Մարտին Լյութեր Քինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարտին Լյութեր Քինգ
Martin Luther King Jr NYWTS.jpg
Ծնվել է հունվարի 15, 1929({{padleft:1929|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Ծննդավայր Ատլանտա[1]
Մահացել է ապրիլի 4, 1968({{padleft:1968|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3][4][5] (39 տարեկանում)
Մահվան վայր Մեմֆիս, Թենեսի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[1]
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Ազգություն աֆրոամերիկացի
Կրոն բապտիստություն
Կրթություն Morehouse College, Crozer Theological Seminary, Բոստոնի համալսարան, Washington High School և Boston University School of Theology
Ազդվել է Reinhold Niebuhr, Howard Thurman, Walter Rauschenbusch, Հենրի Դեյվիդ Թորո և Մահաթմա Գանդի
Մասնագիտություն իրավապահ, աստվածաբան, քարոզիչ, հոգևորական, գրող, պաստոր, խաղաղապահ, հումանիստ և իրավապաշտպան
Ամուսին Coretta Scott King
Ծնողներ հայր՝ Martin Luther King, Sr., մայր՝ Alberta Williams King
Պարգևներ և
մրցանակներ
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ[7][8] Ջավահարլալ Ներույի պարգև Սպիմգարնի մեդալ Ազատության նախագահական շքանշան Միացյալ Նահանգների մրցանակ մարդու իրավունքների բնագավառում Գանդիի խաղաղության պարգև Pacem in Terris Award Anisfield-Wolf Book Awards Margaret Sanger Awards Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի Ազատության նախագահական շքանշան Սպիմգարնի մեդալ Congressional Gold Medal և Humanitarian of Year[9]
Անդամություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Southern Christian Leadership Conference և Alpha Phi Alpha
Երեխաներ Yolanda King, Martin Luther King III, Dexter Scott King և Bernice King
Ստորագրություն
Martin Luther King Jr Signature2.svg
Martin Luther King, Jr. Վիքիպահեստում

Մարտին Լյութեր Քինգը (1929 թվականի հունվարի 15-1968 թվականի ապրիլի 4) ամերիկյան բապտիստ (բողոքական եկեղեցու հետևորդ) հոգևորական և ակտիվիստ էր, ով դարձավ քաղաքացիական իրավունքների շարժման ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից մեկը՝ սկսած 1954 թվականից մինչև 1968 թվականը՝ իր մահը: Քինգը ավելի շատ հայտնի է քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությամբ ոչ բռնի և քաղաքացիական անհնազանդության միջոցով՝ ոգևշնչվելով իր քրիստոնեական գաղափարներով և Մահաթմա Գանդիի ծավալած ոչ բռնի գործունեությամբ:

Քինգը առաջնորդում էր 1955 թվականի Մոնտգոմերիի ավտոբուսային բոյկոտը և 1957 թվականին դարձավ Հարավային քրիստոնեության առաջնորդության կոնֆերանսի առաջին նախագահը: Այս կոնֆերանսի շրջանակներում նա առաջնորդեց 1962 թվականի ձախողված պայքարը սեգրեգացիայի (խտրականություն,զատում) դեմ Ալբանիայում և Վրաստանում, և օժանդակեց 1963 թվականի ոչ բռնի բողոքի ցույցերի կազմակերպմանը Բիրմինգհեմում, Ալաբամայում: Նա նաև օժանդակել է 1963 թվականի դեպի Վաշինգտոն երթի կազմակերպմանը, որի ժամանակ էլ հնչեցրել է իր հայտնի «Ես երազանք ունեմ» ելույթը:

1964 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Քինգը Նոբելյան խաղաղության մրցանակ է ստացել ռասայական խտրականության դեմ ոչ բռնի դիմադրություն ցույց տալու համար[10]: 1965 թվականին նա օգնել է Սելմայից Մոնտգոմերի ցույցերի կազմակերպմանը: Հաջորդ տարում նա և Հարավային քրիստոնեության առաջնորդության կոնֆերանսը շարժում սկսեցին Չիկագոյի հյուսիսում: Կյանքի վերջին տարիներին նա իր ուշադրությունը կենտրոնացրեց նաև աղքատության և Վիետնամական պատերազմի վրա: Նա իր լիբերալ դաշնակիցներից հեռացրեց իրենից 1967 թվականի ելույթով, որը վերնագրված է «Վիետնամից անդին»: Էդգար Հուվերը Քինգին համարում էր արմատական և 1963 թվականից սկսած նրան դարձրեց Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի Քօինտելպրոյի (COINTELPRO-counter intelligence program) հետաքննության օբյեկտ: Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի գործակալները նրան կասկածում էին կոմունիստների հետ կապերի մեջ, բացահայտում էին նրա արտամուսնական կապերը և դրանց մասին զեկուցում կառավարական պաշտոնյաներին: Եղել է դեպք, երբ նրան սպառնալիքներով անանուն նամակ են ուղարկել, որը Քինգի կողմից մեկնաբանվում էր որպես իրեն ինքնասպանության մղելու փորձ:

1968 թվականին Քինգը նախապատրաստում էր Վաշինգտոնի ազգային օկուպացիան, որը կոչվելու էր աղքատ մարդկանց արշավ, երբ սպանվեց Մեմֆիսում (Թենեսի) ապրիլի 4-ին: Նրա մահը խռովություններ հրահրեց ԱՄՆ մի շարք քաղաքներում: Պնդումները, որ Ջեյմս Ըրլ Ռեյը՝ Քինգի սպանության մեջ մեղադրվողը, գործել է կառավարության գործակալների հետ, ի հայտ եկան սպանությունից տասնամյակներ անց:

Քինգը հետմահու պարգևատրվել է Ազատության նախագահական շքանշանով և Կոնգրեսի ոսկե շքանշանով: Մարտին Լյութեր Քինգի օրը 1971 թվականից սկսած տոն է հայտարարվել մի շարք քաղաքներում և նահանգներում, իսկ արդեն 1986 թվականից սկսած այն ԱՄՆ դաշնային տոն է: ԱՄՆ շատ փողոցներ վերանվանվել են Քինգի անունով, Վաշինգտոն նահանգի վարչական շրջաններից մեկը նույնպես կապվում է նրա անվան հետ: 2011 թվականին Վաշինգտոնի Ազգային ծառուղում բացվել է Մարտին Լյութեր Քինգի հուշարձանը:


Կյանքի առաջին տարիներ և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավագ դպրոցը, որում Քինգը ուսանել է, կրում է աֆրոամերիկացի մանկավարժ Բուկեր Վաշինգտոնի անունը:

Քինգը ծնվել է 1929 թվականի հունվարի 15-ին Ատլանտայում (Ջորջիա) Սուրբ Մարտին Լյութեր Քինգի և Ալբերտա Վիլիամս Քինգի ընտանիքում[11]: Քինգի ծննդյան անունը Մայքլ Քինգ էր, ինչպես և հոր ծննդյան անունը, բայց, 1934 թվականին հայրը փոխեց և՛ իր, և՛ որդու անունը[12][13]: Հայր Քինգը որոշ ժամանակ անց պնդում էր, որ Մայքլը որդու ծնունդ ընդունող բժշկի սխալն էր[14], և երիտասարդ Քինգի ծննդյան վկայականը վերափոխվեց Մարթին Լյութեր Քինգի 1957 թվականին[15]: Քինգի երկու ծնողներն էլ աֆրոամերիկացիներ են: Նրա երակներով հոսում է նաև իռլանդական արյուն, քանի որ հոր մեծ պապը իռլանդական արյուն ուներ[16][17][18]:

Քինգը տան միջնեկ երեխան էր. նա ուներ ավագ քույր՝ Քրիստին Քինգ Ֆարրիսը և կրտսեր եղբայր՝ Ա.Դ.Քինգը[19]: Քինգը եկեղեցական երգչախմբի հետ 1939 թվականին երգեց Քամուց քշվածները ֆիլմի առաջին դիտմանը Ատլանտայում[20]. նա սիրում էր երգ ու երաժշտությունը: Նրա մայրը հմուտ երգեհոնահար և երգչախմբի խմբավար էր և որդուն տանում էր տարբեր եկեղեցիներում երգելու: Հատկապես ուշադրության էր արժանի նրա կատարմամբ «Ցանկանում եմ լինել ավելի ու ավելի նման Հիսուսին» երգը: Քինգը հետագայում դարձավ իր եկեղեցու երիտասարդական երգչախմբի անդամ[21]:

Քինգը պատմում էր, որ հայրը մինչև 15 տարեկան դառնալը պարբերաբար ծեծում էր իրեն. հարևանը հայտնել էր, որ լսել է, թե ինչպես է Քինգ Ավագը ասում որդուն, որ նրան կստիպի կարևոր մարդ դառնալ անգամ եթե ստիպված լինի ծեծել մինչև մահանալը: Քինգը տեսնում էր հոր հպարտ և անվախ անհնազանդությունները սեգրեգացիայի դեմ, երբ, օրինակ, Քինգը մերժում էր ենթարկվել ճանապարհային ոստիկանի հորդորներին, երբ վերջինս իրեն դիմում էր «տղա»-ով, կամ դուրս էր գալիս կոշիկի խանութից որդու հետ այն բանից հետո, երբ կոշկավաճառը նրանց ասում էր, որ տեղափոխվեն խանութի հետևի հատվածը, որտեղ էլ կսպասարկվեն[22]:

Երբ Քինգը դեռ երեխա էր, ընկերացել էր մի սպիտակամորթ տղա երեխայի հետ, ում հայրը իր հայրական տան կողքին բիզնես ուներ: Երբ երեխաները 6 տարեկան էին, սկսեցին հաճախել դպրոց: Քինգը ստիպված էր հաճախել աֆրոամերիկացիների համար նախատեսված դպրոց, իսկ նրա ընկերը՝ սպիտակամորթների համար նախատեսված (հանրային դպրոցները այն օբյեկտների շարքում էին, որոնք սեգրեգացվում էին պետական օրենքով): Քինգը կորցրեց ընկերոջը, քանի որ վերջինիս հայրը չէր ցանկանում, որ երեխաները շարունակեին խաղալ միասին[23]:

Քինգը իր կյանքի մեծ մասը անց է կացրել դեպրեսիայի մեջ: Դեռահասության շրջանում նա սպիտակների նկատմամբ չարացած էր, ինչը պայմանավորված էր այն ռասայական նվաստացումներով, որոնց ենթարկվում էր ինքը, իր ընտանիքն ու հարևանները սեգրեգացված հարավում[24]: 12 տարեկանում՝ մորական տատիկի մահվանից անմիջապես հետո, Քինգն իրեն էր մեղադրում, ինչի պատճառով էլ դուրս էր նետվել երկրորդ հարկի պատուհանից, սակայն ողջ էր մնացել[25]:

Քինգը սկզբում թերահավատությամբ էր մոտենում քրիստոնեական մի շարք պնդումներին: 13 տարեկանում նա մերժում էր Հիսուսի մարմնական հարության տեսությունը կիրակնօրյա դպրոցի ընթացքում[26]: Այս տեսանկյունից նա պնդում էր, որ «կասկածները առաջանում են անգութորեն»[27][26]: Այնուամենայնիվ, նա ավելի ուշ եկավ այն եզրակացության, որ Աստվածաշունչը «ունի անառարկելի ճշմարտություններ, որոնցից անհնար է խուսափել» և որոշում կայացրեց ընդունվել հոգևոր ճեմարան[26]:

Մեծանալով Ատլանտայում Քինգը հաճախում էր Բուկեր Տ. Վաշինգտոն ավագ դպրոցը: Նա հայտնի էր դարձել հրապարակային ելույթների հմտություններով և անդամակցում էր դպրոցի բանավեճի ակումբին[28]: 1942 թվականին, երբ Քինգը 13 տարեկան էր, նա դարձավ ամենաերիտասարդ մենեջերի օգնականը Ատլատնա ամսագրի առաքման կայանում[29]: Դեռահաս տարիներին նա առաջին տեղը նվաճեց հռետորական մրցույթում, որը հովանավորվում էր Նեգրո Էլսկ ակումբի կողմից (Դուբլին, Ջորջիա): Ավտոբուսով Ատլանտա վերադառնալու ճանապարհին վարորդը նրան և իր ուսուցչին հորդորեց կանգնել և նստելու տեղը զիջել սպիտակամորթ ուղևորներին: Քինգը սկզբում հրաժարվեց, սակայն ի վերջո զիջեց իր տեղը, քանի որ ուսուցիչը հիշեցրեց, որ եթե չենթարկվի, դա կնշանակի օրենքի խախտում: Այս միջադեպի ընթացքում Քինգը ասաց, որ կյանքում երբեք ավելի բարկացած չի եղել, քան այդ ժամանակ[28]: Որպես առաջադեմ աշակերտ, նա չուսուցանեց ավագ դպրոցի 9-րդ և 12-րդ դասարաններում[30]:

Մորհաուս քոլեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քինգի ավագ դպրոցում ուսումնառության տարիներին , Մորհաուս քոլեջը՝ պատմականորեն սևերի քոլեջը, հայտարարեց, որ պատրաստ է ընդունել ավագ դպրոցի այն երիտասարդ աշակերտներին, ովքեր կարող են հանձնել ընդունելության քննությունները: Այդ ժամանակ շատ աշակերտներ թողնում էին ուսումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում կամավոր զինծառայություն իրականացնելու համար: Դրա շնորհիվ Մորհաուսը շահագրգռված էր դասասենյակներում աշակերտների թիվը մեծացնելով: 15 տարեկանում Քինգը հանձնեց քննությունները և ընդունվեց Մորհաուս[28]: 1947 թվականին՝ Մորհաուսում ուսումնառության վերջին տարուն նախորդող ամռանը 18 ամյա Քինգը որոշեց աշխատանքի անցնել հոգևոր կառույցում: Նա եկել էր այն եզրակացության, որ եկեղեցին առաջարկում է ամենաերաշխավորված տարբերակը գտնելու մարդկությանը ծառայելու ներքին մղումը: Քինգի ներքին մղումը սկսել էր զարգանալ և նա համաձայնության եկավ բապտիստական եկեղեցու հետ, քանի որ հավատում էր, որ ինքը կլինի ռացիոնալ հոգևորական, ով անում է քարոզներ, «որոնք մտքերի, անգամ սոցիալական անհնազանդությունների համար համապատասխան ուժ են պարունակում»[31]:

