Մարտին Լյութեր Քինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մարտին Լյութեր Քինգ
Michael King
Martin Luther King Jr NYWTS.jpg
Ծնվել է Հունվարի 15, 1929
Ծննդավայր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Ատլանտա, Ջորջիա, ԱՄՆ
Մահացել է Ապրիլի 4, 1968
(39 տարեկանում)
Մահվան վայր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Մեմֆիս, Թենեսի, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
Ազգություն աֆրամերիկացի
Կրոն բապտիստություն
Կրթություն Morehouse College, Crozer Theological Seminary, Բոստոնի համալսարան և Washington High School
Ազդվել է Reinhold Niebuhr, Howard Thurman, Walter Rauschenbusch, Հենրի Դեյվիդ Թորո և Մահաթմա Գանդի
Մասնագիտություն իրավապահ, աստվածաբան, Հռետոր, հոգևորական, գրող, պաստոր, խաղաղապահ և հումանիստ
Ամուսին Coretta Scott King
Ծնողներ հայր՝ Martin Luther King, Sr., մայր՝ Alberta Williams King
Պարգևներ և
մրցանակներ
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ, Ջավահարլալ Ներույի պարգև, Սպիմգարնի մեդալ, Ազատության նախագահական շքանշան, Միացյալ Նահանգների մրցանակ մարդու իրավունքների բնագավառում, Գանդիի խաղաղության պարգև, Pacem in Terris Award, Anisfield-Wolf Book Awards, Margaret Sanger Awards, Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի, Ազատության նախագահական շքանշան, Սպիմգարնի մեդալ և Congressional Gold Medal
Անդամություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Southern Christian Leadership Conference
Հարազատներ քույր՝ Christine King Farris, եղբայր՝ Alfred Daniel Williams King
Երեխաներ Yolanda King, Martin Luther King III, Dexter Scott King, Bernice King և Մարգարետ Կունհայմ[1]
Ստորագրություն
Martin Luther King Jr Signature2.svg
Martin Luther King, Jr. Վիքիպահեստում

Մարտին Լյութեր Քինգ (հունվարի 15, 1929[2][3], Ատլանտա[4] - ապրիլի 4, 1968[2][3], Մեմֆիս[4]), ամերիկացի սևամորթ ճարտարալեզու բապտիստ քարոզիչ, ով առաջնորդել է ԱՄՆ-ում քաղաքացիական իրավունքների զանգվածային շարժում, 1950-ականներից սկսած։ 1964 թ. արժանացել է Նոբելյան մրցանակին (խաղաղության բնագավառում), ոչ բռնի դիմադրութան մեթոդներով ռասայական հավասարություն հաստատելու իր սկզբունքների համար։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարտին Լյութեր Քինգը կրթություն է ստացել Ատլանտայի Մորհաուզ քոլեջում և ավարտել այն 1948 թվականին, ապա (1951-ին) աստվածաբանության ոլորտում աստիճան է ստացել Փենսիլվանիայի Չեստեր քաղաքի Քրոզեր սեմինարիայից։ 1955-ին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան Բոստոնի համալսարանից։ 1954 թ. նա դարձավ հոգևորական Ալաբամայի Մոնտգոմերի քաղաքում, որտեղ նա գլխավորեց ռասայական խտրականությամբ ղեկավարվող հասարակական տրանսպորտի զանգվածային բոյկոտը։ Մ.Լ. Քինգը համաամերիկյան հռչակ ձեռք բերեց՝ կազմակերպելով և ղեկավարելով «Քրիստոնեական ղեկավարման հարավային կոնֆերանսը», խրախուսելով քաղաքական ակտիվության ոչ բռնի տակտիկա, ինչպիսին էր 1963 թ. «Դեպի Վաշինգտոն Երթը»՝ սևամորթերին քաղաքացիական իրավունքներ շնորհելու պահանջով։

1965-ից սկսած Մ.Լ. Քինգի առաջնորդությունը զիջեց սևամորթերի շարժման ռադիկալ տարրերին, նրա փորձերը՝ քաղաքական պայքարում ներառել բոլոր ռասաների ներկայացուցիչներին ձախողվեցին, և նա սպանվեց (ենթադրաբար՝ ռասիստների կողմից) 1968 թ. ապրիլի 4-ին, Մեմֆիսում։

Սպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1968 թվականի մարտի 28-ին Քինգը գլխավորում էր վեցհազարանոց բողոքի երթ Մեմֆիսում, որի նպատակը հացադուլ սկսած աշխատավորներին աջակցելն էր: Ապրիլի երեքին Մեմֆիսում ելույթ ունենալիս Քինգը ասաց.

