Կոնրադ Ադենաուեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոնրադ Ադենաուեր
գերմ.՝ Konrad Adenauer
Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg
 
Կուսակցություն՝ Կենտրոնական կուսակցություն և Քրիստոնեական-դեմոկրատական միություն
Կրթություն՝ Ֆրայբուրգի համալսարան, Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան և Բոննի համալսարան
Մասնագիտություն՝ փաստաբան, դատավոր, ասեսոր, քաղաքական գործիչ, Դիմադրության մարտիկ և ինքնակենսագիր
Դավանանք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Ծննդյան օր հունվարի 5, 1876(1876-01-05)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Քյոլն, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն
Վախճանի օր ապրիլի 19, 1967(1967-04-19)[4][1][2][…] (91 տարեկան)
Վախճանի վայր Ռյոնդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[5]
Գերեզման Անտառային գերեզմանատուն[6][7]
Թաղված Անտառային գերեզմանատուն[6][7]
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Ի ծնե անուն գերմ.՝ Konrad Hermann Joseph Adenauer
Ամուսին Էմմա Ադենաուեր և Աուգուստե Ադենաուեր
Զավակներ Konrad August Emil Emanuel Adenauer?[8], Մաքս Ադենաուեր[8], Մարիա Ադենաուեր[8], Ֆերդինանդ Ադենաուեր, Պաուլ Ադենաուեր[8], Շարլոտա Ադենաուեր[8], Էլիզաբեթ Ադենաուեր[8] և Georg Adenauer?[8]
 
Ինքնագիր Konrad Adenauer signature transparent.png
 
Պարգևներ

Կարլ Մեծի միջազգային շքանշան, «Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հատուկ թողարկված Մեծ Խաչ, «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» պատվո նշանի մեծ աստղ, «Վաստակների համար» բավարիական շքանշան, Հարավային Խաչի շքանշանի Մեծ խաչ, Նիդեռլանդական առյուծի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Orden wider den tierischen Ernst?, Լեոպոլդի շքանշանի Մեծ խաչ, Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետ, Ֆալկոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Կաղնե թագի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Ացտեկյան արծվի շքանշանի Մեծ խաչ, Պերի արևի օդենի մեծ խաչ, Ազատարար Սան Մարտինի շքանշան, Աշտարակի և թրի շքանշանի Մեծ խաչ, Ասպետական մեծ խաչի շքանշան. «Իտալիայի Հանրապետության համար ունեցած վաստակի համար», Բեռլինի պատվավոր քաղաքացի, Կաթոլիկ Իզաբելի շքանշանի մեծ խաչ, Escudo Silesiano?, 4-րդ դասի Կարմիր արծվի շքանշան, Ոսկե խթանի պարգև, Սուրբ Սեպուլշրի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Ծագող արևի 1-ին աստիճանի շքանշան, Պոլոունիայի ծաղիկների շքանշանի Մեծ ժապավեն, Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes?, Historian Prize of the city of Muenster?, Բեռլինի տեխնիկական համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Երկաթե խաչ 2-րդ դասի, Գերագույն արևի շքանշան, Մայիսի շքանշան, Վաստակի շքանշան, Բոյակայի շքանշան, Վաստակի ազգային շքանշան, Խոսե Մաթիաս Դելգադո ազգային շքանշան, Order of the Holy Trinity?, Order of the Crown?, Մադագասկարի ազգային շքանշան, Q18406869?, Լիոնի ազգային շքանշանի Մեծ խաչ, Քաղաքացիական վաստակի համար շքանշանի Մեծ խաչ, Սպիտակ փղի շքանշան, Order of the Crown of Thailand?, Գեորգ I շքանշանի Մեծ խաչ, Աֆրիկայի աստղի շքանշան, Արիության շքանշան, Պատվո և վաստակի ազգային շքանշանի Մեծ խաչ, Q3885401?, Մալթայի գերագույն ռազմական միաբանություն, Վասեդա համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Վեյցմանի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր, Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Հարվարդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Ֆրայբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, honorary citizen of Bad Honnef?, Կեյոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Քյոլնի պատվավոր քաղաքացի, Օտտավայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Բոննի պատվավոր քաղաքացի, Grand Cross of the Military Order of Christ?, Grand Cross of Honor for Services to the Republic of Austria? և honorary doctor of the University of Maryland?