Քրոզերի աստվածաբանական ճեմարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1948 թվականին Քինգը 19 տարեկան հասակում ավարտեց Մորհաուսը ստանալով բակալավրի աստիճան սոցիոլոգիայի ոլորտում: Այնուհետև նա ընդունվեց Քրոզերի աստվածաբանական ճեմարան, որը գտնվում է Չեստերում, Փենսիլվանիա, որն ավարտեց 1951 թվականին[32][33]: Հայրը քաջալերում էր որդուն ուսումը շարունակելու հարցում և նախապայմաններ էր ստեղծում, որ որդին աշխատի Պիուս Բարբորի՝ իրենց ընտանիքի ընկերոջ հետ, ով Չեստերում Կալվարի բապտիստական եկեղեցու հոգևոր հովիվն էր[34]: Քինգը հայտնի դարձավ որպես «Կալվարի որդիներից մեկը». այդ պատվին էին արժանացել նաև Վիլիամ Ագուստ Ջոնսը և Սամուել պրոկտորը, ով դարձավ սև եկեղեցու հանրահայտ քարոզիչ[35]:

Քրոզեր հաճախելու տարիներին Քինգը հանդիպեց Վոլտեր ՄըքՔոլլին՝ Մորհաուսում իր դասընկերոջը[36]: Քրոզերում Քինգը ընտրվեց ուսանողական խորհրդի նախագահ[37]: Քրոզերի աֆրոամերիկյան ուսանողները իրենց սոցիալական գործունեությունը մեծ մասամբ ծավալում էին Էդվարդ փողոցում: Քինգը սիրում էր փողոցը, քանի որ նրա դասընկերոջ հորաքույրը նրանց համար գանգրակաղամբ էր պատրաստում, որը երկուսն էլ շատ էին սիրում[38]:

Քինգը մի անգամ մեկ այլ ուսանողի հանդիմանել էր սենյակում գարեջուր պահելու համար, նշելով, որ իրենք որպես աֆրոամերիկացիներ կրում են նեգրոիդ ռասայի բեռը տանելու պատասխանատվությունը: Որոշ ժամանակ նա հետաքրքրվում էր Վոլտեր Ռաուշենբուշի «սոցիալական քարոզով»: Քրոզերում սովորելու երրորդ տարում Քինգը սիրահարվեց սրճարանում խոհարար աշխատող գերմանացի ներգաղթյալ կնոջ դստերը: Աղջիկը մինչ Քինգի հետ հարաբերություններ սկսելը հարաբերություններ էր ունեցել մի դասախոսի հետ: Քինգը ծրագրում էր ամուսնանալ նրա հետ, սակայն ընկերները խորհուրդ էին տալիս հրաժարվել այդ գաղափարից, ասելով, որ ռասաների միջև ամուսնությունը թշնամանք է առաջացնելու և՛ սևերի, և՛ սպիտակների մոտ, ինչի արդյունքում կնվազեն նրա՝ եկեղեցում հովվապետ դառնալու հնարավորությունները հարավում: Քինգը արցունքն աչքերին պատմել էր ընկերոջը, որ չի կարող այդ ամուսնությամբ նման ցավ պատճառել իր մորը և 6 ամիս անց վերջ տվեց այդ հարաբերություններին: Բաժանումից հետո անգամ նա շարունակում էր զգացմունքներ ունենալ այն կնոջ հանդեպ, ում լքել էր, անգամ իր ընկերներից մեկն ասում էր, որ «նա այդպես էլ չվերականգնվեց»[37]:

Քինգը ամուսնացավ 1953 թվականի հունիսի 18-ին Կորետա Սքոթի հետ աղջկա ծնողների տանը, որը գտնվում էր Հեյբերգում (Ալաբամա)[39]: Նրանք ունեցան 4 երեխա՝ Յոլանդա Քինգը (1955–2007), Մարտին Լյութեր Քինգ III-ը (ծնված 1957 թվականին), Դեքստեր Սքոթ Քինգը (ծնված 1961 թվականին) և Բերնիս Քինգը (ծնված 1963 թվականին)[40]: Ամուսնական տարիների ընթացքում Քինգը սահմանափակեց Կորետայի դերը քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարում՝ նախընտրելով տեսնել նրան որպես տնային տնտեսուհի և մայր[41]:

1954 թվականին՝ 25 տարեկան հասակում Քինգը դարձավ Մոնտգոմերիի (Ալաբամա) Դեքստեր Ավենյուի բապտիստական եկեղեցու հովվապետը[42]:

Դոկտորական կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քինգի դոկտորական կրթությունը սկսել է Բոստոնի համալսարանի պարբերական աստվածաբանության ոլորտում: Նա դոկտորական աստիճան ստացել է 1955 թվականի հունիսի 5-ին «Աստծո վերաբերյալ հասկացողությունների տարբերությունը Փոլ Թիլիչի և Հենրի Նելսոն Վիմանի մտածողություններում» վերնագրված ատենախոսության պաշտպանությամբ[43]: Ատենախոսության ղեկավարը սկզբում Էդգար Բրայթմանն էր, ում մահից հետո արդեն դարձավ Լոթան Հարոլդ Դևոլֆը: Դոկտորական կրթության տարիներին Քինգը աշխատում էր Բոստոնի պատմական Թվելֆի բապտիստական եկեղեցում որպես օգնական Վիլիամ Հանթեր Հեստերի հետ: Հեստերը Քինգի հոր հին ընկերներից էր և մեծ ազդեցություն ուներ Քինգի վրա[44]:

Տասնամյակներ անց, 1991 թվականի հոկտեմբերին անցկացված ակադեմիական հետաքննությունը եզրակացրեց, որ Քինգի ատենախոսության որոշ հատվածներ գրագողության արդյունք են: Այնուամենայնիվ, անկախ այդ հետազոտությունից, կոմիտեն որոշեց, որ Քինգի դոկտորի աստիճանն անվավեր ճանաչելու հարց չի քննարկվում. դա կլիներ գործողություն, որը ոչ մի նպատակի չէր ծառայելու[43][14][45]: Կոմիտեն նաև բացահայտեց, որ ատենախոսությունը շարունակում է մնալ գիտության ոլորտում կարևոր ներդրում: Համալսարանի գրադարանում պահվող Քինգի ատենախոսության պատճենին ներկայումս մի նամակ է կցված, որում նշվում է, որ ատենախոսության մի շարք հատվածներ չունեն համապատասխան նշումներ և հղումներ աղբյուրներին[46]: Ներկայումս էլ շարունակում է գոյություն ունենալ այն բանավեճը, թե ինչպես մեկնաբանել Քինգի գրագողությունը[47]:

Մոնտգոմերիի ավտոբուսային բոյկոտը 1955 թվականին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1955 թվականի մարտին Կլաուդեթ Կոլվինը՝ 15 ամյա մոնտգոմերացի դպրոցական աղջիկը, հրաժարվեց իր տեղը զիջել սպիտակամորթ տղամարդուն, ինչը Ջիմ Քրոուի օրենքի խախտում էր. դա Միացյալ Նահանգների հարավում տեղական օրենքներ են, որոնք պահանջում են ռասայական սեգրեգացիա: Քինգը Բիրհինգհեմի կողմից Աֆրիկա-ամերիկյան միության կոմիտեի կազմում էր, որը քննում էր գործը. Է.Դ. Նիքսոնը և Քլիֆորդ Դուրը որոշեցին սպասել ավելի լավ գործի քննմանը, քանի որ այս մեկում ներառված է անչափահաս անձ[48]:

Ռոզա Պարկսը Քինգի հետ 1955 թվականին:

Ինը ամիս անց՝ 1955 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, նման մի դեպք պատահեց, երբ Ռոսա Պարկսը ձերբակալվեց իր տեղը սպիտակամորթին չզիջելու մեղադրանքով[49]: Այս երկու իրադարձությունները հանգեցրին Մոնտգոմերիի ավտոբուսային բոյկոտին, որը նախաձեռնել էր Նիքսոնը, իսկ առաջնորդել՝ Քինգը: Բոյկոտը տևեց 385 օր[50], և իրավիճակը այնքան լարվեց, որ Քինգի տունը ռմբակոծվեց[51]: Քինգը այս արշավի ընթացքում ձերբակալվեց, ինչը ավարտվեց Բրոուդերը ընդդեմ Գեյլի գործով ԱՄՆ տարածքային դատարանի որոշմամբ, որով վերջ դրվեց ռասայական սեգրեգացիային Մոնտգոմերիի բոլոր հասարակական ավտոբուսներում[52][53]:Քինգի դերակատարումը ավտոբուսների բոյկոտի ընթացքում վերածեց նրան ազգային դերակատարի և քաղաքացիական իրավունքների շարժման ամենահատնի ներկայացուցչի[54]:

Սպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1968 թվականի մարտի 28-ին Քինգը գլխավորում էր վեցհազարանոց բողոքի երթ Մեմֆիսում, որի նպատակը հացադուլ սկսած աշխատավորներին աջակցելն էր: Ապրիլի երեքին Մեմֆիսում ելույթ ունենալիս Քինգը ասաց.

Aquote1.png Մեզ դժվարին օրեր են սպասվում: Բայց դա ոչ մի բան չի նշանակում: Որովհետև ես եղել եմ լեռների գագաթներին...ես նայել եմ առաջ և տեսել խոստացված Երկիրը: Միգուցե ես ձեզ հետ չլինեմ, բայց ես ուզում եմ, որ դուք իմանաք՝ մենք բոլորս, ամբողջ ժողովուրդը կտեսնի այդ Երկիրը: Aquote2.png

Ապրիլի չորսին ժամը 18:01-ին Քինգը մահացու վիրավորվեց դիպուկահարի կրակոցից, որը կանգնած էր մեմֆիսական մոթել «Լորրեյն»-ի պատշգամբում[55]:

Այս սպանությունը համաժողովրական հուզումներ առաջացրեց, որոնք ուղեկցվեցին գրեթե հարյուր քաղաքներում սևամորթ բնակչության ցույցերով: Մայրաքաղաքում՝ Սպիտակ տնից վեց թաղամաս այն կողմ, այրվում էին տներ, իսկ Կապիտոլիումի պատշգամբներում և Սպիտակ տան շրջակայքում տեղակայվեցին նշանառուներ: Ամբողջ երկրում սպանվեց 46 մարդ, 2,5 հազարը վիրավորվեցին, իսկ անկարգությունները ճնշելու համար առանձնացվեց 70 հազար զինվոր: Ակտիվիստների աչքին Քինգի պանությունը խորհրդանշում էր համակարգի անուղղելիությունը և հազարավոր մարդկանց համոզում էր այն բանում, որ ոչ բռնությամբ անցկացվող դիմադրությունները տանում են փակուղի: Ավելի ու ավելի շատ սևամորթներ սկսեցին դիմել այնպիսի կազմակերպությունների, որոնցից էր «Սև պատներաները»[56]}}:

Մարդասպան Ջեյմս Էրլ Ռեյը արժանացավ 99 տարվա ազատազրկման: Պաշտոնապես հայտարարվեց, որ Ռեյը միայնակ-մարդասպան էր, սակայն շատերը[57] համարում են, որ Քինգը դարձել է դավադրության զոհ: ԱՄՆ-ի Եպիսկոպոսական եկեղեցին Քինգին ճանաչեց որպես նահատակ, ով իր կյանքը տվել է հանուն քրիստոնեական հավատի, նրա արձանը կանգնեցվեց Անգլիայի Վեստմինստերյան աբբայությունում՝ XX դարի նահատակների շարքում: Քինգը համարվեց Աստծո կողմից օրհնյալ, և համարվում էր, որ նա կանգնած էր քաղաքացու իրավունքների ժողովրդավարական ձեռքբերումների ակունքներում:

Քինգը առաջին սևամորթ ամերիկացին էր, որի կիսանդրին կանգնեցվեց Կապիտոլիումի Մեծ ռոտոնդայում: Հունվարի երրորդ երկուշաբթին Ամերիկայում նշում է իբրև Մարտին Լյութեր Քինգի օր և համարվում է ազգային տոն:

Մարտին Լյութեր Քինգի ճառը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ես երազանք ունեմ» ճառը Մարտին Լյութեր Քինգը արտաբերվել է 1963 թվականի օգոստոսի 28-ին Լինքոլնի հուշակոթողի աստիճաններից: Մարտին Լյութեր Քինգը այս ճառը կարդացել է այն ժամանակ, երբ ստորագրել է նեգրերի ազատագրման հայտարարությունը։

Aquote1.png Ես չեմ մոռանում, որ ձեզանից շատերը այստեղ են ժամանել` անցնելով մեծ փորձությունների և տառապանքների միջով: Ձեզանից ոմանք ուղիղ այստեղ են եկել նեղ բանտային խցերից: Ձեզանից ոմանք այստեղ են ժամանել այնպիսի շրջաններից, որտեղ ձեր ազատության ձգտման համար ձեզ վրա է տարածվել հետապնդումների հողմեր և ոստիկանանական դաժանության փոթորիկներ: Դուք դարձել եք ստեղծագործ տառապանքի վետերաններ: Շարունակեք աշխատել` հավատալով այն բանին, որ անարժան տառապանքը կփոխհատուցվի:

Վերադարձե՜ք Միսսիսիպի, վերադարձե՜ք Ալաբամա, վերադարձե՜ք Լուիզիանա, վերադարձե՜ք մեր հյուսիսային քաղաքների ետնախորշերը և գետտոները` իմանալով, որ այսպես թե այնպես այս իրավիճակը կարող է փոխվել և կփոխվի: Եկեք չտառապենք հուսահատության հովիտում: Ես այսօր ձեզ ասում եմ, իմ ընկերներ, որ չնայած դժվարություններին և հիասթափություններին, ես երազանք ունեմ: Այդ երազանքը խորը արմատավորվել է ամերիկյան երազանքում: Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, որ մեր ազգը ոտքի կկանգնի և կապրի մինչև իր նշանաբանի իրական իմաստը. «Մեզ համար ակնհայտ է, որ բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար»:

Ես երազանք ունեմ, որ Ջորջիայի կարմիր բլուրների վրա կգա մի օր, երբ նախկին ստրուկների որդիները և նախկին ստրկատերերի որդիները կկարողանան միասին նստել եղբայրության սեղանի շուրջը:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, որ նույնիսկ Միսսիսիպի նահանգը` անապատային նահանգը, ուժասպառ եղած անարդարության և կեղեքման շիկացումից, կվերածվի արդարության և ազատության օազիսի:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ իմ չորս երեխաները կապրեն մի երկրում, որտեղ նրանց մասին կդատեն ոչ թե ըստ նրանց մաշկի գույնի, այլ ըստ նրա, թե ինչ են իրենք իրենցից ներկայացնում: Ես երազանք ունեմ այսօր:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ Ալաբամա նահանգում, որի նահանգապետը այժմ հայտարարում է նահանգի ներքին գործերին միջամտելու և Կոնգրեսի ընդունած օրենքների գործողությունների չճանաչման մասին, կստեղծվի իրավիճակ, որտեղ փոքր սև տղաները և աղջիկները կկարողանան ձեռք ձեռքի բռնել փոքր սպիտակ աղջիների և տղաների հետ և միասին գնալ` նման քույրերի և եղբայրների: Ես երաազանք ունեմ այսօր:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ բոլոր ցածրադաշտերը կբարձրանան, բոլոր բլուրները և լեռները կիջնեն, անհավասար տեղանքները կվերածվեն հարթավայրերի, կորացած տեղանքները կդռանան ուղիղ, Աստծո մեծությունը մեր առջև կկանգնի և բոլոր մահկանացուները միասին դրանում կհամոզվեն: Այդպիսին է մեր հույսը: Դա հավատ է, որով ես վերադառնում եմ Հարավ: Այդ հավատով մենք կկարողանանք հուսահատության լեռից հատել հույսի քարը: Այդ հավատով մենք կարող ենք մեր ժողովրդի աններդաշնակ ձայները վերածել եղբայրության հիանալի սիմֆոնիայի: Այդ հավատով մենք կարող ենք միասին աշխատել, միասին աղոթել, միասին պայքարել, միասին գնալ բանտեր, միասին պաշտպանել ազատությունը` իմանալով, որ մի օր մենք ազատ կլինենք: Յուրաքանչյուր լեռնային լանջից թող զրնգա ազատությունը:

