ՆԱՏՕ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպություն
Flag of NATO.svg

Դաշինքի անդամ հանդիսացող երկրները
Տեսակ military alliance, intergovernmental organization և միջազգային կազմակերպություն
Երկիր Բելգիա[1]
Հապավում ՆԱՏՕ / NATO/OTAN
Կարգախոս Animus in consulendo liber
(լատ.՝ )
Հիմնադրված 1949 թ. ապրիլի 4
Նպատակներ արտաքին ագրեսիայիցպաշտպանում
Շտաբակայան Բելգիա Բրյուսել, Բելգիա
Տարածաշրջան Հյուսիսայն արլանտիկայի տարածքաշրջան
Պաշտ. լեզու(ներ) անգլերեն
ֆրանսերեն
Գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգ (Jens Stoltenberg)
Անդամ երկրներ
ՆԱՏՕ-ի ռազմական կոմիտեի նախագահ Կնուդ Բարթելս (Knud Bartels)
Կայք nato.int
North Atlantic Treaty Organization Վիքիպահեստում

Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպություն[2][3], Հյուսիսատլանտյան դաշինք կամ ՆԱՏՕ (անգլ.՝ North Atlantic Treaty Organization, NATO, ֆրանս.՝ Organisation du traité de l'Atlantique Nord, OTAN), միջկառավարական ռազմական դաշինք[4]։ Ստեղծվել է 1949 թվականի ապրիլի 4-ին՝ ԱՄՆ-ի նախաձեռնությամբ[4]։ Հյուսիսատլանտյան պայմանագիրը (Վաշինգտոնյան պայմանագիր) ստորագրեցին 12 երկիր[4]։ Հետագայում ՆԱՏՕ-ն ընդլայնվեց և համալրվեց նոր անդամներով։ 1952 թվականին ՆԱՏՕ-ի անդամ դարձան Թուրքիան և Հունաստանը, 1955 թվականին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունը, 1982 թվականին Իսպանիան, 1999 թվականին Լեհաստանը, Հունգարիան և Չեխիան, 2004 թվականին Բուլղարիան, Սլովենիան, Ռումինիան, Սլովակիան, Էստոնիան, Լատվիան և Լիտվան, 2009 թվականին Ալբանիան և Խորվաթիան[4]։ Ներկայումս ՆԱՏՕ-ի անդամ-պետությունների թիվը քսանութն է[4]։

Հյուսիսատլանտյան դաշինք[2] (ՆԱՏՕ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպություն՝ ՆԱՏՕ

Հյուսիսատլանտյան դաշինքի էական նպատակը, ինչպես պաշտոնապես հայտարարում է Դաշինքը, իր անդամ պետությունների ազատության և անվտանգության ապահովումն է քաղաքական և ռազմնական միջոցների կիրառմամբ[5]:

Քաղաքական միջոցները. Դաշինքը առաջ է մղում ժողովրդավարական արժեքները խրախուսում խորհրդատվությունները և համագործակցությունը պաշտպանական և անվտանգային հարցերում՝ վստահության ստեղծման համար, իսկ հեռանկարում՝ բախումները կանխելու համար[5]:

Ռազմական միջոցները. Դաշինքը հանձնառու է վեճերի խաղաղ լուծմանը: Եթե դիվանագիտական ջանքերը ձախողվում են, ապա Դաշինքը ռազմական կարողություններ ունի, որոնցով կարող է կարգավորել ճգնաժամային իրավիճակները: Ռազմական միջոցները ձեռնարկվում են Վաշինգտոնյան պայմանագրի (Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի), այսինքն Դաշինքի հիմնարար պայմանագրի 5-րդ հոդվածին համապատասխան կամ ՄԱԿ-ի մանդատի ներքո, միայնակ կամ այլ երկրների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ[5]։

Հյուսիսատլանտյան պայմանագիրը 1949-2015 թթ.[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«1949թ.-ի Վաշինգտոնյան համաձայնագրի ստորագրման արարողության ժամանակ, երբ ձեւավորվեց ՆԱՏՕ-ն, նվագախումբը նվագում էր Ջորջ Գերշվինի «Պորգին եւ Բեսը» օպերայից հայտնի երաժշտությունը, այդ թվում «Պարտադիր չէ այդպես»-ը,- գրում է Pew Research Center-ի համաշխարհային տնտեսության հարաբերությունների վերլուծության բաժնի տնօրեն Բրյուս Սթոքսը Foreign Policy-ում հրապարակված հոդվածում։

«Վաշինգտոնյան պայմանագրի 5-րդ հոդվածը դաշինքի անդամներին պարտավորեցնում էր պաշտպանել միմյանց, սակայն ՆԱՏՕ-ի ստեղծումից 66 տարի անց Pew Research Center-ի դաշինքի 9 երկրներում անցկացրած հարցումների արդյունքները թույլ են տալիս ենթադրել, որ բնակչությունը հրապարակային պարտականությունները պարտադիր չի համարում: Առաջին հերթին, ՆԱՏՕ-ի երկրների հանրությունները տարանջատվում են անվտանգության խնդիրների ընկալման տեսանկյունից՝ կապված այսօրվա Ռուսաստանի հետ: Տասը լեհերից յոթը եւ տասը ամերիկացիներից վեցն ասում են, որ Ռուսաստանն իրենից ներկայացնում է հիմնական ռազմական սպառնալիքներից մեկը: Սակայն գերմանացիների շրջանում այս կարծիքի հետ համամիտ են տասից չորսը»,- ասվում է հոդվածում[6]:

