում էր մեքենայացված և հատկապես տանկային զորամիավորումների զարգացումը, ինչը և տեսականորեն հիմնավորում է իր մենագրություններում։

Երկրորդ աշխարհամարտը և Ֆրանսիայի օկուպացիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

[[1940]] թվականին դը Գոլը դառնում է պաշտպանության նախարարի տեղակալ, սակայն նույն տարվա մեջ Ֆրանսիան պարտվում է Գերմանիային, և ինքը, չցանկանալով մասնակցել վարչապետ Անրի Ֆիլիպ Պետենի՝ Գերմանիայի հետ սկսած հաշտության ստորացուցիչ բանակցություններին, մեկնում է Լոնդոն: Այդ առիթով Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլն ասել է, որ Գոլն իր հետ տարավ Ֆրանսիայի պատիվը։ Հունիսի 18-ին ռադիոյով սփռվեց դե Գոլի նշանավոր ելույթը՝ զավթիչների դեմ համընդհանուր դիմադրության շարժում սկսելու կոչով։ «Ֆրանսիան պարտվել է ճակատամարտում, բայց չի պարտվել պատերազմում, - դիմել է նա Ֆրանսիայի ժողովրդին, - Ոչինչ կորած չէ, քանի որ այս պատերազմը համաշխարհային է: Կգա այն օրը, երբ Ֆրանսիան կվերադարձնի իր ազատությունն ու մեծությունը: Ահա թե ինչու ես դիմում եմ բոլոր ֆրանսիացիներին՝ միավորվելու ինձ հետ՝ հանուն գործելու, հանուն ինքնազոհաբերման և հույսի»:

Ֆրանսիայի ազատագրումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեներալ դը Գոլի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց «Ազատ Ֆրանսիա» կազմակերպությունը, որը, ըստ էության, դարձավ դիմադրության շարժման ղեկավար օղակը։ Դաշնակից երկրների կողմից դը Գոլը պաշտոնապես ճանաչվեց իբրև Ֆրանսիայի վտարանդի կառավարության ղեկավար։ 1943 թվականին նա դարձավ Ալժիրում կազմավորված Ազգային ազատագրության ֆրանսիական կոմիտեի նախագահը։

1944 թվականի հունիսի 6-ին դաշնակից զորքերը հաջողված վայրէջք են կատարում Նորմանդիայում՝ բացելով երկրորդ ճակատը Եվրոպայում։

Շարլ դը Գոլն ազատագրված Շերբուրում:

Դը Գոլը կարճ ժամանակ մնալով ֆրանսիական ազատագրված հողի վրա, մեկնում է Վաշինգտոն՝ բանակցելու ԱՄՆ նախագահ Ռուզվելտի հետ՝ Ֆրանսիայի ինքնուրույնության ու ամբողջականության թեմայով։ «Լսելով ԱՄՆ-ի նախագահի խոսքը, ես վերջնականապես համոզվեցի, որ երկու պետությունների գործնական հարաբերություններում տրամաբանությունն ու զգացմունքները շատ փոքր դեր ունեն, համեմատած իրական ուժի հետ, որ այստեղ գնահատվում է այն, թե այստեղ ով կարող է գրավել և ձեռքում պահել գրավածը, և եթե Ֆրանսիան, եթե ցանկանում է զբաղեցնել իր երբեմնի դիրքերը, պետք է հույսը դնի միայն իր վրա», - գրում է դը Գոլը։

Այն բանից հետո, երբ Դիմադրության ապստամբները գնդապետ Ռոլ-Տանգի ղեկավարությամբ ճանապարհ են բացում գեներալ (1952-ից՝ Ֆրանսիայի մարշալ) Ֆիլիպ դը Հոթքլոքի տանկային զորամիավորման համար դեպի մայրաքաղաք, դը Գոլը մեծ շքերով մտնում է ազատագրված Փարիզ, որի փողոցներում բնակիչները, հոծ բազմությամբ, կազմակերպում են մեծ ու խանդավառ ընդունելություն։

1944 թ. ամռանը Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո Ազգային ազատագրության ֆրանսիական կոմիտեն վերակազմավորվեց Ֆրանսիայի Հանրապետության ժամանակավոր կառավարության, որի ղեկավար ընտրվեց դը Գոլը։