Երբ մենք թույլ տանք ազատությանը զրնգալ, երբ մենք նրան թույլ տանք զրնգալ յուրաքանչյուր գյուղից և յուրաքանչյուր գյուղակից, յուրաքանչյուր նահանգից և յուրաքանչյուր քաղաքից, մենք կկարողանաք արագացնել այն ժամի մոտենալը, երբ Աստծո բոլոր զավակները` սևեր և սպիտակներ, հրեաներ և հեթանոսներ, բողոքականներ և կաթոլիկներ, կկարողանան իրար ձեռք բռնել և երգել հին նեգրական հոգևոր օրհներգի բառերը. «Ազատ ենք վերջապես: Ազատ ենք վերջապես: Շնորհակալություն ամենակարող Աստծոն, մենք ազատ ենք վերջապես»։

Aquote2.png


Մարտին Լյութեր Քինգի խոսքերից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կյանքի նպատակը երջանիկ լինելը չէ, ոչ էլ հաճույքների հասնելը կամ էլ ցավից խուսափելը, այլ Աստծո կամքը կատարելը՝ ինչ էլ այն լինի:
  • Ես պարզապես ցանկանում եմ Աստծո կամքը կատարել:
  • Երբ վերցրի խաչը՝ հասկացա դրա նշանակությունը: Խաչը այն է, ինչ դու կրում ես մեջքիդ վրա և, վերջիվերջո, նրա վրա մահանում:
  • Ես որոշել եմ շարունակել իմ ընթացքը սիրով: Ատելությունը շատ մեծ բեռ է տանելու համար:
  • Դժոխքում ամենաթեժ տեղը պահվում է նրանց համար, ովքեր պահպանեցին չեզոք դիրք ամենամեծ բարոյական բախումների ժամանակ:
  • Խավարը չի կարող ցրել խավարը, միայն լույսը կարող է անել դա: Ատելությունը չի կարող հեռացնել ատելությունը, միայն սերը կարող է անել դա:
  • Ներումը պատահական քայլ չէ, այլ շարունակական մոտեցում:
  • Արա առաջին քայլը հավատքով: Պարտադիր չէ, որ տեսնես ողջ սանդուղքը, պարզապես արա առաջին քայլը:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ես երազանք ունեմ


