Վեցօրյա պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վեցօրյա պատերազմ
Soldiers Western Wall 1967.jpg
Իսրայելական զինվորները Լացի Պատի մոտ (գրավումից հետո)
Թվական 1967 թվականի հունիսի 5հունիսի 10
Վայր Մերձավոր Արևելք
Արդյունք Իսրայելի հաղթանակ
Տարածքային
փոփոխություններ
Սիրիան կորցրել է Գոլանի բարձունքները, Եգիպտոսը Սինայան թերակղզին և Գազայի հատվածը, իսկ Հորդանանը՝ Հորդանան գետի արևմտյան ափը
Հակառակորդներ
Flag of Israel.svg Իսրայել {{{2}}} Սիրիա
{{{2}}} Եգիպտոս
{{{2}}} Իրաք
{{{2}}} Հորդանան
Լիբանան Լիբանան
Հրամանատարներ
Flag of Israel.svg Իցխակ Ռաբին
Flag of Israel.svg Մոշե Դայան
Flag of Israel.svg Ուզի Նարքիս
Flag of Israel.svg Իսրայել Թալ
Flag of Israel.svg Մորդեխայ Հոդ
Flag of Israel.svg Արիել Շարոն
Flag of Egypt.svg Աբդել Հաքիմ Ամեր
Flag of Egypt.svg Աբդուլ Մունիմ Ռիադ
Flag of Jordan.svg Սաիդ իբն-Շաքեր
Flag of Jordan.svg Ասադ Գամնա
Flag of Syria.svg Հաֆեզ Ասադ
Flag of Syria.svg Աբդել Ռահման Արեֆ
Կողմերի ուժեր
Ընդհանուր՝ 264.000
(50.000 կանոնավոր, 214.000 պահեստային)
300 ռազմական ինքնաթիռ
800 տանկ
Ընդհանուր՝ 547.000
(Եգիպտոս - 240.000, Սիրիա, Հորդանան, Իրաք - 307.000)
957 ռազմական ինքնաթիռ
2.504 տանկ
Ռազմական կորուստներ
Flag of Israel.svg 776 զոհված, մոտ 50 ինքնաթիռ[1] Flag of Egypt.svg 11 500 զոհված, 20 000 վիրավոր, 5500 գերի,
մոտ 330 ինքնաթիռ[2]
Flag of Jordan.svg 696 զոհված, 421 վիրավոր, 2000 անհատ կորած
Flag of Iraq.svg 10 զոհված, 30 վիրավոր
Flag of Syria.svg 1000-ից մինչև 2500 զոհված, 5000 վիրավոր


Վեցօրյա պատերազմ (מלחמת ששת הימים, Միլհեմետ Շեշետ Հա Յամիմ; Արաբերեն: النكسة, ան-Նակսահ, «Նահանջ» կամ حرب ۱۹٦۷, Հերբ 1967, «1967-ի պատերազմ»), նաև հայտնի է որպես Հունիսյան պատերազմ, Արաբ-իսրայելյան պատերազմ 1967 կամ Երրորդ արաբ-իսրայելական պատերազմ, որը տեղի է ունեցել 1967 թվականի հունիսի 5-ից 10-ը Իսրայելի մի կողմից և նրա հարևան Եգիպտոսի (այդ ժամանակ կոչվում էր Միավորված արաբական հանրապետություն), Հորդանանի և Սիրիայի միջև մյուս կողմից:

Իսրայելի և իր հարևանների միջև հարաբերությունները երբեք մինչև վերջ չկարգավորվեցին 1948 թվականի Արաբ-իսրայելական պատերազմից հետո: Մինչև 1967 թվականի հունիսը հարաբերությունները դարձան պայթունավտանգ: Եգիպտական զորքերի կենտրոնացումներին Իսրայելի սահմանագծին Սինայի թերակղզում, Իսրայելը իրականացրեց մի շարք ավիահարվածներ Եգիպտական ռազմական դիրքերին: Եգիպտացիների օդային ուժերը հանկարծակի եկան Իսրայելի գորհներից և շարքից դուրս հանվեցին` պատճառելով Իսրայելին փոքրաթիվ կորուստներ, արդյունքում Իսրայելը օդում ստացավ մեծ առավելություն: Միաժամանակ Իսրայելը անցավ ցամաքային հարձակման Գազայի հատվածում և Սինայում, ինչը նորցի հանկարծակիի բերեց եգիպտական զորքերին: Մի քանի անհաջողություններից հետո Եգիպտոսի առաջնորդ Գամալ Աբդել Նասերը հրամայեց լքել Սինայը: Իսրայելական զորքերը անընդհատ ճնշում էին նահանջող իգպտացիներին և պատճառելով ծանր կորուստներ նվաճեցին Սինայը:

Նասերը խնդրոց Սիրիային և Հորդանանին սկսել հարձակվել Իսրայելի վրա` չասելով որ իր օդային ուժերը պարտվել են Իսրայելին: Իսրայելի հակահարվածի արդյունքում նրանք կարողացան նվաճել Արևելյան Երուսաղեմը ինչպես նաև Հորդանան գետի արևմտյան ափը Հորդանանից, բացի այդ կարողացան Սիրայից նվաճել Գոլանի բարձունքները:

Հունիսի 11-ին կնքվեց հրադադար: Արաբների կորուստները անհամեմատ շատ էին Իսրայելի կորուստներից: Մեկ հազարից քիչ իսրայելցի կորուստին ընկավ մոտ 20.000 արաբի կորուստ: Իսրայելի հաճողության գրավականներն էին անսպասելությունը, նախապես լավ պլանավորված գործողությունները և արաբների թույլ հրամանատարական կազմը: Իսրայելը իր վերահսկողության տակ առավ Գազայի հատվածը, Սինայի թերակղզին, Հորդանան գետի արևմտյան ափը և Գոլանի բարձունքները: Իսրայելի միջազգային վարկանիշը մեծ աճ ունեցավ: Այնուամենայնից Իսրայելի հաղթանակը վտանգավոր ինքնավստահություն հաղորդեց Իսրայլի բանակին, ինչի արդյունքում արաբները հաջողության հասան 1973 թվականի Յոմ Կիպուրի պատերազմում: Բացի այդ նվաճված վայրերում մնացին մեծ թվով արաբներ, որոնք ընդվուզմներ կազմակերպեցին հետագայում:

Նախապատերազմական իրավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1956 թվականի Սուեզի ճգնաժամից հետո Եգիպտոսը համաձայնվեց Միացյալ ազգերի խաղաղապահ զորքերի տեղակայմանը Սինայում` հավատալով որ 1949 թվականի զինադադարի պայմանագրի բոլոր կողմերը կկատարեն իրենց պարտականությունները[3]: Հաջորդ տարիներին եղան սահմանային փոքր ընդարումներ Իսրայելի և նրա արաբական հարևանների զորքերի միջև: 1966 թվականի նոյեմբերի սզբին Սիրիան Եգիպտոսի հետ կնքեց կոլեկտիվ պաշտպանության համաձայնագիր[4]: Քիչ հետո Պաղեստինի լիբերալ կազմակերպության ակտիվությունը ճնշելու համար,[5][6] որի հարձակումից սպանվեց երեք իսրայելցի,[7] Իսրայելի պաշտպանության բանակը հարձակվեց Հորդանան գետի արևմտյան ափի աս-Սամու գյուղի վրա[8]: Հորդանանի զարքերը ստիպեցին Իսրայելի արագ նահանջել[9]: Հորդանանի թագավոր Հուսեյնը քննադատեց Եգիպտոսի նախագահ Գամել Աբդել Նասերի օգնություն չգալու և խաղաղապահ զորքերի թիկունքում թաքնվելու համար[10]:

1967 թվականի մայիսին Նասերը սուտ հաշվետվություն ուղարկեց Խորհրդային միությանը, թե Իսրայելի զորքերը կուտակվում են Սիրիայի սահմանին[11]: Նասերը սկսեց կուտակել իր զորքերը երկու պաշտպանական գծերում[12] մի մասը Սինայի թերակղզու Իսրայելի սահմանին, ինչի արդյունքում հեռացան խաղաղապահ զորքերը մայիսի 19-ին և մյուս մասը Շարմ էլ-Շեյխ` Տիրանի նեղուցը հսկելու համար[13]: Իսրայելը հիշեցրեց 1957 թվականի հռչակագիրը, համաձայն որի Սինայում զորքերի կուտակումը նշանակում է պատերազմի հայտարարում: Մայիսի 30-ին Հորդանանը և Եգիպտոսը ստորագրեցին պաշտպանության համաձայնագիր: Հաջորդ օրը Հորդանանի խնդրանքով Իրաքի բանակը սկսեց զորահավաք և սկսեց զինել Հորդանանի զորքերին[14]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Իսրայելի Արտաքին Գործերի Նախարարություն
  2. Рожденные войной. История ВВС Израиля. Из коллекции Михаила Жирохова.(ռուս.)
  3. «FIRST UNITED NATIONS EMERGENCY FORCE (UNEF I) – Background (Full text)»։ Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p. 30; Sachar 2007, pp. 504, 507–8 
  4. Some sources date the agreement to November 4, others to November 7. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5
  5. Schiff, Zeev, History of the Israeli Army, Straight Arrow Books (1974) p. 145
  6. Churchill & Churchill, The Six Day War, Houghton Mifflin Company (1967) p. 21
  7. Pollack, Kenneth, Arabs at War: Military Effectiveness 1948–1991, University of Nebraska Press (2002), p.290
  8. Segev, 2007, pp.149–152.
  9. Hart, 1989 p. 226
  10. Oren 2002/2003, p. 312; Burrowes & Douglas 1972, pp. 224–25
  11. Herzog 1982, p. 148
  12. John Quigley, The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War, Cambridge University Press, 2013, p.32.
  13. Shlaim (2007) pg 238
  14. Churchill pgs 52 and 77