Ադենաուեր Կոնրադ (Adenuaner, հունվարի 5, 1876(1876-01-05)[1][2][3][…], Քյոլն, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - ապրիլի 19, 1967(1967-04-19)[4][1][2][…], Ռյոնդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[5]), Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության պետական գործիչ, իրավագետ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է հունվարի 5-ին, Քյոլնում։ 1917-1933 թվականներին եղել է Քյոլնի քաղաքագլուխ, 1920-1932 թվականներին՝ պրուսական Պետական խորհրդի նախագահ։ Ֆաշիզմի օրոք մեկուսացած էր քաղաքական գործունեությունից։ 1946–1966 թվականներին Քրիստոնեա-դեմոկրատական միություն կուսակցության նախագահն Էր, 1949-1963 թվականներին՝ ԳՖՀ ֆեդերալ կանցլերը։ Վայելում էր կաթոլիկ եկեղեցու և ամերիկյան իմպերիալիզմի աջակցությունը։ Ադենաուեր Կոնրադի կառավարությունը 1954 թվականին ստորագրեց Փարիզի համաձայնագրերը, որոնցով ԳՖՀ մտավ ՆԱՏՕ–ի մեջ։ Իր քաղաքականությամբ նպաստեց ԳՖՀ–ում ռևանշիզմի և միլիտարիզմի վերածնմանը, խթանեց հակակոմունիզմը և արգելեց Գերմանիայի կոմկուսը (1956)։ Ադենուարը Եվրոպայի ինտեգրացիայի և Հաչշտայնի դոկտրինայի կողմնակից էր։ Մահացել է ապրիլի 19-ին, Բոննի մոտ։

Կյանք և գործ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադենաուեր (1896թ.)

Կոնրադ Ադենաուերի ծնողները Գերմանիայի վերաքննիչ դատարանի (այսօր՝ Քյոլնի բարձրագույն դատարան) քարտուղարներ էին: Ադենաուերը նրանց հինգ երեխաներից երրորդն էր: Նրա ծնողները, հետագայում՝ վերաքննիչ դատարանի խորհրդատուներ, Յոհան Կոնրադ Ադենաուերը (1833-1906) և կինը՝ Հելլենն էին, ծնված Շարֆենբերգում (1849-1919): Ադենաուերի ընտանիքը հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ էր: Նրա եղբայրները և քույրերն էին՝ Ավգուստը (1872–1952), Յոհաննեսը (1873–1937), Լիլին (1879–1950) և Էլիզաբեթը (մահացել է ծնունդից երեք ու կես ամիս անց՝ 1882 թ.:)

Կայսրության, Վայմարյան Հանրապետության և Ազգայնամոլության ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրթություն և կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոնրադ Ադենաուերը (աջ կողմում) Բոննի Արմինիա կաթոլիկ միության անդամ՝ 1896-1897թթ ձմեռային կիսամյակի ընթացքում

1894 թ. մարտի 5-ին Ադենաուերը ավարտեց Բարձրագույն դպրոցը՝ Քյոլնի առաքելական գիմնազիայում: Նա մասնակցել է 14-օրյա դասերի Քյոլնի բանկում՝ Լեոպոլդ Սելիգմանի մոտ: 1894 թ. ընդունվել է Բրասգոյի Ֆրայբուրգ համալսարանը (Freiburg im Breisga) գրնացվելով յոթամսյա դասընթացի, հետագայում՝ Մյունխենի և Բոնի համալսարանները՝ սովորելով իրավագիտություն և քաղաքագիտություն, ավարտելով 1897 թ.:

