Միգել դե Ունամունո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Միգել դե Ունամունո
իսպ.՝ Miguel de Unamuno
Miguel de Unamuno Meurisse 1925.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1864({{padleft:1864|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Բիլբաո, Գրան Բիլբաո, Բասկերի երկիր, Իսպանիա[3]
Մահացել է դեկտեմբերի 31, 1936({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[3][2] (72 տարեկանում)
Մահվան վայր Սալամանկա, Castile and León, Իսպանիա[3]
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Կրոն Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Կրթություն Universidad Central
Ստեղծագործություն(ներ) Q3227098? և Մառախուղը
Մասնագիտություն բանաստեղծ, փիլիսոփա, գրող, ակնարկագիր, վիպասան, գրական քննադատ, համալսարանի պրոֆեսոր և դրամատուրգ
Զբաղեցրած պաշտոններ Իսպանիայի խորհրդարանի պատգամավոր
Անդամություն Իսպանիայի արքայական ակադեմիա և Sociedad de Amigos de Portugal[4]
Ստորագրություն
1911-02-01, A Águia, Portugal, Miguel de Unamuno, firma.svg
Miguel de Unamuno Վիքիպահեստում

Միգել դե Ունամունո (իսպ.՝ Miguel de Unamuno y Jugo; 1864 թ. սեպտեմբերի 29, Բիլբաո - 1936 թ. դեկտեմբերի 31, Սալամանկա), իսպանացի գրող, փիլիսոփա, հասարակական գործիչ։ Ազգությամբ՝ բասկ։ Կրթությամբ՝ բանասեր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1891-ից՝ Սալամանկայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1901 թվականից՝ ռեկտոր։ 1924-ին բռնապետության դեմ ուղղված ելույթների համար աքսորվել է Կանարյան կղզիներ, որտեղից փախել է Ֆրանսիա (տարագիր՝ մինչև 1930-ը)։ Հանրապետության տարիներին եղել է կորտեսների դեպուտատ, 1932-ից՝ ակադեմիկոս։ Հանդես է եկել հանրապետության դեմ, գտնելով, որ այն չի կարող ապահովել քաղաքացիական խաղաղություն և ազգային միասնություն, սակայն արդեն 1936-ին դատապարտել է ֆաշիստական խռովությունը։ Ֆաշիստական բռնապետության հաստատումը խորացրել է Ունամունոյի հոգևոր ողբերգությունը, Սալամանկայի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից հեռացվելուց շատ չանցած նա վախճանվում է հոգևոր լիակատար մեկուսացման վիճակում։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունամունոն որպես հրապարակախոս քննադատական դիրքորոշում է ունեցել իսպանական բուրժուա-կալվածատիրական հասարակարգի նկատմամբ։ Հետաքրքրվել է սոցիալիզմի գաղափարներով (Բակունին, Լասալ, Մարքս), հետագայում հեռացել է սոցիալիզմից և մշակել փիլիսոփայական ըմբռնում՝ նախանշելով պերսոնալիզմի ու էկզիստենցիալիզմի մի շարք դրույթներ։ Ունամունոյի փիլիսոփայության հիմնական պրոբլեմն անձնավորության հոգևոր կյանքն է։ Ունամունոն մուծում է «հոգևարք» հասկացությունը՝ բանականության ու հավատի անհաշտելի դուալիզմի հարուցած կյանքի հատուկ ողբերգական ընկալումը («Կյանքի ողբերգական զգացումը...», 1913, «Քրիստոնեության հոգեվարքը», 1924)։

Ստեղծագործությունը, սերը, բարեկամությունը, մայրությունն ուրույն միջոցներ են, որոնցով մարդը հաղթահարում է գոյության վերջավորությունը («Դոն Կիխոտի և Սանչոյի կյանքը», 1905, «Աբել Սանչես», 1917 և այլն)։ «Աշխարհը պատերազմի ժամանակ» (1897) առաջին վեպից հետո անցել է փորձարարական գեղարվեստական պատումի («Մառախուղ», 1914)։ Այնուհետև վերադարձել է ռեալիզմին, սակայն «ներքին իրականությունը» հակադրել է «արտաքին իրականությանը»՝ ձգտելով արտացոլել սոսկ առաջինը («Խրատական նովելներ», 1920)։

Ունամունոյի բանաստեղծական հարուստ ժառանգությունն աչքի է ընկնում հումանիստական ճոխ թեմատիկայով, դասական պարզությամբ, իսպանական ոտանավորի անթերի իմացությամբ, խոստովանանքի անկեղծությամբ («Երգարան», հրատարակվել է ետմահու)։ Ունամունոյի գրական և փիլիսոփայական ստեղծագործության մեջ կարևորագույն տեղ է գրավում Իսպանիայի ժողովրդի ու մշակույթի ճակատագիրը։ Ունամունոյի հսկայական ազդեցություն է գործել XX դ. իսպանական մշակույթի վրա։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Obras completas, v. 1 - 14, Madrid, 1958 - 72;

Հայերեն թարգամնությամբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Միգել դե Ունամունո, Մառախուղը, իսպաներենից թարգմ.՝ Ռ. Պետրոսյանը, Ե., Անտարես, 2013, 240 էջ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Тертерян И. А., Испытание историей. Очерки испанской ли тературы XX века, М., 1973

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png