Կոնրադ Ադենաուեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոնրադ Ադենաուեր
գերմ.՝ Konrad Adenauer
Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of Germany.svg Գերմանիա
Կուսակցություն՝ Կենտրոնական կուսակցություն և Քրիստոնեական-դեմոկրատական միություն
Կրթություն՝ Ֆրայբուրգի համալսարան, Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան և Բոննի համալսարան
Մասնագիտություն՝ փաստաբան, դատավոր, ասեսոր, քաղաքական գործիչ և Դիմադրության մարտիկ
Դավանանք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Ծննդյան օր հունվարի 5, 1876(1876-01-05)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]
Ծննդավայր Քյոլն, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն
Վախճանի օր ապրիլի 19, 1967(1967-04-19)[11][2][3][4][5][6][7][9][10] (91 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ռյոնդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[1]
Թաղված Անտառային գերեզմանատուն[12][13]
Ի ծնե անուն գերմ.՝ Konrad Hermann Joseph Adenauer
Ամուսին Էմմա Ադենաուեր և Աուգուստե Ադենաուեր
Զավակներ Konrad August Emil Emanuel Adenauer[14], Մաքս Ադենաուեր[14], Մարիա Ադենաուեր[14], Ֆերդինանդ Ադենաուեր, Պաուլ Ադենաուեր[14], Շարլոտա Ադենաուեր[14], Էլիզաբեթ Ադենաուեր[14], Georg Adenauer[14] և Libet Werhahn
 
Ինքնագիր Konrad Adenauer signature transparent.png
 
Պարգևներ

Կարլ Մեծի միջազգային շքանշան, Grand Cross special issue of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany, special issue, Grand Star of the Decoration for Services to the Republic of Austria, «Վաստակների համար» բավարիական շքանշան, Grand Cross of the Order of Christ (Portugal)‎, Grand Cross of the Order of the Southern Cross, Knight Grand Cross in the Order of the Netherlands Lion, Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Orden wider den tierischen Ernst, Լեոպոլդի շքանշանի Մեծ խաչ, Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետ, Ֆալկոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Grand Cross of the Order of the Oak Crown, Grand Cross of the Order of the Aztec Eagle, Պերի արևի օդենի մեծ խաչ, Ազատարար Սան Մարտինի շքանշան, Grand Cross of the Order of the Tower and Sword, Ասպետական մեծ խաչի շքանշան. «Իտալիայի Հանրապետության համար ունեցած վաստակի համար», Բեռլինի պատվավոր քաղաքացի, Կաթոլիկ Իզաբելի շքանշանի մեծ խաչ, Escudo Silesiano, 4-րդ դասի Կարմիր արծվի շքանշան, Ոսկե խթանի պարգև, Սուրբ Սեպուլշրի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Order of the Rising Sun, 1st class, Grand Cordon of the Order of the Paulownia Flowers, Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes, Historian Prize of the city of Muenster, Honorary doctor of the Technical University of Berlin, Iron Cross 2nd Class, Order of the Supreme Sun, Order of May, Order of Merit, Order of Boyacá, Q3885450?, Order of José Matías Delgado, Order of the Holy Trinity, Order of the Crown, National Order of Madagascar, Q18406869?, Grand Cross of the National Order of the Lion, Grand Cross of the Order of Civil Merit, Order of the White Elephant, Order of the Crown of Thailand, Grand Cross of the Order of George I, Order of the Star of Africa, Order of Valour, Grand Cross of the National Order of Honor and Merit, Q3885401?, Sovereign Military Order of Malta, honorary doctor of the Waseda University, Վեյցմանի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր, Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Հարվարդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, honorary doctor at the university of Freiburg, Honorary citizen of Bad Honnef, Q60658956?, honorary citizen of Cologne և Honorary doctor of the University of Ottawa

