Անդրեյ Սախարով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Անդրեյ Սախարով
АндрейСахаров
RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg
Ծնվել է մայիսի 21, 1921({{padleft:1921|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1][2]
Մոսկվա[3]
Մահացել է դեկտեմբերի 14, 1989({{padleft:1989|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[2] (68 տարեկանում)
Մոսկվա
Գերեզման Վոստրյակովո գերեզմանատուն
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, գյուտարար, միջուկային ֆիզիկոս և գրող
Հաստատություն(ներ) Պ․ Ն․ Լեբեդևի անվ, ֆիզիկայի ինստիտուտ
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Մոսկվայի պետական համալսարան
Գիտական աստիճան ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին ռուսերեն[4]
Գիտական ղեկավար Իգոր Տամմ
Պարգևներ Ստալինյան մրցանակ, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ, Լենինի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Չինո դել Դուկա մրցանակ, Ֆրիտ Օրդի պարգև, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Տարվա հումանիստ, Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ, Նիդերլանդների թագավորական գիտությունների ակադեմիայի մրցանակ, Հայնց Ռ․ Պագելսի անվան գիտնականի մարդու իրավունքների պարգև, Լենինյան մրցանակ, Չինո դել Դուկա մրցանակ, «Խոպան հողերի յուրացման համար» մեդալ, «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, մեդալ «Անձնվեր աշխատանքի համար Մեծ հայրենական պատերազմի ժամանակ» և Tomalla Foundation
Ամուսին(ներ) Ելենա Բոներ
Andrei Sakharov Վիքիպահեստում

Անդրեյ Դմիտրիի Սախարով (ռուս.՝ Андрей Дмитриевич Сахаров, 1921 թ. մայիսի 21, Մոսկվա1989 թ. դեկտեմբերի 14, Մոսկվա), ԽՍՀՄ ֆիզիկոս, իրավապաշտպան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս և քաղաքական գործիչ, այլախոհ, խորհրդային ջրածնային ռումբի համահեղինակ, ԽՍՀՄ իրավապաշտպան շարժման առաջնորդներից մեկը, 1975 թվականի խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր[5], խորհրդային քաղբանտարկյալ (1980-1986)[6], ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր (1989

1986 թ.-ին Միխայիլ Գորբաչովը Սախարովին ազատեց աքսորից և թույլ տվեց վերադառնալ Մոսկվա, որը աշխարհում գնահատվեց որպես այլախոհության դեմ պայքարի ավարտի սկիզբ ԽՍՀՄ-ում:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1943 թ-ին Անդրեյ Սախարովն ամուսնացել է Սիմբիրսկի բնակչուհի Կլավդի Վիխիրևաի (1919-1969 թթ.) հետ, որը մահացել է քաղցկեղից։ Նրանք ունեին երեք երեխա՝ երկու աղջիկ, մեկ տղա (Տատյանա, Լյուբով, Դմիտրի)։ 1970 թ-ին Սախարովը ծանոթացել է Ելենա Բոների (1923-2011 թթ.) հետ, իսկ 1972 թ-ին՝ ամուսանացել։ Ընդհանուր երեխաներ նրանք չունեցան։

Աքսոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1980 թ. հունվարի 22-ին աշխատանքիգնալու ճանապարհին ձերբակալվում է, որից հետո կնոջ՝ Ելենա Բոների հետ միասին առանց դատի աքսորվում է այդ ժամանակ օտարերկրա այցելուների համար փակ Գորկի քաղաք[7][8]: Սախարովն այդ քսորը կապել է խորհրդային զորքերը Աֆղանստան մտցնելու դեմ իր ելույթների հետ[9]: Աքսորվելու հետ միաժամանակ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության հրամանով զրկվել է Սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոսի կոչումից և Նախարարների խորհրդի որոշմամբ՝ Ստալինյան (1953) և Լենինյան (1956) մրցանակների դափնեկիր կոչումներից (ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ կոչումից չի զրկվել):

Հացադուլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորկիում Սախարովը երեք երկար հացադուլներ է արել.

  • առաջին հացադուլը 1981 թ.-ին, տևել է 17 օր: Սախարովը Բոների հետ միասին հացադուլ էին հայտարարել իրենց հարսին արտասահման՝ ամուսնու մոտ թույլտվություն չտալու համար:
  • երկրորդ հացադուլը 1984 թ. մայիսին, տևել է 26 օր: Սախարովը բողոքում էր Ելենա Բոների նկատմամբ քաղաքական հետապնդման դեմ:
  • երրորդ հացադուլը 1985 թ. ապրիլից հոկտեմբեր, տևել է 178 օր: Սախարովը բողոքում էր Ե. Բոներին սրտի վիրահատության համար արտասահման թույլտվության իրավունք չտալու դեմ: Այդ ընթացքում Սախարովին մի քանի անգամ հոսպիտալացրել են (Առաջինը հացադուլի 6-րդ օրը: Երբ նա հայտարարել է, որ դադարեցնում է հացադուլը (հուլիսի 11), նրան հիվանդանոցից դուրս են գրել: Նա վերսկսել է հացադուլը հուլիսի 25-ին, որից երկու օր հետո, կրկին հոսպիտալացվել է) և ստպողաբար, բռնի կերակել են[10]:

Գորկիում աքսորի ողջ ընթացքում աշխարհի տարբեր երկրներում Սախարովի պաշտպանության արշավներ էին ընթանում: Օրինակ ԱՄՆ Սպիտակ տան մոտակա հրապարակներից մեկը, որտեղ տեղակայված էր խորհրդային դեսպանատումը Վաշինգտոնում, վերանվանվեց Սախարովի հրապարակ: Աշխարհի տարբեր մայրաքաղաքներում 1975 թ.-ից սկսած, պարբերաբար անցկացվում էին Սախարովյան լսումներ:

Աքսորից ազատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերեստրոյկայի սկզբում, 1986 թ.-ի ավարտին, մոտ 7 տարվա ազատազրկումից հետո Սախարովը աքսորից ազատվեց: 1986 թ. հոկտեմբերի 22-ին Սախարովը Մ. Ս. Գորբաչովին կրկին դիմել էր իր և կնոջ աքսորից ազատման խնդրանքով՝ խոստանալով, որ եթե կնոջը թույլ տան բուժման մեկնել արտասահման, հասարակական գործունեությունից կհրաժարվի, «բացառությամբ հատուկ դեպքերի»[10]: Դեկտեմբերի 15-ին նրա բնակարանում անսպասելիորեն հեռախոս տեղադրվեց (ողջ աքսորի ընթացքում հեռահոս չէր եղել), «Վաղը Ձեզ կզանգեն» ասելով ԿԳԲ-ի աշխատակիցը սենյակից դուրս եկավ: Հաջորդ օրը Գորբաչովը զանգեց և Սախարովին Բոների հետ միասին թույլ տվեց Մոսկվա վերադառնալ[11]:

1986 թ. դեկտեմբերի 23-ին Ելենա Բոների հետ միասին Սախարովը վերադառնում է Մոսկվա: Վերսկսում է աշխատել Լեբեդևի անվան Ֆիզիկայի ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող:

1988 թ. նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Սախարովն առաջին անգամ մեկնում է արտասահման, հանդիպումներ է ունենում ԱՄՆ-ում նախագահներ Ռեյգանի և Բուշի հետ, Ֆրանսիայում՝ Միտտերանի, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Մարգարետ Թետչերի հետ:

ԽՍՀՄ պատգամավոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]