Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ

Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ (շվեդ.՝ Nobels fredspris), հեղինակավոր մրցանակ, որն ամեն տարի Նոբելյան հիմնադրամի կողմից հանձնվում է խաղաղության ամրապնդման բնագավառում ձեռքբերումների համար։ Ալֆրեդ Նոբելի կողմից իր կտակով հաստատված հինգ Նոբելյան մրցանակներից մեկը, որը գրվել է 1895 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ Փարիզում[1][2][3]։
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի սկսած 1901 թվականից։ Այս ընթացքում 97 մրցանակ է հանձնվել։ Ընդ որում, 19 անգամ պարգևատրում չի կատարվել. 1914-1916, 1918, 1923, 1924, 1928, 1932, 1939-1943, 1948, 1955-1956, 1966-1967 և 1972 թվականներին։ Նման բան նախատեսված է Նոբելյան հիմնադրամի կանոնադրությամբ այն դեպքում, եթե հավակնորդների ոչ մի գործունեություն բավականաչափ նշանակալի չէ[3]։ 1901 թվականին Խաղաղության մրցանակի առաջին դափնեկիրներ են դարձել շվեյցարացի Ժան Անրի Դյունանը և ֆրանսիացի Ֆրեդերիկ Պասին։ 2016 թվականին մրցանակի դափնեկիր Է դարձել Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսը։ 97 մրցանակներից 66 անգամ մրցանակն ամբողջությամբ հանձնվել է մեկ դափնեկրի, 29 անգամ խաղաղության մրցանակը բաժանվել է երկու դափնեկիրների միջև, 2 անգամ մրցանակը կիսել են միանգամից երեք դափնեկիրներ։ Նոբելյան հիմնադրամի կանոնադրության մեջ ասվում է, որ խաղաղության մրցանակը «ոչ մի դեպքում չի կարող բաժանվել ավելի քան երեք դափնեկիրների միջև»[3]։
1901 թվականից Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է 130 դափնեկիրների, որոնց թվում եղել են 26 կազմակերպություններ։ Միաժամանակ, Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն մրցանակ է ստացել երեք անգամ, իսկ ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի վարչությունը՝ երկու անգամ։ 2016 թվականին մրցանակի արժանացած 104 անձանց թվում եղել է 16 կին։ 1905 թվականին առաջին կին դափնեկիր Է դարձել Բերտա ֆոն Զուտները։ Դափնեկիրների միջին տարիքը 1901 թվականից մինչև 2016 թվականն ընկած ժամանակահատվածում կազմում է 61 տարեկան։ 2016 թվականին ամենաերիտասարդ դափնեկիրը պակիստանցի իրավապաշտպան Մալալա Յուսուֆզայն է, որը պարգևատրման պահին՝ 2014 թվականին 17 տարեկան էր, իսկ ամենատարեցը բրիտանացի Ջոզեֆ Ռոտբլատն է, որը պարգևատրվել է 1995 թվականին՝ 87 տարեկան հասակում[3]։ Մեկ անգամ խաղաղության մրցանակը շնորհվել է հետմահու՝ Դագ Համարշոլդին 1961 թվականին։ 1974 թվականից ի վեր Նոբելյան հիմնադրամի կանոնադրությունը սահմանում է, որ մրցանակը չի կարող հետմահու պարգևատրվել, եթե մահը տեղի չի ունեցել Նոբելյան մրցանակի հայտարարությունից հետո[3]։
Թեկնածուների ընտրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նոբելյան հիմնադրամի կանոնադրության համաձայն՝ թեկնածուներ կարող են առաջադրել հետևյալ անձինք[4]՝
- ազգային խորհրդարանների և կառավարությունների անդամներ, նախարարների կաբինետի անդամներ և ինքնիշխան պետությունների նախարարներ, ինչպես նաև պետությունների ղեկավարներ
- ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանի և Հաագայի միջնորդ դատարանի մշտական պալատի անդամներ
- միջազգային իրավունքի ինստիտուտի անդամներ
- համալսարանական դասախոսներ, առաջադեմ դասախոսներ, պատմության, հասարակական գիտությունների, իրավագիտության, փիլիսոփայության, աստվածաբանության և կրոնի դոցենտ, բուհերի ռեկտորներ և տնօրեններ (կամ դրանց համարժեքներ), Խաղաղության գիտահետազոտական ինստիտուտների և արտաքին քաղաքականության ինստիտուտների տնօրեններ
- Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
- տնօրենների խորհրդի անդամներ կամ դրա համարժեքը այն կազմակերպությունների համար, որոնք արժանացել են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի
- Նորվեգիայի Նոբելյան կոմիտեի ներկայիս և նախկին անդամներ
- Նորվեգիայի Նոբելյան կոմիտեի նախկին խորհրդականներ[4]
Դափնեկիրների ցանկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]| Թվական | Դափնեկիր | Երկիր | Հիմնավորում | |
|---|---|---|---|---|
| 1901 | Անրի Դյունան | Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ստեղծման գործում նրա ներդրման համար[5]։ | ||
| Ֆրեդերիկ Պասի | Երկար տարիների խաղաղարար ջանքերի համար։ Խաղաղության և ազատության լիգայի հիմնադիր և նախագահ[5]։ | |||