Ադենաուեր Կոնրադ (Adenuaner, հունվարի 5, 1876(1876-01-05)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10], Քյոլն, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - ապրիլի 19, 1967(1967-04-19)[11][2][3][4][5][6][7][9][10], Ռյոնդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[1]), Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության պետական գործիչ, իրավագետ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է հունվարի 5-ին, Քյոլնում։ 1917-1933 թվականներին եղել է Քյոլնի քաղաքագլուխ, 1920-1932 թվականներին՝ պրուսական Պետական խորհրդի նախագահ։ Ֆաշիզմի օրոք մեկուսացած էր քաղաքական գործունեությունից։ 1946–1966 թվականներին Քրիստոնեա-դեմոկրատական միություն կուսակցության նախագահն Էր, 1949-1963 թվականներին՝ ԳՖՀ ֆեդերալ կանցլերը։ Վայելում էր կաթոլիկ եկեղեցու և ամերիկյան իմպերիալիզմի աջակցությունը։ Ադենաուեր Կոնրադի կառավարությունը 1954 թվականին ստորագրեց Փարիզի համաձայնագրերը, որոնցով ԳՖՀ մտավ ՆԱՏՕ–ի մեջ։ Իր քաղաքականությամբ նպաստեց ԳՖՀ–ում ռևանշիզմի և միլիտարիզմի վերածնմանը, խթանեց հակակոմունիզմը և արգելեց Գերմանիայի կոմկուսը (1956)։ Ադենուարը Եվրոպայի ինտեգրացիայի և Հաչշտայնի դոկտրինայի կողմնակից էր։ Մահացել է ապրիլի 19-ին, Բոննի մոտ։

Կյանք և գործ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադենաուեր (1896թ.)

Կոնրադ Ադենաուերի ծնողները Գերմանիայի վերաքննիչի դատարանի (այսօր՝ Քյոլնի բարձրագույն դատարան) քարտուղարներ էին: Ադենաուերը նրանց հինգ երեխաներից երրորդն էր: Նրա ծնողները, հետագայում՝ վերաքննիչ դատարանի խորհրդատուներ, Յոհան Կոնրադ Ադենաուերը (1833-1906) և կինը՝ Հելլենն էին, ծնված Շարֆենբերգում (1849-1919): Ադենաուերի ընտանիքը հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ էր: Նրա եղբայրները և քույրերն էին՝ Ավգուստը (1872–1952), Յոհաննեսը (1873–1937), Լիլին (1879–1950) և Էլիզաբեթը (մահացել է ծնունդից երեք ու կես ամիս անց՝ 1882թ.:)

Կայսրության, Վայմարյան Հանրապետության և Ազգայնամոլության ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրթություն և կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոնրադ Ադենաուերը (աջ կողմում) Բոննի Արմինիա կաթոլիկ միության անդամ՝ 1896-1897թթ ձմեռային կիսամյակի ընթացքում

1894թ. մարտի 5-ին Ադենաուերը ավարտեց Բարձրագույն դպրոցը՝ Քյոլնի առաքելական գիմնազիայում: Նա մասնակցել է 14 օրյա դասերի Քյոլնի բանկում՝ Լեոպոլդ Սելիգմանի մոտ: 1894թ. ընդունվել է Բրասգոյի Ֆրայբուրգ համալսարանը (Freiburg im Breisga) գրնացվելով յոթամսյա դասընթացի , հետագայում՝ Մյունխենի և Բոնի համալսարանները՝ սովորելով իրավագիտություն և քաղաքագիտություն, ավարտելով 1897թ.:

Ադենաուերը միացել է Կաթոլիկ ուսանողական միությունների՝ Ֆրայբուրգում, Սաքսոնիայում, Մյունխենում; Միացել է նաև Ասքանիա-Բուրգունդիա և Արմինիա կաթոլիկ ուսանողական միություններին Բեռլինում և Բոննում, որոնց հետ պահապանել է կապը իր ամբողջ կյանքի ընթացքում: Նա իր առաջին պետական քննությունը իրավագիտություն առարկայից հանձնել է 1897թ.՝ <<լավ>> գնահատականով, իսկ երկրորդը 1901թ., ստանալով <<բավարար>>:

1902թ. Ադենաուերը դարձել է Քյոլնի դատարանում խորհրդատու: 1903-1905թթ եղել է Հերման Կաուսեն Իրավաբանական խորհրդի ներկայացուցիչ, իրավաբան՝ Քյոլնի բարձրագուն շրջանային դատարանում [15]:

1906թ. Ադենաուերը միացել է կենտրոնական Կաթոլիկ կուսակցությանը, որի գործադիր խորհրդի անդամ է եղել մինչև 1933թ.: 1906թ. ընտրվել է Քյոլն քաղաքի ավագանու անդամ: 1909թ. հուլիսի 22-ին դարձել է դրա առաջին կոորդինատոր, ըստ այդմ՝ քաղաքագուխ Մաքս Վալրաֆի առաջին փոխարինող: Վերջինս իր առաջին կնոջ հորեղբայրն էր: Շնորհիվ իր նախաձեռնողականության և ազատ մտածողության 1914թ. Քյոլն-Դոյցում բացում է արհեստագործական ցուցահանդես:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ադենաուերը հոգ էր տանում քաղաքի բնակչության սննդի ապահովումը, որը Անգլլիայի ծովային արգելափակման պատճառով ավելի ու ավելի էր դժվարանում: Ադենաուերը տեսնում էր, որ Գերմանիան կպարտվի պատերազմը և այդ պատճառով սկսեց սննդի պաշարներ պահպանել: Դրանից բացի նա սկսում է տարբեր մթերքների արտադրություն ինչպիսիք էին՝ Քյոլնի հաց, բրինձ, եգիպտացորեն,երուսաղեմյան ատրիճուկ և գարեձավար՝ կարտոֆիլին փոխարինելու համար: 1916թ. տարածված հիվանդության պատճառով կարտոֆիլի քանակությունը սարսափելի նվազել էր: 1915թ. մայիսի 2-ին <<Հռենոսյան սև հացի>> համար Ադենաուերը ստացավ արտոնագիր: Չնայած այդ ամենը օգնեց մեղմացնել 1916-1917թթ այսպես կոչված Շաղգամյան ձմեռը, բայց նրա արտադրած մթերքների անհամ լինելու պատճառով Քյոլնի ժողովուրդը նրան տվեց Գրաուպենաուեր մականունը (գերմ. die Graupen`գարեձավար):

Քյոլնի Քաղաքագլուխ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ադենաուերի տունը Մաքս-Բրուք 6 փողոցի վրա՝ Քյոլնում

1917թ. սեպտեմբերի 18-ին առանց դեմ ձայների Քյոլնի քաղաքային խորհուրդը ընտրում է երիտասարդ Ադենաուերին Քյոլնի քաղաքապետ, որին պաշտոնապես նշանակվել է 1917թ. հոկտեմբերին Պրուսիայի թագավորի հրամանով: 1917-1933թ և մեկ ամսով 1945թ. Ադեանուերը եղել է Քյոլնի քաղաքագլուխ: 1918թ. փետրվարի 12-ին մշտական տեղափոխման նպատակով Ադենաուերը հաստատվում է Պրուսական կառավարական տանը, որը սակայն յոթ տարի անց՝ Նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո, դադարեց գոյություն ունենալ: 1920թ.-ականներին Ադենաուերը բազմաթիվ կազմակերպությունների տնօրենների խորհրդի անդամ էր: Այդ կազմակերպություններից էին՝ Գերմանական բանկը, Գերմանական Լուֆտանսան և այլն: Հետագայում նա դարձավ ևս 12 այլ կազմակերպությունների տնօրենների խորհրդի անդամ:

1921թ. մայիսի 7-ից մինչև 1933թ. կենտրոնի, Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական և Դեմոկրատական կուսակցությունների աջակցությամբ նա պրուսական պետական խորհրդի նախագահն էր: Այս պաշտոնում նա վաստակում է Պրուսիայի սոցիալ-դեմոկրատ վարչապետ Օտտո Բրաունի թշնամանքը, որն Ադենաուերի դեմ անգամ դատական հայց էր ներկայացրել Գերմանիայի ռեյխի պետական դատարան: Օտտո Բրաունը համարվում էր ուժեղ կենտրոնամետ, իսկ Ադենաուերը՝ կենտրոնախույս:

1919թ. փետրվարի մեկին Ադենաուերը մասնակցում է հակապրուսական մի ժողովի, ըստ որի Պրուսիան Եվրոպայի կատաղած ոգին էր, հակամշակութային քարոզչության և ռազմատենչության օրրանը, առաջին համաշխարհային պատերազմի մեղավորներից մեկը և պատերազմների ջատագովը, ու ահա Պրուսական այս մտածողությունը ազդում է գերմանական մտածողության և Գերմանիայի վրա:

Կենտրոնական կուսակցությունը, որին հարում էր Ադենաուերը, 1918-1919թթ առաջին համաշխարհային պատերազմի և 1929թ. ճգնաժամի ընթացքում ձգտում էր հաստատվել Հռենոսյան տարածքներում, որը Պրուսիայից անկախանալ էր փորձում: Այդ պատճառով Ադենաուերին սկսում են մեղադրել պառակտիչ գործունեության մեջ՝ Հռենոսյան երկրամասը Գերմանիայից անջատելու մեղադրանքով:[1]




Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11850066X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 RKDartists
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 basic data about the members of the Bundestag
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 filmportal.de — 2005.
  11. 11,0 11,1 11,2 Аденауэр Конрад // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  12. LeMO Biografie Konrad Adenauer
  13. http://knerger.de/html/adenauerpolitiker.html
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 https://www.konrad-adenauer.de/biographie/lebenslauf/tabellarischer-lebenslauf
  15. «Oberlandesgericht Köln» (գերմաներեն)։ 2018-12-18 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png