Վոլգոգրադ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Վոլգոգրադ
Волгоград
Դրոշ Զինանշան
Flag of Volgograd.svg Coat of arms of Volgograd city.svg

Volgograd Montage 2016.png
Կոորդինատներ: 48°42′0″ հս․ լ. 44°31′0″ ավ. ե. / 48.70000° հս․. լ. 44.51667° ավ. ե. / 48.70000; 44.51667
Երկիր Ռուսաստան Ռուսաստան
Ներքին բաժանում Q4461849?, Q4238866?, Q4504347?, Q4160812?, Q4126009?, Q4426455?, Q4221670? և Q3816813?
Հիմնադրված է 1589 թ.
Մակերես 859 կմ²
ԲԾՄ 80 մետր
Բնակչություն 1 015 586 մարդ (2017)[1]
Ժամային գոտի UTC+04:00
Հեռախոսային կոդ 844
Փոստային ինդեքսներ 400001–400138
Պաշտոնական կայք volgadmin.ru
##Վոլգոգրադ (Ռուսաստան)
Red pog.png

Վոլգոգրադ, նախկին Ցարիցին 1589–1925 և Ստալինգրադ; 1925–1961, կարևոր արդյունաբերական քաղաք և Ռուսաստանի Վոլգոգրադի շրջանի վարչական կենտրոն:[7] Այն տեղակայված է Վոլգա գետի արևմտյան ափին հյուսիսից հարավ։ Քաղաքը հայտնի դարձավ երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ստալինգրադի ճակատամարտում իր դիմակայությամբ, մեծ կորստով և զոհերի մեծ քանակով։

Մինչռուսական ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի հիմնադրման պատմությունը կապված է Վոլգա գետը` առևտրային ճանապարհի, վոլգադոնյան ջրանցքի և Վոլգայի վրայով ապրանքների առաքման հետ, որն ավելի զարգացավ 900-ական թվականներին, իսկ դրա համար առաջնային մասնակցություն ունեցան ռուսները` Վոլգայի վերին ակունքներում, Բուլղարիան` Վոլգայի միջին տարածքներում և Խազարիան`Միջին և հարավային Վոլգայում: Առևտրային խոշոր գործընթաց էին իրականացնում վիկինգներն ու արաբ առևտրականները. Առաջին հազարամյակի ավարտին մեծ առևտուրը խաթարվեց արաբների զավթողական արշավանքների պատճառով, որին հաջորդեցին վիկինգների տեղահանումներն ու վերաբնակեցումները ( 950-ական թ.), պոլովցիներինը` ( 1100-ական թ.): Հյուսիսից հարավ ձգվում էին երեք միջգետային առևտրային ուղիներ` Դոն, Վոլգա և Ախտուբա, ուղիներ` արևելքից արևմուտք- ամենահյուսիսային ճանապարհը` Մետաքսի մեծ ճանապարհ[8]: ժամանակակից հնագետները հնարավորություն չունեցան ուսումնասիրելու նրա աղյուսե հնագույն տները, քանի-որ դրանք քանդվել էին Ցարիցինի հիմնադրման տարիներին[9], հնագիտական պրոֆեսիոնալ արշավախմբի`ղեկավար Բալլադ, աշխատանքներն էլ ընդհատվեցին քաղաքացիական կռիվների պատճառով, ու հնագիտական գրեթե բոլոր նմուշները վերջնականապես վերացան 1930-ական թվականներին [10]: Ցարիցինի գետաբերանը ևս բնակեցված է եղել, որի մասին վկայում են պատմագիրները [11]. [12]:

1942—1943 թվականներ: Ստալինգրադի ճակատամարտը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ստալինգրադի ճակատամարտը

Քանի որ ճակատամարտը մոտենում էր Վոլգայի ափերին, ահագնանում էր երկաթուղային ճանապարհի փակման վտանգը, որի պատճառով Գերագույն գլխավոր հրամանատարությունը որոշեց շտաբ ստեղծել Վոլգա գետի ափին: Այդ պատճառով հանվեցին երկաթգծերը, որ կառուցվել էին մինչև պատերազմը և կազմում էին ԲԱՄ-ի առաջին հատվածը. մոբիլիզացվեցին տեղի բնակչության ուժերը, ներգրավեցին բանտարկյալներին և ռազմագերիներին [13] և ռեկորդային արագությամբ կառուցվեց ճանապարհը:

Ճանապարհի հարավային հատվածը (Ստալինգրադ-Վերին Բասկանչակը Աստրախան-Ուրբախ գծի հետ կապող ուղին) մոտավորապես 250 կիլոմետր երկարությամբ, կառուցվել է 1941 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբերին , Իռլլյա-Սարատով-Սվիյաջսկի հյուսիսային հատվածը `1942 թ. Մարտ-հոկտեմբերին Իլովլյա-Սարատով-Սվիյաջսկ երկարությունը 992 կմ` 1942 թ. մարտից հոկտեմբեր[14].:

Հուշարձաններ և քանդակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պահպանվածներից հնագույնը — Գոգոլի արձանը 1910 թ. Կոմսոմոլի այգում ՆԷՏ թատրոն-ի կողքին: Պահպանվում է, որովհետև Գոգոլը ոչ մի մասնակցություն չի ունեցել քաղաքական գործերին, մյուս բոլոր հուշարձանները, որ պատկանել են ցարական շրջանի գործիչներին, ոչնչացվել են 1920-ական թվականներն: Մեր օրերում մնացել են ևս երեք նախապատերազմյան հուշարձաններ՝ Երմանի 1925, Ձեռժինսկու 1935 и Խոլզունովի 1940. Պատերազմից վնասված պահպանվեց և հետագայում վերանորոգվեց Բերլամի շատրվանը , սակայն 1951 թ կորցրեց իր գեղարվեստական արժեքը և քանդվեց: Հետագայում, շնորհիվ Եվզերիխինի հայտնի նկարների, որոնք արտացոլում էին պատերազմի արհավիրքները, այրվող քաղաքի ֆոնի վրա մանկական երկչախմբի ելույթը և հետագայում , դառնալով Ստալինգրադի ճակատամարտի խորհրդանիշը, շատրվանի տեղում կառուցվեց նույնատիպ շատրվան՝ Կայարանի հուշարձան:

Աշխարհագրական դիրքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վոլգոգրադն ու իր թաղամասերը, տիեզերական պատկերը LandSat-5, 21 հունիսի 2010 թիվ
Map of Russia - Moscow time zone.svg

Ինչպես Վոլգոգրադը, այնպես էլ ամբողջ Վոլգոգրադի մարզը գտնվում է Մոսկվայի ժամային գոտում: Միջին արևային կեսօրը Վոլգոգրադում սկսվում է ժամը 12:02-ից: Վոլգոգրադ քաղաքի հարավային մասը հարում է Վոլգա լեռան հյուսիսային հատվածը, քաղաքի արեւելյան հատվածը զբաղեցնում է Սարպինսկայի հովիտը: Քաղաքի սկզբնամասը սահմանափակված է Սարպինսկա-Դավան գետի եւ Սարպինսկի հովիտի միջև` Կրասնոպոլսկի «Զակալալյան» շրջանի արեւելյան մասով: Կրասնարմեյսկի շրջանով անցնում են Էրգենեի հատվածներ, որոնք մուտք են գործում արեւմուտքից դեպի Վոլգայի ստորին հատվածներ` Արեւելյան Եվրոպայի հարթավայրի Վոլգոգրադ քաղաքային շրջանի ծայրամասում: Քաղաքի հյուսիսային եզրին, Վոլգոգրադի ջրամբարի ափին տեղակայված է ՀԷԿ, որ մի կողմը կազմավորվել է Վոլգայի հիդրոէլեկտրակայանի պատնեշով եւ եզրավորված է ծովի մակարդակից 15 մետր բարձրություն ունեցող ջրային եզրով: Դեպի ներքև ձգվող քաղաքի մնացած հատվածը ծովի մակարդակից ցածր է 13 մետրով, իսկ Վոլգայից 1-3 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակերեւույթից 0-40 մ բարձր, 50-140 մ բարձրությամբ ձգվում է նուրբ լեռնաշղթան, Մամաև Կուրգանը (102 մետր), Լիսայա լեռը եւ այլն: Քաղաքի ներսում Վոլգայի հոսքի մեջ են թափվում «Սուխայա Մեչետկա», «Մորսկայա Մեչեթկա», «Ցարիցա», «Էլշանկա» փոքր գետակները:

Հեռավորությունը Վոլգոգրադից մինչեւ մոտակա խոշոր քաղաքներ (մայրուղիներով)[15]
Սանկտ-Պետերբուրգ ~ 1668 կմ
Մոսկվա ~ 964 կմ
Վորոնեժ ~ 568 կմ
Սամարա ~ 864 կմ
Սարատով ~ 393 կմ
Կամիշին ~ 198 կմ
Կազան ~ 1087 կմ
Ուրալսկ ~ 838 կմ
Դոնի Դակաչ ~ 81 կմ.
Սուրովինկինո ~ 139 կմ
Ռոզա վետրով
Վոլժսկի ~ 27 կմ
Ленинск ~ 69 կմ
Ատիրաու ~ 791 կմ
Վոլգադոնսկ ~ 310 կմ
Դոնի Ռոստով ~ 479 կմ
Ստավրոպոլ ~ 584 կմм
Սոչի ~ 1047 կմ
Էլիստա ~ 302 կմ
Պյատիգորսկ ~ 667 կմ
Աստրախան ~ 434 կմ