| 1902 | Էլի Դյուկոմեն | Ի նշան խաղաղության միջազգային բյուրոյի հիմնադրման արժանիքների ճանաչման՝ Եվրոպայի տարբեր պացիֆիստական հասարակությունների գործունեությունը համակարգելու համար։
Խաղաղության միջազգային բյուրոյի պատվավոր քարտուղար (Բեռն, Շվեյցարիա)[6] | ||
| Շառլ Գոբա | Միջազգային արբիտրաժի գործում կատարած ջանքերի համար
Խաղաղության միջազգային բյուրոյի (Բեռն, Շվեյցարիա) և Միջխորհրդարանական միության պատվավոր քարտուղար[6]։ | |||
| 1903 | Ուիլյամ Կրիմեր | Արբիտրաժի միջոցով խաղաղության հասնելու ջանքերի նշանավորման համար[7]։ | ||
| 1904 | Միջազգային իրավունքի ինստիտուտ | Աշխարհում առաջին կազմակերպություններից մեկը, որը սահմանեց միջազգային իրավունքի սկզբունքները, որդեգրեց դրա կոդավորումը և առաջարկեց միջազգային խնդիրների լուծման ուղիներ[8]։ | ||
| 1905 | Բերտա ֆոն Զուտներ | Ավստրո-Հունգարական կայսրություն | Ակտիվ պացիֆիստական գործունեության համար[9]։ | |
| 1906 | Թեոդոր Ռուզվելտ | Պորտսմուտի պայմանագրի ստորագրման գործում իր դերի համար[10]։ | ||
| 1907 | Էրնեստո Մոնետա | Հանուն խաղաղության իր անխոնջ գործունեության համար[11]։ | ||
| Լուի Ռենո | Ֆրանսիայում միջազգային իրավունքի իսկական հանճար[11]։ | |||
| 1908 | Կլաս Արնոլդսոն | Նորվեգական հակամարտության կարգավորմանը մասնակցելու համար[12]։ | ||
| Ֆրեդերիկ Բայեր | Սկանդինավյան Միջխորհրդարանական միության ստեղծման օգտին՝ տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդման համար[12]։ | |||
| 1909 | Օգյուստ Բերնաերտ | Միջազգային արբիտրաժի և սպառազինությունների կրճատման պայքարում գործադրած ջանքերի համար[13]։ | ||
| Փոլ Անրի Բենջամին Էստուրնել դե Կոնստան | Ֆրանսիայի և հարևան երկրների միջև արբիտրաժի մասին պայմանագրերի համար[13]։ | |||
| 1910 | Խաղաղության միջազգային բյուրո | Զինաթափման համաժողովներ կազմակերպելու համար[14][15]։ | ||
| 1911 | Տոբիաս Ասեր | Միջազգային արբիտրաժի ոլորտում աշխատելու համար[16]։ | ||
| Ալֆրեդ Ֆրիդ | Ավստրո-Հունգարական կայսրություն | Իր միջազգային գործունեության համար[16]։ | ||
| 1912 | Էլիու Ռուտ[A] | Արևմտյան կիսագնդում խաղաղության ամրապնդման ջանքերի համար[17]։ | ||
| 1913 | Անրի Լաֆոնտեն | Որպես Եվրոպայում խաղաղության համար ժողովրդական շարժման իսկական առաջնորդ[18]։ | ||
| 1914 | Առաջին Համաշխարհային պատերազմ | |||
| 1915 | ||||
| 1916 | ||||
| 1917 | Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե | Ռազմագերիների վիճակի բարելավման գործունեության համար[19]։ | ||
| 1918 | Առաջին Համաշխարհային պատերազմ | |||
| 1919 | Վուդրո Վիլսոն[A] | Մարդկության հիմնարար օրենքը ժամանակակից միջազգային քաղաքականության մեջ մտցնելու համար[20]։ | ||
| 1920 | Լեոն Բուրժուա | Ֆրանսիա | Արբիտրաժի միջոցներով խաղաղության հաստատման ջանքերի համար[21]։ | |
| 1921 | Կարլ Բրանտինգ | Շվեդիայի և Նորվեգիայի միջև վեճը խաղաղ լուծելու և Ազգերի Լիգայում աշխատելու ջանքերի համար[22]։ | ||
| Քրիստիան Լանգե | Արբիտրաժը որպես միջազգային հակամարտությունների լուծման միջոց քարոզելու համար[22]։ | |||
| 1922 | Ֆրիտյոֆ Նանսեն | Անպաշտպաններին օգնություն ցուցաբերելու բազմամյա ջանքերի համար[23][24]։ | ||
| 1923 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1924 | ||||
| 1925 | Օսթին Չեմբեռլեն[A] | Լոկառնոյի բանակցություններում իր դերի համար[25]։ | ||
| Չարլզ Դաուես[A] | Ի նշան իր անունը կրող պլանում ավանդի ճանաչման[25]։ | |||
| 1926 | Արիստիդ Բրիան | Լոկառնոյի պայմանագրերի վրա աշխատելու համար[26]։ | ||
| Գուստավ Շտրեզման | ||||
| 1927 | Ֆերդինանտ Բյուսոն | Ֆրանսիայի և Գերմանիայի հասարակական կարծիքը խաղաղ համագործակցության նախապատրաստելու համար[27]։ | ||
| Լյուդվիգ Կվիդե | ||||
| 1928 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1929 | Ֆրենկ Կելոգ[A] | Փարիզի պակտի պատրաստման համար[28]։ | ||
| 1930 | Նատան Սյոդերբլում | Կրոնական միավորման միջոցով խաղաղության հասնելու արժանիքների համար[29]։ | ||
| 1931 | Ջեյն Ադամս | Որպես աշխարհի բոլոր խաղաղասեր կանանց իսկական պատվիրակ[30]։ | ||
| Նիկոլաս Բատլեր | Խաղաղության գործում անսպառ եռանդի համար[30]։ | |||
| 1932 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1933 | Ռալֆ Էնջել[A] | Հանուն խաղաղության քարոզչության[31]։ | ||
