Միգել դե Ունամունո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միգել դե Ունամունո
իսպ.՝ Miguel de Unamuno
Miguel de Unamuno Meurisse 1925.jpg
Ծննդյան անունիսպ.՝ Miguel de Unamuno
Ծնվել էսեպտեմբերի 29, 1864(1864-09-29)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԲիլբաո, Բասկերի երկիր, Իսպանիա[4][5]
Վախճանվել էդեկտեմբերի 31, 1936(1936-12-31)[4][1][2][…] (72 տարեկան)
Վախճանի վայրՍալամանկա, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[4][5]
ԳերեզմանՍալամանկա
Գրական անունExóristo[6]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, փիլիսոփա, գրող, ակնարկագիր, վիպասան, գրական քննադատ, համալսարանի պրոֆեսոր, դրամատուրգ և քաղաքական գործիչ
Լեզուիսպաներեն[1] և բասկերեն
ՔաղաքացիությունFlag of the Second Spanish Republic.svg Իսպանիա[7]
ԿրթությունՄադրիդի կենտրոնական համալսարան և Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարան
Ժանրերպոեզիա և Դրամատուրգիա
Գրական ուղղություններ98 թվականի սերունդ
Ուշագրավ աշխատանքներDel sentimiento trágico de la vida?[8], Մառախուղը[9] և Del sentimiento trágico de la vida?
ԱնդամակցությունԻսպանիայի արքայական ակադեմիա և Sociedad de Amigos de Portugal?[10]
ԱշխատավայրՍալամանկայի համալսարան
ՊարգևներHijo Adoptivo de Salamanca?[11]
1911-02-01, A Águia, Portugal, Miguel de Unamuno, firma.svg
Miguel de Unamuno Վիքիպահեստում

Միգել դե Ունամունո (իսպ.՝ Miguel de Unamuno y Jugo, սեպտեմբերի 29, 1864(1864-09-29)[1][2][3][…], Բիլբաո, Բասկերի երկիր, Իսպանիա[4][5] - դեկտեմբերի 31, 1936(1936-12-31)[4][1][2][…], Սալամանկա, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[4][5]), իսպանացի գրող, փիլիսոփա, հասարակական գործիչ։ Ազգությամբ՝ բասկ։ Կրթությամբ՝ բանասեր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1891 թվականից՝ Սալամանկայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1901 թվականից՝ ռեկտոր։ 1924 թվականին բռնապետության դեմ ուղղված ելույթների համար աքսորվել է Կանարյան կղզիներ, որտեղից փախել է Ֆրանսիա (տարագիր՝ մինչև 1930-ը)։ Հանրապետության տարիներին եղել է կորտեսների դեպուտատ, 1932 թվականից՝ ակադեմիկոս։ Հանդես է եկել հանրապետության դեմ, գտնելով, որ այն չի կարող ապահովել քաղաքացիական խաղաղություն և ազգային միասնություն, սակայն արդեն 1936 թվականին դատապարտել է ֆաշիստական խռովությունը։ Ֆաշիստական բռնապետության հաստատումը խորացրել է Ունամունոյի հոգևոր ողբերգությունը, Սալամանկայի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից հեռացվելուց շատ չանցած նա վախճանվում է հոգևոր լիակատար մեկուսացման վիճակում։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունամունոն որպես հրապարակախոս քննադատական դիրքորոշում է ունեցել իսպանական բուրժուա-կալվածատիրական հասարակարգի նկատմամբ։ Հետաքրքրվել է սոցիալիզմի գաղափարներով (Բակունին, Լասալ, Մարքս), հետագայում հեռացել է սոցիալիզմից և մշակել փիլիսոփայական ըմբռնում՝ նախանշելով պերսոնալիզմի ու էկզիստենցիալիզմի մի շարք դրույթներ։ Ունամունոյի փիլիսոփայության հիմնական պրոբլեմն անձնավորության հոգևոր կյանքն է։ Ունամունոն մուծում է «հոգևարք» հասկացությունը՝ բանականության ու հավատի անհաշտելի դուալիզմի հարուցած կյանքի հատուկ ողբերգական ընկալումը («Կյանքի ողբերգական զգացումը...», 1913, «Քրիստոնեության հոգեվարքը», 1924)։

Ստեղծագործությունը, սերը, բարեկամությունը, մայրությունն ուրույն միջոցներ են, որոնցով մարդը հաղթահարում է գոյության վերջավորությունը («Դոն Կիխոտի և Սանչոյի կյանքը», 1905, «Աբել Սանչես», 1917 և այլն)։ «Աշխարհը պատերազմի ժամանակ» (1897) առաջին վեպից հետո անցել է փորձարարական գեղարվեստական պատումի («Մառախուղ», 1914)։ Այնուհետև վերադարձել է ռեալիզմին, սակայն «ներքին իրականությունը» հակադրել է «արտաքին իրականությանը»՝ ձգտելով արտացոլել սոսկ առաջինը («Խրատական նովելներ», 1920)։

Ունամունոյի բանաստեղծական հարուստ ժառանգությունն աչքի է ընկնում հումանիստական ճոխ թեմատիկայով, դասական պարզությամբ, իսպանական ոտանավորի անթերի իմացությամբ, խոստովանանքի անկեղծությամբ («Երգարան», հրատարակվել է ետմահու)։ Ունամունոյի գրական և փիլիսոփայական ստեղծագործության մեջ կարևորագույն տեղ է գրավում Իսպանիայի ժողովրդի ու մշակույթի ճակատագիրը։ Ունամունոյի հսկայական ազդեցություն է գործել XX դ. իսպանական մշակույթի վրա։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Obras completas, v. 1 - 14, Madrid, 1958 - 72;

Հայերեն թարգամնությամբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Միգել դե Ունամունո, Մառախուղը, Ե., Անտարես, 2013, 240 էջ։ Իսպաներենից թարգմ.՝ Ռուզաննա Պետրոսյանը:
  • Միգել դե Ունամունո, Քրիստոնեության հոգեվարքը և խրատական երեք նովել, Ե., Անտարես, 2016, 304 էջ: Իսպաներենից թարգմ.՝ Ռուզաննա Պետրոսյանը:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Тертерян И. А., Испытание историей. Очерки испанской ли тературы XX века, М., 1973

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png