Քաղաքական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1947 թ. դը Գոլը հիմնադրեց «Ֆրանսիացի ժողովրդի միավորում» կուսակցությունը և շարունակեց ակտիվ քաղաքական գործունեությունը մինչև 1953 թ.: Որոշ ժամանակ հեռանալով քաղաքական ասպարեզից՝ 1959 թ. դը Գոլը վերստին գլխավորեց կառավարությունը, ապա ընտրվեց Ֆրանսիայի նախագահ։ Նրա նախաձեռնությամբ կատարվեցին սահմանադրական բարեփոխումներ, որոնք սահմանափակում էին խորհրդարանի լիազորությունները՝ հօգուտ նախագահի։

Դը Գոլի վարած տնտեսական քաղաքականությունը ոչ միայն մեղմեց երկրում տիրող սոցիալական լարվածությունը, այլև բարձրացրեց դը Գոլի միջազգային հեղինակությունը։ Դրան նպաստում էին նաև արտաքին քաղաքականության ասպարեզում դը Գոլի հավասարակշռված և խելամիտ քայլերը։ Նրա ղեկավարությամբ Ֆրանսիան բարելավեց փոխհարաբերությունները ԽՍՀՄ-ի հետ, դատապարտեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների սկսած ռազմական գործողությունները Վիետնամում և երկիրը դուրս բերեց ՆԱՏՕ-ի կազմից։

Մահափորձերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոչ մի նախագահի նկատմամբ այդքան մահափորձ չի կատարվել, որքան դը Գոլի։ Նրա հանդեպ 30 մահափորձ է կազմակերպվել, և ամեն անգամ այդ «հաջողակ սատանային» հաջողվում էր անվնաս մնալ։ Ամենաաղմկոտ մահափորձը 1962 թ. օգոստոսին էր։ Ավտոմեքենայի վրա, որտեղ նստած էին գեներալն ու նրա տիկինը, կրակ բացեցին 15 ինքնաձիգավորներ։ Հանելուկ է, թե ամուսիններն ինչպես էին ողջ մնացել։ Բայց դը Գոլը ոչ այնքան մահափորձի փաստից էր վրդովված (նա արդեն սովորել էր դրանց և համարում էր նախագահության անխուսափելի մասը), որքան նրանից, որ ավազակախմբի ղեկավարը՝ ֆրանսիական բանակի փոխգնդապետ Բաստիեն Տիերին, վրիպել էր։ Նրա բանակի պաշտոնաթող սպան կրակել չգիտեր։ Դը Գոլն անձամբ ստորագրեց նրա մահապատժի դատավճիռը։

Քաղաքականությունից հեռանալն ու մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դը Գոլ ամուսինների և նրանց դստեր գերեզմանը Քոլոմբեում:

Դը Գոլի քաղաքական գործունեությունն ավարտվեց 1969 թ., երբ սենատի վերակառուցման և երկրի վարչատարածքային կառուցվածքի բարեփոխման համար իր իսկ նախաձեռնած հանրաքվեում ձախողվեց։ Դը Գոլը առանց վարանելու հրաժարական տվեց և ընդմիշտ հեռացավ քաղաքականության ասպարեզից։ Մեծ ռազմական գործիչն ու քաղաքագետը մահացավ դրանից մեկ տարի անց, 1970 թվականի նոյեմբերի 9-ին, Կոլոմբե լե Դյոզ Էգլիզ գյուղում, թղթախաղ խաղալիս։

Այժմ Փարիզում գեներալ Շարլ դը Գոլի անվան հրապարակ կա։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.theguardian.com/world/2009/sep/06/france-second-word-war-de-gaulle
  2. 2,0 2,1 Record #118537849 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է հոկտեմբերի 14-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. Record #118537849 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  5. http://www.nytimes.com/1995/04/02/books/destiny-s-general.html
  6. 6,0 6,1 Dettaglio decoratoԻտալիայի Հանրապետության նախագահություն. Ստուգված է դեկտեմբերի 23-ին 2013:
Նախորդող
Ռընե Կոտի
Ֆրանսիայի նախագահ
Շառլ դը Գոլ

1954 - 1959
Հաջորդող
Ալեն Փոեր