| 1934 | Արթուր Հենդերսոն | Միջազգային զինաթափման գործը համառորեն պաշտպանելու համար[32][33]։ | ||
| 1935 | Կառլ Օսեցկի[A][B] | Գերմանիայում միլիտարիզմի դեմ պայքարի համար[34]։ | ||
| 1936 | Կառլոս Լամաս | 1935 թվականի Բոլիվիա-Պարագվայի հակամարտության խաղաղարար դերի համար[35]։ | ||
| 1937 | Ռոբերտ Սեսիլ | Ազգերի լիգայի հետ աշխատանքի համար[36]։ | ||
| 1938 | Փախստականների հարցերով Նանսենյան միջազգային կազմակերպություն | Ազգերի լիգա | Անպաշտպաններին օգնություն ցուցաբերելու համար[37]։ | |
| 1939 | Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմ | |||
| 1940 | ||||
| 1941 | ||||
| 1942 | ||||
| 1943 | ||||
| 1944 | Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե[A] | Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն իր գործունեությամբ պատերազմի տարիներին վերադարձրել է մարդկության համերաշխության հիմնարար սկզբունքների նշանակությունը՝ նույնացնելով ժողովուրդների կենսական շահերը և հաշտեցման անհրաժեշտությունը[38][39]։ | ||
| 1945 | Կորդել Հալ | Արևմտյան կիսագնդում խաղաղության հաստատման, առևտրի ամրապնդման և ՄԱԿ-ի կայացման գործում նրա վաստակի ճանաչման համար[40]։ | ||
| 1946 | Էմիլի Գրին Բոլչ | Ի բարօրություն երկարամյա և եռանդուն աշխատանքի[41]։ | ||
| Ջոն Մոտ | Միսիոներական գործունեության համար[41]։ | |||
| 1947 | Քվակերներ (ներկայացված են «Ընկերների սպասարկման խորհրդի» և «Ամերիկյան ընկերների սպասարկման կոմիտեի» կողմից)[42][43] | Ի նշան համաշխարհային պատերազմի դեմ քվակերների բողոքի[42]։ | ||
| 1948 | Հարմար թեկնածու չի գտնվել | |||
| 1949 | Ջոն Օրր | Ի նշան նրա վաստակի՝ ոչ միայն մարդկությանը կարիքից ազատելու, այլ նաև դասերի, ազգերի և ցեղերի միջև խաղաղ կոոպերացիայի հիմքերի ստեղծման գործում[44]։ | ||
| 1950 | Ռալֆ Բանչ | Սկանդինավյան միջխորհրդարանական միության ստեղծման համար`տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդման համար[45]։ | ||
| 1951 | Լեոն Ժուո | Ֆրանսիա | Ի նշանավորում խաղաղապահ ծառայությունների[46]։ | |
| 1952 | Ալբերտ Շվայցեր[A] | Միսիոներական գործունեության համար[47]։ | ||
| 1953 | Ջորջ Մարշալ | Որպես Եվրոպայի տնտեսության հետպատերազմյան վերականգնման «Մարշալի ծրագրի» նախաձեռնող[48]։ | ||
| 1954 | ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ[A] | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Փախստականներին օգնելու և իշխանությունների ուշադրությունը սևեռելու համար[49]։ | |
| 1955 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1956 | ||||
| 1957 | Լեստեր Փիրսթոն | Սուեզի ճգնաժամի հաղթահարման գործում իր դերի համար։ | ||
| 1958 | Ժորժ Պիր | Փախստականներին օգնելու համար[50]։ | ||
| 1959 | Ֆիլիպ Նոել-Բակար | Որպես զինաթափման խոշորագույն մասնագետ[51]։ | ||
| 1960 | Ալբերտ Լուտուլի[A] | Մարդկանց և ժողովուրդների միջև արդարության հաստատման ջանքերի համար[52]։ | ||
| 1961 | Դագ Համարշոլդ[C] | ՄԱԿ-ում գործունեության համար[53]։ | ||
| 1962 | Լայնուս Կարլ Փոլինգ[A] | Որպես միջուկային փորձարկումների արգելման մասին պայմանագրի նախագծի հեղինակ[54]։ | ||
| 1963 | Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե | Ի նշանավորումն Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի գոյության 100-ամյակի[55]։ | ||
| Կարմիր Խաչի և Կարմիր մահիկի ընկերությունների միջազգային ֆեդերացիա | ||||
| 1964 | Մարտին Լյութեր Քինգ | Սևամորթների իրավահավասարության օգտին գործունեություն ծավալելու համար[56]։ | ||
| 1965 | ՅՈՒՆԻՍԵՖ | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | «Ժողովուրդների միջև եղբայրության և խաղաղության» ամրապնդման գործում ակտիվ դերի համար[57] | |
| 1966 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1967 | ||||
| 1968 | Ռենե Կասեն | Ի նշանավորում Մարդու իրավունքների հռչակագրի ընդունման 20-րդ տարեդարձի[58]։ | ||
| 1969 | Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Խաղաղության ենթակառուցվածքի ստեղծման և ժողովուրդների միջև եղբայրության ամրապնդման գործունեության համար[59]։ | |
| 1970 | Նորման Բորլոուգ | Պարենային խնդրի լուծման գործում ունեցած ավանդի և հատկապես «Կանաչների հեղափոխության» իրականացման համար[60]։ | ||