Ադենաուերը միացել է Կաթոլիկ ուսանողական միությունների՝ Ֆրայբուրգում, Սաքսոնիայում, Մյունխենում; Միացել է նաև Ասքանիա-Բուրգունդիա և Արմինիա կաթոլիկ ուսանողական միություններին Բեռլինում և Բոննում, որոնց հետ պահապանել է կապը իր ամբողջ կյանքի ընթացքում: Նա իր առաջին պետական քննությունը իրավագիտություն առարկայից հանձնել է 1897 թ.՝ <<լավ>> գնահատականով, իսկ երկրորդը 1901 թ., ստանալով <<բավարար>>:

1902 թ. Ադենաուերը դարձել է Քյոլնի դատարանում խորհրդատու: 1903-1905 թթ. եղել է Հերման Կաուսեն Իրավաբանական խորհրդի ներկայացուցիչ, իրավաբան՝ Քյոլնի բարձրագուն շրջանային դատարանում [9]:

1906 թ. Ադենաուերը միացել է կենտրոնական Կաթոլիկ կուսակցությանը, որի գործադիր խորհրդի անդամ է եղել մինչև 1933 թ.: 1906 թ. ընտրվել է Քյոլն քաղաքի ավագանու անդամ: 1909 թ. հուլիսի 22-ին դարձել է դրա առաջին կոորդինատոր, ըստ այդմ՝ քաղաքագուխ Մաքս Վալրաֆի առաջին փոխարինող: Վերջինս իր առաջին կնոջ հորեղբայրն էր: Շնորհիվ իր նախաձեռնողականության և ազատ մտածողության 1914 թ. Քյոլն-Դոյցում բացում է արհեստագործական ցուցահանդես:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ադենաուերը հոգ էր տանում քաղաքի բնակչության սննդի ապահովումը, որը Անգլլիայի ծովային արգելափակման պատճառով ավելի ու ավելի էր դժվարանում: Ադենաուերը տեսնում էր, որ Գերմանիան կպարտվի պատերազմը և այդ պատճառով սկսեց սննդի պաշարներ պահպանել: Դրանից բացի նա սկսում է տարբեր մթերքների արտադրություն ինչպիսիք էին՝ Քյոլնի հաց, բրինձ, եգիպտացորեն,երուսաղեմյան ատրիճուկ և գարեձավար՝ կարտոֆիլին փոխարինելու համար: 1916 թ. տարածված հիվանդության պատճառով կարտոֆիլի քանակությունը սարսափելի նվազել էր: 1915 թ. մայիսի 2-ին <<Հռենոսյան սև հացի>> համար Ադենաուերը ստացավ արտոնագիր: Չնայած այդ ամենը օգնեց մեղմացնել 1916-1917 թթ. այսպես կոչված Շաղգամյան ձմեռը, բայց նրա արտադրած մթերքների անհամ լինելու պատճառով Քյոլնի ժողովուրդը նրան տվեց Գրաուպենաուեր մականունը (գերմ. die Graupen`գարեձավար):

Քյոլնի Քաղաքագլուխ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ադենաուերի տունը Մաքս-Բրուք 6 փողոցի վրա՝ Քյոլնում

1917 թ. սեպտեմբերի 18-ին առանց դեմ ձայների Քյոլնի քաղաքային խորհուրդը ընտրում է երիտասարդ Ադենաուերին Քյոլնի քաղաքապետ, որին պաշտոնապես նշանակվել է 1917 թ. հոկտեմբերին Պրուսիայի թագավորի հրամանով: 1917-1933 թթ. և մեկ ամսով 1945 թ. Ադեանուերը եղել է Քյոլնի քաղաքագլուխ: 1918 թ. փետրվարի 12-ին մշտական տեղափոխման նպատակով Ադենաուերը հաստատվում է Պրուսական կառավարական տանը, որը սակայն յոթ տարի անց՝ Նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո, դադարեց գոյություն ունենալ: 1920-ականներին Ադենաուերը բազմաթիվ կազմակերպությունների տնօրենների խորհրդի անդամ էր: Այդ կազմակերպություններից էին՝ Գերմանական բանկը, Գերմանական Լուֆտանսան և այլն: Հետագայում նա դարձավ ևս 12 այլ կազմակերպությունների տնօրենների խորհրդի անդամ:

1921 թ. մայիսի 7-ից մինչև 1933 թ. կենտրոնի, Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական և Դեմոկրատական կուսակցությունների աջակցությամբ նա պրուսական պետական խորհրդի նախագահն էր: Այս պաշտոնում նա վաստակում է Պրուսիայի սոցիալ-դեմոկրատ վարչապետ Օտտո Բրաունի թշնամանքը, որն Ադենաուերի դեմ անգամ դատական հայց էր ներկայացրել Գերմանիայի ռեյխի պետական դատարան: Օտտո Բրաունը համարվում էր ուժեղ կենտրոնամետ, իսկ Ադենաուերը՝ կենտրոնախույս:

1919 թ. փետրվարի մեկին Ադենաուերը մասնակցում է հակապրուսական մի ժողովի, ըստ որի Պրուսիան Եվրոպայի կատաղած ոգին էր, հակամշակութային քարոզչության և ռազմատենչության օրրանը, առաջին համաշխարհային պատերազմի մեղավորներից մեկը և պատերազմների ջատագովը, ու ահա Պրուսական այս մտածողությունը ազդում է գերմանական մտածողության և Գերմանիայի վրա:

Կենտրոնական կուսակցությունը, որին հարում էր Ադենաուերը, 1918-1919 թթ. առաջին համաշխարհային պատերազմի և 1929 թ. ճգնաժամի ընթացքում ձգտում էր հաստատվել Հռենոսյան տարածքներում, որը Պրուսիայից անկախանալ էր փորձում: Այդ պատճառով Ադենաուերին սկսում են մեղադրել պառակտիչ գործունեության մեջ՝ Հռենոսյան երկրամասը Գերմանիայից անջատելու մեղադրանքով:[1]

1931-1933 թթ. Ադենաուերը Գերմանական գաղութարարական հասարակության մտքի աջակից էր և համանուն քաղաքական շարժման փոխնախագահ:

Վայմարյան Հանրապետության ընթացքում բազմաթիվ անգամներ (1921 թ., 1926 թ., 1928 թ.) Ադենաուերը եղել է Ռայխի Կանցլերի թեկնածու: Այդ ժամանակահատվածի մեջ ամենահայտնին 1926 թ․ Արևմուտքի կացլեր և Հռենոսյան հողի արքա տիտղոսներն էին, նույնիսկ եթե այդ ընթացքում նա չէր կարող իր քաղաքական հայացքները ամբողջությամբ իրացնել։

1928թ․ Գլանցշտոֆի [2] բաժնեմասերի գնման արդյունքում Ադենաուերը կրում է ֆինանսական մեծ վնասներ։ Գնված բաժնետոմսերի արժեքները շուտով սկսում են գահավիժել։ Այս ամենի արդյունքում Ադենաուերին սկսում են սպառնալ Գերմանական բանկում ունեցած պարտքերը: Ադենաուերը ստիպված էր հեռանալ մի այսպես կոչված <<սև ֆոնդից>> որը կապվում էր Գլանցշտոֆ ձեռնարկության և դոկտոր Ֆրիտց Բլյութգենի անվան հետ։ Այս ամենի հետ կապված 1,14 միլիոն ռայխյան մարկ Ադենաուերի ընկեր Լուիզ Հագենի միջոցով հայտնվել էր նրա հաշվին։ 1931թ․ Քյոլնի տեղական թերթերը գրում են Քյոլնի քաղաքապետի ֆինանսական խնդիրների մասին։ Գերմանիայի նացիոնալիստները և նացիոնալ սոցիալիստները հայտարարում են որ իրենց վրա են վերցնում են կարգ ու կանոնի հաստատումը։ Ադենաուերը, սակայան նախօրոք Գերմանական բանկից ստացել էր փաստաթուղթ, որը մերժում էր իր սնանկացման և ֆինանսական խնդիրներ ունենալու մասին լուրերը։ Ըստ այդ փաստաթղի Ադենաուերի բանկային հաշվի հետ ամեն ինչ նորմալ էր։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 70 CC-BY-SA-icon-80x15.png