Վոլգոգրադի կլիման[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման չափավոր մայրցամաքային է. Տեղումների միջին քանակը կազմում է տարեկան 347 մմ: Ձմեռը մեղմ է, հաճախակի տաքացումներով, ամառը շոգ է և երկար, սակայն տարվա բոլոր եղանակներին հնարավոր են լինում ջերմաստիճանի կտրուկ նվազումներ: 1940 թվականին գրանցվել են մինիմում ջերմաստիճան (−33 °C) և մաքսիմում ջերմաստիճան (+42,6 °C)[16]։

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Վոլգոգրադի կլիման
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) -42,2 -38,2 -32,4 -21,0 -7,5 -2,3 1,3 -1,2 -8,5 -20,3 -32,8 -38,8 -42,2
միջին առավելագույնը (°C) 4,0 -3,7 2,6 11,3 18,6 22,0 24,3 21,9 15,7 8,7 0,9 -,30 9,6
միջին ջերմաստիճանը (°C) -6,5 -6,7 -1,0 6,7 13,2 17,0 19,2 17,0 11,3 5,6 -1,2 5,2 5,8
միջին նվազագույնը (°C) -9,1 -9,8 -4,4 2,2 7,7 12,1 14,4 12,5 7,4 2,7 -3,3 -7,6 11,1 2,1
բացարձակ նվազագույնը (°C) 8,6 8,3 19,7 28,9 33,2 34,7 38,2 37,3 32,3 24,0 16,2 9,6 38,2
տեղումների քանակը (մմ) 52 41 35 37 49 80 85 82 68 71 55 52 707

Քաղաքի կլիման

|լայնությունը = 60% |վայր = Վոլգոգրադ |Աղբյուրը=Եղանակը և կլիման ժամանակաշրջանը՝ 1981 — 2010 թթ. |Հունվար_միջին_տեղ =38 | Հուն_մջն=-6.3 | Փետր_միջին_տեղ=30 | Փետ_մջն=-6.6 | Մարտ_միջին_տեղ=28 | Մար_մջն=-0.5 | Ապրիլ_միջին_տեղ=28 | Ապր_մջն=9.2 | Մայիս_միջին_տեղ=39 | Մայ_մջն=15.9 | Հունիս_միջին_տեղ=41 | Հուն_մջն=21 | Հուլիս_միջին_տեղ35 | Հուլ_մջն=23.6 |Օգոստ_միջին_տեղ=30 | Օգոս_մջն=22.3 | Սեպտ_միջին_տեղ=29 | Սեպ_մջն=15.6 | Հոկտ_միջին_տեղ=29 |Հոկ_մջն=8 | Նոյ_միջին_տեղ=34 | Նոյ_մջն=0.3 | Դեկտ_միջին_տեղ=45 | Դեկ_մջն=-4.7 | Տարվա_միջին_տեղ=406 | Տար_մջն=8.2 | Հունվ_մջն_մին=-9.2 | Հնվ_մջն_մաքս=-3.5 | Փետ_մջն_մին=-9.9 |Փետ_մջն_մաքս=-3.3 | Մար_մջն_մին=-4 | Մար_մջն_մաքս=3.3 | Ապր_մջն_մին=4.1 | Ապր_մջն_մաքս=14.5 | Մայ_մջն_մին=10.1 | Մայ_մջն_մաքս=21.4 |Հուն_մջն_մին=15.1 | Հուն_մջն_մաքս=26.4 | Հուլ_մջն_մին=17.5 | Հուլ_մջն_մաքս=29.3 | Օգս_մջն_մին=16.2 | Օգս_մջն_մաքս=28.1 | Սեպ_մջն_մին=10.3 | Սեպ_մջն_մաքս=21.3 | Հոկ_մջն_մին=3.9 | Հոկ_մջն_մաքս=12.7 | Նոյ_մջն_մին=-2.5 | Նոյ_մջն_մաքս=3.4 | Դեկ_մջն_մին=-7.6 | Դեկ_մջն_մաքս=-2 | Տարի_մջն_մին=3.7 | Տարի_մջն_մաքս=12.7 | Հնվ_բ_մաքս=12.3 | Հնվ_բ_մին=-33 | Փետ_բ_մաքս=15.9 | Փետ_բ_մին=-32.5 | Մար_բ_մաքս=20.5 | Մար_բ_մին=-25.8 |Ապր_բ_մաքս=29.2 | Ապր_բ_մին=-12.8 | Մայ_բ_մաքս=37.2 | Մայ_բ_մին=-1.1 | Հուն_բ_մաքս=39.4 | Հուն_բ_մին=2 |Հուլ_բ_մաքս40.2 | Հուլ_բ_մին=7.2 | Օգս_բ_մաքս=42.6 | Օգս_բ_մին=4.5 | Սեպ_բ_մաքս=37.8 | Սեպ_բ_մին-1.5 |Հկտ_բ_մաքս=31 | Հկտ_բ_մին=-12.2 |Նոյ_բ_մաքս=18.5 | Նոյ_բ_մին=-25.8 | Դեկ_բ_մաքս=12.3 | Դեկ_բ_մին=-27.8 | Տարի_բ_մաքս=42.6 | Տարի_բ_մին=-33