| 1971 | Վիլի Բրանդտ | Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հնար | Ի նշան կոնկրետ նախաձեռնությունների, որոնք հանգեցրել են Արևելքի և Արևմուտքի միջև լարվածության թուլացմանը[61]։ | |
| 1972 | Մրցանակը չի շնորհվել | |||
| 1973 | Հենրի Քիսինջեր | Ի նշան Վիետնամում զինադադարի հետ կապված արժանիքների ճանաչման[62]։ | ||
| Լե Դիկ Տխո[D] | ||||
| 1974 | Շոն Մակբրայդ | Մարդու իրավունքների վիճակի դիտարկման միջազգային մեխանիզմների ստեղծման համար[63]։ | ||
| Էյսակու Սատո | Հակամիլիտարիզմի քաղաքականության համար[63]։ | |||
| 1975 | Անդրեյ Սախարով[E] | Մարդկանց միջև խաղաղության հիմնարար սկզբունքների անվախ աջակցության և իշխանության չարաշահման և մարդկային արժանապատվության ճնշման ցանկացած ձևերի դեմ խիզախ պայքարի համար[64]։ | ||
| 1976 | Բեթի Ուիլյամս | Ի նշան խաղաղության գործում ունեցած վաստակի ճանաչման[65]։ | ||
| Մեյրիդ Կորրիգան | ||||
| 1977 | Միջազգային համաներում | Մարդու արժանապատվությունը խոշտանգումներից, բռնությունից և փլուզումից պաշտպանելու համար[66]։ | ||
| 1978 | Անվար Սադաթ | Իսրայելի և Եգիպտոսի միջև հիմնարար համաձայնագրերի նախապատրաստման և կնքման համար[67]։ | ||
| Մենախեմ Բեգին | ||||
| 1979 | Մայր Թերեզա | Խաղաղության հաստատման, մարդկային արժանապատվության անձեռնմխելիությունը պաշտպանելու համար[68]։ | ||
| 1980 | Ադոլֆո Պերես Էսկիվել | Որպես մարդու իրավունքների մարտիկ[69]։ | ||
| 1981 | ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Զինաթափման գործում խոշոր ավանդի համար[70]։ | |
| 1982 | Ալվա Մյուրդալ | Զինաթափման գործում խոշոր ավանդի համար[71][72]։ | ||
| Ալֆոնսո Գարսիա Ռոբլես | ||||
| 1983 | Լեխ Վալենսա | Լեհաստան | Որպես մարդու իրավունքների մարտիկ[73]։ | |
| 1984 | Դեսմոնտ Տուտու | Ապարտեիդի դեմ պայքարում ցուցաբերած արիության և հերոսության համար[74]։ | ||
| 1985 | Աշխարհի բժիշկները հանուն միջուկային պատերազմի կանխման | Հանրության իրազեկմանն ու մարդկության գիտակցությունը խաղաղության օգտին ուղղելու գործում ունեցած վաստակի համար[75]։ | ||
| 1986 | Էլի Վիզել | Հրեա ժողովրդի տառապանքներին, նացիզմի զոհերին նվիրված թեմատիկային հավատարմության համար[76]։ | ||
| 1987 | Օսկար Արիաս | Կենտրոնական Ամերիկայում խաղաղ բանակցությունների նախաձեռնող հանդես գալու համար[77]։ | ||
| 1988 | ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժեր | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Խաղաղության պահպանման համար[78][79]։ | |
| 1989 | Դալայ լամա XIV | Թիբեթ[80] |
Անհատ մարդկանց, համայնքների և ժողովուրդների միջև հարաբերություններում բարեգործության, սիրո և հանդուրժողականության եռանդուն քարոզի համար[81][82]։ | |
| 1990 | Միխայիլ Գորբաչով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների միություն | Խաղաղ գործընթացում նրա առաջատար դերակատարության ճանաչման համար, որն այսօր բնութագրում է միջազգային հանրության կյանքի կաևրոր բաղկացուցիչ մասը[83]։ | |
| 1991 | Աուն Սան Սու Չժի[F] | Հանուն ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների նրա ոչ բռնի պայքարի համար[84]։ | ||
| 1992 | Ռիգոբերտա Մենչու | Հանուն սոցիալական արդարության և էթնոմշակութային հաշտության նրա աշխատանքի ճանաչման՝ բնիկ ժողովուրդների իրավունքների հաշվի առման համար[85]։ | ||
| 1993 | Նելսոն Մանդելա | Ապարտեիդի ռեժիմի խաղաղ դադարեցման և նոր Հարավաֆրիկյան Հանրապետության համար հիմքեր նախապատրաստելու համար[86]։ | ||
| Ֆրեդերիկ Վիլեմ դե Կլերկ | ||||
| 1994 | Յասեր Արաֆաթ | Եգիպտոս |
Մերձավոր Արևելքում խաղաղության հասնելու ջանքերի համար[87]։ | |
| Իցհակ Ռաբին | ||||
| Շիմոն Պերես | ||||
| 1995 | Ջոզեֆ Ռոտբլատ | Միջազգային քաղաքականության մեջ միջուկային զենքի դերի նվազեցմանն ուղղված ջանքերի համար[88]։ | ||
| Գիտնականների Պագուոշյան շարժում | ||||
| 1996 | Կառլուշ Բելու | Արևելյան Թիմորում հակամարտության արդար և խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ գործադրվող ջանքերի համար[89]։ | ||
| Ժոզե Ռամուշ Օրտա | ||||
| 1997 | Միջազգային հակահետևակային ականազերծման շարժում | Հակամրցակցային ականների արգելման և վերացման աշխատանքների համար[90]։ | ||
| Ջոդի Ուիլյամս | ||||