«Ամերիկացիների 49%-ը պնդում է, որ իրենք դրական կարծիք ունեն ՆԱՏՕ-ի վերաբերյալ: Թուրքիայում այդպես պատասխանում է միայն 23%-ը, միեւնույն ժամանակ թուրքերի 50%-ը դաշինքի նկատմամբ բացասական վերաբերմունք ունի: Ավելի զարմանալի է այն, որ Գերմանիայում ՆԱՏՕ-ի աջակցության ցուցանիշը կտրուկ նվազել է՝ 73%-ից հասնելով 55-ի: Այդ անկումը կարող է կապ ունենալ եվրոպական կառույցների նկատմամբ ընդհանուր վստահության նվազման հետ, որը պայմանավորված է եվրոյի ճգնաժամով, նաեւ Աֆղանստանի պատերազմին Գերմանիայի մասնակցության փաստով: Չի բացառվում, որ դա նաեւ հանրային գիտակցումն է Ուկրաինայում Ռուսաստանի դրսեւորած ագրեսիայի լույսի ներքո, որ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելը կարող է հանգեցնել իրական պատերազմական հակամարտության»,- վերլուծում է հեղինակը։

«Գերմանիայում, Ֆրանսիայում եւ Իտալիայում հարցվածների կեսից ավելին կարծում են, որ իրենց երկիրը ռազմական ուժ չպետք է օգտագործի ՆԱՏՕ-ին աջակցելու համար: Միայն ամերիկացիները եւ կանադացիներն են պատրաստ աջակցել ՆԱՏՕ-ին Ռուսաստանին հակազդելու համար»:

«Բացի դրանից, Pew Research Center-ի բացահայտումներն ուշադրություն են հրավիրում դաշինքի ներսում առկա որոշ տարաձայնությունների վրա: Օրինակ ամերիկացիների 62%-ը դրական է վերաբերվում այն հեռանկարին, որ Ուկրաինան դառնա ՆԱՏՕ-ի անդամ, սակայն գերմանացիների միայն 36 %-ն է համամիտ դրա հետ: Ամերիկացիները տարակարծիք են նաեւ Ուկրաինա զենք ուղարկելու հարցի շուրջ՝ 45 %-ը կողմ է, իսկ 43 %-ը՝ դեմ, գերմանացիների 77 %-ը դեմ է, 19 %-ը՝ կողմ»,-գրում է Բրյուս Սթոքսը[6]:

Անդամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

հերթական համարը Երկիրը Անդամագրման տարեթիվը, ամսաթիվը
1 Բելգիա Բելգիա 1949 թ. ապրիլի 4
2 {{{2}}} ՄԹ 1949 թ.ապրիլի 4
3 {{{2}}} Դանիա 1949 թ. ապրիլի 4
4 {{{2}}} Իսլանդիա 1949 թ. ապրիլի 4
5 {{{2}}} Իտալիա 1949 թ. ապրիլի 4
6 Flag of Canada.svg Կանադա 1949 թ. ապրիլի 4
7 {{{2}}} Լյուքսեմբուրգ 1949 թ. ապրիլի 4
8 Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ 1949 թ. ապրիլի 4
9 {{{2}}} Նորվեգիա 1949 թ. ապրիլի 4
10 {{{2}}} Պորտուգալիա 1949 թ. ապրիլի 4
11 ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ 1949 թ. ապրիլի 4
12 {{{2}}} Ֆրանսիա 1949 թ. ապրիլի 4
13 {{{2}}} Հունաստան 1952 թ. փետրվարի 18
14 {{{2}}} Թուրքիա 1952 թ. փետրվարի 18
15 {{{2}}} Գերմանիա 1955 թ. մայիսի 9
16 {{{2}}} Իսպանիա 1982 թ. մայիսի 30
17 {{{2}}} Հունգարիա 1999 թ. մարտի 12
18 Flag of Poland.svg Լեհաստան 1999 թ. մարտի 12
19 Flag of the Czech Republic.svg Չեխիա 1999 թ. մարտի 12
20 Flag of Bulgaria.svg Բուլղարիա 2004 թ. մարտի 24
21 {{{2}}} Լատվիա 2004 թ. մարտի 24
22 {{{2}}} Լիտվա 2004 թ. մարտի 24
23 {{{2}}} Ռումինիա 2004 թ. մարտի 24
24 Flag of Slovakia.svg Սլովակիա 2004 թ. մարտի 24
25 Flag of Slovenia.svg Սլովենիա 2004 թ. մարտի 24
26 {{{2}}} Էստոնիա 2004 թ. մարտի 24
27 {{{2}}} Ալբանիա 2009 թ. ապրիլի1
28 {{{2}}} Խորվաթիա 2009 թ. ապրիլի 1

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]