Տեղումներ

| Հնվ_մջն_տեղ=38 | Փտր_մջն_տեղ=30 | Մար_մջն_տեղ=28 | Ապր_մջն_տեղ=28 | Մայ_մջն_տեղ=39 |Հուն_մջն_տեղ=41 |Հուլ_մջն_տեղ=35 | Օգս_մջն_տեղ=30 | Սեպ_մջն_տեղ=29 | Հոկ_մջն_տեղ=29 | Նոյ_մջն_տեղ=34 | Դեկ_մջն_տեղ=45 | Տարի_մջն_տեղ=406

Խոնավություն |Հուն humidity = 88 |Փետ humidity = 86 |Մար humidity = 81 |Ապր humidity = 64 |Մայ humidity = 57 |Հուն humidity = 56 |Հուլ humidity = 53 |Օգս humidity = 51 |Սեպ humidity = 61 |Հոկ humidity = 73 |Նոյ humidity = 86 |Դեկ humidity = 89 |Տարի humidity = 70 Նաև ամենացածրը և ամենաբարձրը Ձյան ծածկույթ |JanՀուն snow days = 20 |FebՓետ snow days = 18 |MarՄար snow days = 11 |AprԱպր snow days = 2 |MayՄայ snow days = 0.03 |JunՀուն snow days = 0 |Jul|Հուլл snow days = 0 |AugՕգս snow days = 0 |SepՍեպ snow days = 0.1 |OctՀոկ snow days = 1 |NovՆոյ snow days = 9 |DecԴեկ snow days = 18 |yearՏարի snow days = 79

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  2. 2,0 2,1 2,2 Law #139-OD
  3. Official website of Volgograd
  4. 4,0 4,1 Law #1031-OD
  5. Կաղապար:Ru-pop-ref
  6. 6,0 6,1 6,2 Энциклопедия Города России. Moscow: Большая Российская Энциклопедия. 2003. էջեր 81–83. ISBN 5-7107-7399-9. 
  7. «В Волгограде строится самый длинный мост Европы»։ geo.1september.ru (Russian)։ 2009 [last update]։ Վերցված է հունվարի 4, 2012 
  8. Բորիս Ակունին. Ռուսական պետության պատմությունը. Գլուխ 2 — Часть Азии
  9. Баллад Ф. В. «Приволжские Помпеи» стр 98
  10. Пачкалов А. В. Мечетное городище: историографический обзор // Восток-Запад: Диалог культур Евразии. Проблемы средневековой истории и археологии. Вып. 4. Казань, 2004. С. 148—153.
  11. Пачкалов А. В. Предшественники Царицына // Золотоордынская цивилизация. Вып. 1. Казань, 2008. С. 137—141; Пачкалов А. В. Мечетное городище: историографический обзор // Восток-Запад: Диалог культур Евразии. Проблемы средневековой истории и археологии. Вып. 4. Казань, 2004. С. 148—153.
  12. Баллад Ф. В. «Приволжские Помпеи» стр 98
  13. [http://միրոզնայ.ռֆ/Trip/Pages/ShowSubject.aspx?sbjid=4236&templId=16 Պետրով Վալ - քաղաք գետերի միջև]
  14. Վոլգյան ռոկադա
  15. «Քաղաքների միջեւ հեռավորությունների հաշվարկը»։ Տրանսպորտային ընկերություն «ԿՍՎ 911»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-13-ին։ Վերցված է 2009-08-13 
  16. «Վոլգոգրադի կլիման»։ Վերցված է 2014-04-29