Միգել դե Ունամունո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Միգել դե Ունամունո
իսպ.՝ Miguel de Unamuno
Miguel de Unamuno Meurisse 1925.jpg
Ծննդյան անուն իսպ.՝ Miguel de Unamuno y Jugo
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1864({{padleft:1864|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Բիլբաո, Բասկերի երկիր, Իսպանիա[6]
Վախճանվել է դեկտեմբերի 31, 1936({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[6][1][2][3][4][5] (72 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սալամանկա, Castile and León, Իսպանիա[6]
Մասնագիտություն բանաստեղծ, փիլիսոփա, գրող, ակնարկագիր, վիպասան, գրական քննադատ, համալսարանի պրոֆեսոր և դրամատուրգ
Լեզու իսպաներեն[1] և բասկերեն
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Կրթություն Universidad Central
Ժանրեր պոեզիա և Դրամատուրգիա
Գրական ուղղություններ Generation of '98
Ուշագրավ աշխատանքներ Q3227098? և Մառախուղը
Անդամակցություն Իսպանիայի արքայական ակադեմիա և Sociedad de Amigos de Portugal[7]
1911-02-01, A Águia, Portugal, Miguel de Unamuno, firma.svg
Miguel de Unamuno Վիքիպահեստում

Միգել դե Ունամունո (իսպ.՝ Miguel de Unamuno y Jugo; սեպտեմբերի 29, 1864({{padleft:1864|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3][4][5], Բիլբաո, Բասկերի երկիր, Իսպանիա[6] - դեկտեմբերի 31, 1936({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[6][1][2][3][4][5], Սալամանկա, Castile and León, Իսպանիա[6]), իսպանացի գրող, փիլիսոփա, հասարակական գործիչ։ Ազգությամբ՝ բասկ։ Կրթությամբ՝ բանասեր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1891-ից՝ Սալամանկայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1901 թվականից՝ ռեկտոր։ 1924-ին բռնապետության դեմ ուղղված ելույթների համար աքսորվել է Կանարյան կղզիներ, որտեղից փախել է Ֆրանսիա (տարագիր՝ մինչև 1930-ը)։ Հանրապետության տարիներին եղել է կորտեսների դեպուտատ, 1932-ից՝ ակադեմիկոս։ Հանդես է եկել հանրապետության դեմ, գտնելով, որ այն չի կարող ապահովել քաղաքացիական խաղաղություն և ազգային միասնություն, սակայն արդեն 1936-ին դատապարտել է ֆաշիստական խռովությունը։ Ֆաշիստական բռնապետության հաստատումը խորացրել է Ունամունոյի հոգևոր ողբերգությունը, Սալամանկայի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից հեռացվելուց շատ չանցած նա վախճանվում է հոգևոր լիակատար մեկուսացման վիճակում։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունամունոն որպես հրապարակախոս քննադատական դիրքորոշում է ունեցել իսպանական բուրժուա-կալվածատիրական հասարակարգի նկատմամբ։ Հետաքրքրվել է սոցիալիզմի գաղափարներով (Բակունին, Լասալ, Մարքս), հետագայում հեռացել է սոցիալիզմից և մշակել փիլիսոփայական ըմբռնում՝ նախանշելով պերսոնալիզմի ու էկզիստենցիալիզմի մի շարք դրույթներ։ Ունամունոյի փիլիսոփայության հիմնական պրոբլեմն անձնավորության հոգևոր կյանքն է։ Ունամունոն մուծում է «հոգևարք» հասկացությունը՝ բանականության ու հավատի անհաշտելի դուալիզմի հարուցած կյանքի հատուկ ողբերգական ընկալումը («Կյանքի ողբերգական զգացումը...», 1913, «Քրիստոնեության հոգեվարքը», 1924)։

Ստեղծագործությունը, սերը, բարեկամությունը, մայրությունն ուրույն միջոցներ են, որոնցով մարդը հաղթահարում է գոյության վերջավորությունը («Դոն Կիխոտի և Սանչոյի կյանքը», 1905, «Աբել Սանչես», 1917 և այլն)։ «Աշխարհը պատերազմի ժամանակ» (1897) առաջին վեպից հետո անցել է փորձարարական գեղարվեստական պատումի («Մառախուղ», 1914)։ Այնուհետև վերադարձել է ռեալիզմին, սակայն «ներքին իրականությունը» հակադրել է «արտաքին իրականությանը»՝ ձգտելով արտացոլել սոսկ առաջինը («Խրատական նովելներ», 1920)։

Ունամունոյի բանաստեղծական հարուստ ժառանգությունն աչքի է ընկնում հումանիստական ճոխ թեմատիկայով, դասական պարզությամբ, իսպանական ոտանավորի անթերի իմացությամբ, խոստովանանքի անկեղծությամբ («Երգարան», հրատարակվել է ետմահու)։ Ունամունոյի գրական և փիլիսոփայական ստեղծագործության մեջ կարևորագույն տեղ է գրավում Իսպանիայի ժողովրդի ու մշակույթի ճակատագիրը։ Ունամունոյի հսկայական ազդեցություն է գործել XX դ. իսպանական մշակույթի վրա։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Obras completas, v. 1 - 14, Madrid, 1958 - 72;

Հայերեն թարգամնությամբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Միգել դե Ունամունո, Մառախուղը, Ե., Անտարես, 2013, 240 էջ։ Իսպաներենից թարգմ.՝ Ռուզաննա Պետրոսյանը:
  • Միգել դե Ունամունո, Քրիստոնեության հոգեվարքը և խրատական երեք նովել, Ե., Անտարես, 2016, 304 էջ: Իսպաներենից թարգմ.՝ Ռուզաննա Պետրոսյանը:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Тертерян И. А., Испытание историей. Очерки испанской ли тературы XX века, М., 1973

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Spanish Biographical Dictionary Real Academia de la Historia, 2009.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Унамуно Мигель де // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  7. Los amigos de Portugal // ABC Madrid: 1922. — P. 27. — ISSN 1136-0143
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png