| 1998 | Ջոն Հյումն | Հյուսիսային Իռլանդիայում հակամարտության խաղաղ լուծում գտնելու ջանքերի համար[91]։ | ||
| Դևիդ Թրիմբլ | ||||
| 1999 | Բժիշկներ առանց սահմանների | Ի նշան մի քանի մայրցամաքներում մարդասիրական գործունեության[92]։ | ||
| 2000 | Կիմ Դե Չժուն | Հարավային Կորեայում և ընդհանուր առմամբ Արևելյան Ասիայում ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների խնդիրների, ինչպես նաև Հյուսիսային Կորեայի հետ հաշտեցման աշխատանքի համար[93]։ | ||
| 2001 | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Ավելի կազմակերպված խաղաղության ստեղծման և ամբողջ աշխարհում խաղաղության ամրապնդման գործում ունեցած ավանդի համար[94]։ | |
| Քոֆի Անան | ||||
| 2002 | Ջիմի Քարթեր | Միջազգային հակամարտությունների խաղաղ լուծումներ որոնելու, ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների ամրապնդման, ինչպես նաև տասնամյակի ընթացքում տնտեսական և սոցիալական զարգացմանը նպաստելու ուղղությամբ կատարված աշխատանքների համար[95]։ | ||
| 2003 | Շիրին Էբադի | Իրանում ժողովրդավարության զարգացման և մարդու, հատկապես կանանց և երեխաների իրավունքների համար պայքարի գործում ունեցած ավանդի համար[96]։ | ||
| 2004 | Վանգարի Մաատաի | Կայուն զարգացման, ժողովրդավարության և խաղաղության գործում ներդրած ավանդի համար[97]։ | ||
| 2005 | Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Ռազմական նպատակներով ատոմային էներգիայի օգտագործումը կանխարգելելու և խաղաղ նպատակներով առավելագույն անվտանգ պայմաններում դրա կիրառումն ապահովելու ջանքերի համար[98]։ | |
| Մոհամեդ Էլ Բարադեի | ||||
| 2006 | Մուհամեդ Յունուս | Սոցիալական և տնտեսական զարգացման համար հիմքեր ստեղծելու ջանքերի համար[99]։ | ||
| Grameen Bank | ||||
| 2007 | Կլիմայի փոփոխության փորձագետների միջկառավարական խումբ | Միավորված ազգերի կազմակերպություն | Մարդու գործունեության հետևանքով գլոբալ կլիմայական փոփոխությունների ուսումնասիրության և դրանց հնարավոր կանխարգելման միջոցառումների մշակման համար[100]։ | |
| Ալբերտ Գոռ | ||||
| 2008 | Մարտի Ահտիսաարի | Այն կարևոր ջանքերի համար, որոնք նա գործադրել է մի քանի մայրցամաքներում երեք տասնամյակների ընթացքում[101]։ | ||
| 2009 | Բարաք Օբամա | Միջազգային դիվանագիտության և ժողովուրդների միջև համագործակցության ամրապնդմանն ուղղված ակնառու ջանքերի համար[102]։ | ||
| 2010 | Լյու Սյաոբո | Չինաստանում մարդու հիմնարար իրավունքների համար երկարատև ոչ բռնի պայքարի համար[103]։ | ||
| 2011 | Էլեն Ջոնսոն-Սերլիֆ | Ոչ բռնի պայքարի համար կանանց իրավունքների և անվտանգության և խաղաղապահ գործընթացին մասնակցելու համար[104]։ | ||
| Լեյմա Գբովի | ||||
| Թավակկոլ Կարման | ||||
| 2012 | Եվրոպական միություն | Եվրոպական միություն | Ավելի քան վեց տասնամյակ նպաստել է Եվրոպայում խաղաղության և հաշտեցման, ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների առաջխաղացմանը[105] | |
| 2013 | Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպություն | Քիմիական զենքի ոչնչացման լայնածավալ աշխատանքների համար[107]։ | ||
| 2014 | Կայլիշ Սատյարտհի | Երեխաների և երիտասարդների հալածանքների դեմ պայքարի և երեխաների կրթության իրավունքների համար[108]։ | ||
| Մալալա Յուսուֆզայ | ||||
| 2015 | Թունիսի ազգային երկխոսության քառյակ | Թունիսում 2011 թվականին Հասմիկների հեղափոխության արդյունքում բազմակարծիք ժողովրդավարության կառուցման գործում ունեցած վճռորոշ ավանդի համար[109]։ | ||
| 2016 | Խուան Մանուել Սանտոս | Երկրում ավելի քան կեսդար տևողությամբ քաղաքացիական պատերազմի դադարեցման ջանքերի համար[110]։ | ||
| 2017 | Միջուկային զենքի արգելման միջազգային արշավ | Միջուկային զենքի ցանկացած օգտագործումից աղետալի հետևանքների վրա ուշադրություն հրավիրելու և համաձայնագրերի միջոցով նման սպառազինություններն արգելելու փորձերի համար[111]։ | ||
| 2018 | Դենի Մուքվեգե | սեռական բռնության կիրառումը, զինված հակամարտությունները դադարեցնելու նրանց ջանքերի համար[112]։ | ||
| Նադիա Մուրադ | ||||
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Завещание Альфреда Нобеля» (ռուսերեն). nobeliat.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 6-ին.
- ↑ «Alfred Nobels testamente» (շվեդերեն). Фонд Нобеля. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 6-ին.