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Нитобург Э. Л. Кинг Мартин Лютер // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Т. 12 : Кварнер — Конгур. — С. 114–115.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 Babelio
  6. Discogs — 2000.
  7. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/
  8. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  9. https://harvardfoundation.fas.harvard.edu/media-gallery/detail/141956/136971
  10. «Martin Luther King Wins The Nobel Prize for Peace»։ The New York Times։ October 15, 1964։ Վերցված է February 13, 2018 
  11. Ogletree Charles J. (2004)։ All Deliberate Speed: Reflections on the First Half Century of Brown v. Board of Education։ W W Norton & Co։ էջ 138։ ISBN 0-393-05897-2 
  12. «Upbringing & Studies»։ The King Center։ Արխիվացված օրիգինալից January 9, 2013-ին։ Վերցված է September 2, 2012 
  13. King, 1992, էջեր` 30–31
  14. 14,0 14,1 Mikkelson David (July 19, 2003)։ «Four Things About King»։ Snopes։ Snopes.com։ Վերցված է March 14, 2011 
  15. King, 1992, էջ` 31
  16. «King, James Albert» 
  17. Nelson Alondra (2016)։ The Social Life of DNA։ էջեր 160–161։ ISBN 9780807027189 
  18. Nsenga Burton։ «AfricanAncestry.com Reveals Roots of MLK and Marcus Garvey» 
  19. King, 1992, էջ` 76
  20. Katznelson Ira (2005)։ When Affirmative Action was White: An Untold History of Racial Inequality in Twentieth-Century America։ WW Norton & Co։ էջ 5։ ISBN 0-393-05213-3 
  21. Millender Dharathula H. (1986)։ Martin Luther King Jr.: Young Man with a Dream։ Aladdin։ էջեր 45–46։ ISBN 978-0-02-042010-1 
  22. Frady Marshall (2005)։ Martin Luther King, Jr: A Life։ էջեր 12–15։ ISBN 978-0-14-303648-7 
  23. Pierce Alan (2004)։ Assassination of Martin Luther King Jr.։ Abdo Pub Co։ էջ 14։ ISBN 978-1-59197-727-8 
  24. Blake John։ «How MLK became an angry black man» 
  25. Carson Clayborn։ «Martin Luther King Jr.» 
  26. 26,0 26,1 26,2 «An Autobiography of Religious Development»։ The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute։ Stanford University։ Վերցված է April 2, 2016 
  27. King, 1998, էջ` 6
  28. 28,0 28,1 28,2 Fleming Alice (2008)։ Martin Luther King Jr.: A Dream of Hope։ Sterling։ էջ 9։ ISBN 978-1-4027-4439-6 
  29. King, 1992, էջ` 82
  30. King, 1992, էջեր` 35–36
  31. Frady, 2002, էջ` 18
  32. Downing Frederick L. (1986)։ To See the Promised Land: The Faith Pilgrimage of Martin Luther King, Jr։ Mercer University Press։ էջ 150։ ISBN 0-86554-207-4 
  33. Nojeim Michael J. (2004)։ Gandhi and King: The Power of Nonviolent Resistance։ Greenwood Publishing Group։ էջ 179։ ISBN 0-275-96574-0 
  34. Baldwin Lewis V. (1991)։ There is a Balm in Gilead: The Cultural Roots of Martin Luther King, Jr.։ Minneapolis: Fortress Publishing։ էջեր 281–282։ ISBN 0-8006-2457-2։ Վերցված է 5 July 2018 
  35. Baldwin Lewis V. (1991)։ There is a Balm in Gilead: The Cultural Roots of Martin Luther King, Jr.։ Minneapolis: Fortress Publishing։ էջ 167։ ISBN 0-8006-2457-2։ Վերցված է 5 July 2018 
  36. Farris Christine King (2009)։ Through It All: Reflections on My Life, My Family, and My Faith։ Atria Books։ էջեր 44–47։ ISBN 978-1-4165-4881-2 
  37. 37,0 37,1 Frady, 2002, էջեր` 20–22
  38. L. Lewis David (2013)։ King: A Biography։ University of Illinois Press։ էջ 27 
  39. «Coretta Scott King»։ The Daily Telegraph։ February 1, 2006։ Արխիվացված օրիգինալից January 9, 2013-ին։ Վերցված է September 8, 2008 
  40. Warren Mervyn A. (2001)։ King Came Preaching: The Pulpit Power of Dr. Martin Luther King, Jr։ InterVarsity Press։ էջ 35։ ISBN 0-8308-2658-0 
  41. Civil Rights History from the Ground Up: Local Struggles, a National Movement։ University of Georgia Press։ էջ 410 
  42. Fuller Linda K. (2004)։ National Days, National Ways: Historical, Political, And Religious Celebrations around the World։ Greenwood Publishing։ էջ 314։ ISBN 0-275-97270-4 
  43. 43,0 43,1 Radin Charles A. (October 11, 1991)։ «Panel Confirms Plagiarism by King at BU»։ The Boston Globe։ էջ 1 
  44. Baldwin Lewis V. (2010)։ The Voice of Conscience: The Church in the Mind of Martin Luther King, Jr.։ Oxford University Press։ էջեր 42–44։ ISBN 9780195380316 
  45. «Boston U. Panel Finds Plagiarism by Dr. King»։ The New York Times։ October 11, 1991։ Արխիվացված օրիգինալից November 13, 2013-ին։ Վերցված է November 13, 2013 
  46. «King's Ph.D. dissertation, with attached note»։ Վերցված է November 7, 2014 
  47. Ling Peter (October 1996)։ «Plagiarism, preaching and prophecy: the legacy of Martin Luther King, Jr. and the persistence of racism [Review]»։ Ethnic and Racial Studies 19 (4): 912–916։ doi:10.1080/01419870.1996.9993942 
  48. Manheimer Ann S. (2004)։ Martin Luther King Jr.: Dreaming of Equality։ Twenty-First Century Books։ էջ 103։ ISBN 1-57505-627-5 
  49. «December 1, 1955: Rosa Parks arrested»։ CNN։ March 11, 2003։ Վերցված է June 8, 2008 
  50. McMahon Thomas F. (2004)։ Ethical Leadership Through Transforming Justice։ University Press of America։ էջ 25։ ISBN 0-7618-2908-3 
  51. Fisk Larry J., Schellenberg John (1999)։ Patterns of Conflict, Paths to Peace։ Broadview Press։ էջ 115։ ISBN 1-55111-154-3 
  52. Jackson, 2006, էջ` 53
  53. King, 1992, էջ` 9
  54. Frady, 2002, էջ` 52
  55. Death of MLK Still a Mystery by Donald Wilkes
  56. Макс Элбаум «Система» под ударом
  57. Боровик Г. А. часть 2 «Расследование» // Пролог. — М.: Правда, 1985.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, 15-th edition, Vol. V, Page 817