- 1 2 3 4 5 «Facts on the Nobel Peace Prize». Nobel Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 24-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
- 1 2 «Nomination and Selection of Peace Prize Laureates». Нобелевский фонд. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1901». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1902». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1903». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1904». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1905». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1906». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1907». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1908». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1909». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «Award Ceremony Speech (1910)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1910». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1911». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1912». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1913». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1917». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1919». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1920». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1921». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ Stang, Fredrik. «Award Ceremony Speech (1922)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1922». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1925». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1926». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1927». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1929». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1930». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1931». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1933». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1934». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «BBC News: Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle 3 April 2013, accessed 3 April 2013». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 22-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1935». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1936». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1937». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ Stang, Fredrik. «Award Ceremony Speech (1938)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 19-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ Jahn, Gunnar. «Award Ceremony Speech (1944)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1944». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 21-ին.
- ↑ Jahn, Gunnar. «Award Ceremony Speech (1945)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1946». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- 1 2 Jahn, Gunnar. «Award Ceremony Speech (1947)». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ Abrams, Irwin (1991). «The Quaker Peace Testimony and the Nobel Peace Prize». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 24-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1949». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1950». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1951». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1952». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1953». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1954». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1958». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1959». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1960». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1961». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1962». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1963». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1964». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1965». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1968». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1969». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1970». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1971». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1973». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- 1 2 «The Nobel Peace Prize 1974». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1975». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1976». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1977». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1978». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1979». Nobel Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1980». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1981». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1982». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1983». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize for 1984». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 11-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1985». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1986». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1987». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1988». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1988–Press release». Nobel Foundation. 1988 թ․ սեպտեմբերի 29. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
- ↑ «Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org». NobelPrize.org. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 14-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1989». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1989–Press release». Nobel Foundation. 1989 թ․ հոկտեմբերի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1990». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1991». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1992». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1993». Nobel Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «Press Release- The Nobel Peace Prize 1994». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1995». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1996». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1997». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1998». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1999». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 21-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2000». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2001». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2002». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2003». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2004». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2005». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2006». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2007». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2008». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2009». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2010». Nobel Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2011». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2012». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
- ↑ «Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2013» (PDF). Nobel Foundation. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2014». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2015». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2016». Nobel Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release». www.nobelprize.org. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release». www.nobelprize.org. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
| ||||||||||||||||||||||||||||||