Aquote1.png Մեզ դժվարին օրեր են սպասվում: Բայց դա ոչ մի բան չի նշանակում: Որովհետև ես եղել եմ լեռների գագաթներին...ես նայել եմ առաջ և տեսել խոստացված Երկիրը: Միգուցե ես ձեզ հետ չլինեմ, բայց ես ուզում եմ, որ դուք իմանաք՝ մենք բոլորս, ամբողջ ժողովուրդը կտեսնի այդ Երկիրը: Aquote2.png

Ապրիլի չորսին ժամը 18:01-ին Քինգը մահացու վիրավորվեց դիպուկահարի կրակոցից, որը կանգնած էր մեմֆիսական մոթել «Լորրեյն»-ի պատշգամբում[5]:

Այս սպանությունը համաժողովրական հուզումներ առաջացրեց, որոնք ուղեկցվեցին գրեթե հարյուր քաղաքներում սևամորթ բնակչության ցույցերով: Մայրաքաղաքում՝ Սպիտակ տնից վեց թաղամաս այն կողմ, այրվում էին տներ, իսկ Կապիտոլիումի պատշգամբներում և Սպիտակ տան շրջակայքում տեղակայվեցին նշանառուներ: Ամբողջ երկրում սպանվեց 46 մարդ, 2,5 հազարը վիրավորվեցին, իսկ անկարգությունները ճնշելու համար առանձնացվեց 70 հազար զինվոր: Ակտիվիստների աչքին Քինգի պանությունը խորհրդանշում էր համակարգի անուղղելիությունը և հազարավոր մարդկանց համոզում էր այն բանում, որ ոչ բռնությամբ անցկացվող դիմադրությունները տանում են փակուղի: Ավելի ու ավելի շատ սևամորթներ սկսեցին դիմել այնպիսի կազմակերպությունների, որոնցից էր «Սև պատներաները»[6]}}:

Մարդասպան Ջեյմս Էրլ Ռեյը արժանացավ 99 տարվա ազատազրկման: Պաշտոնապես հայտարարվեց, որ Ռեյը միայնակ-մարդասպան էր, սակայն շատերը[7] համարում են, որ Քինգը դարձել է դավադրության զոհ: ԱՄՆ-ի Եպիսկոպոսական եկեղեցին Քինգին ճանաչեց որպես նահատակ, ով իր կյանքը տվել է հանուն քրիստոնեական հավատի, նրա արձանը կանգնեցվեց Անգլիայի Վեստմինստերյան աբբայությունում՝ XX դարի նահատակների շարքում: Քինգը համարվեց Աստծո կողմից օրհնյալ, և համարվում էր, որ նա կանգնած էր քաղաքացու իրավունքների ժողովրդավարական ձեռքբերումների ակունքներում:

Քինգը առաջին սևամորթ ամերիկացին էր, որի կիսանդրին կանգնեցվեց Կապիտոլիումի Մեծ ռոտոնդայում: Հունվարի երրորդ երկուշաբթին Ամերիկայում նշում է իբրև Մարտին Լյութեր Քինգի օր և համարվում է ազգային տոն:

Մարտին Լյութեր Քինգի ճառը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ես երազանք ունեմ» ճառը Մարտին Լյութեր Քինգը արտաբերվել է 1963 թվականի օգոստոսի 28-ին Լինքոլնի հուշակոթողի աստիճաններից: Մարտին Լյութեր Քինգը այս ճառը կարդացել է այն ժամանակ, երբ ստորագրել է նեգրերի ազատագրման հայտարարությունը։

Aquote1.png Ես չեմ մոռանում, որ ձեզանից շատերը այստեղ են ժամանել` անցնելով մեծ փորձությունների և տառապանքների միջով: Ձեզանից ոմանք ուղիղ այստեղ են եկել նեղ բանտային խցերից: Ձեզանից ոմանք այստեղ են ժամանել այնպիսի շրջաններից, որտեղ ձեր ազատության ձգտման համար ձեզ վրա է տարածվել հետապնդումների հողմեր և ոստիկանանական դաժանության փոթորիկներ: Դուք դարձել եք ստեղծագործ տառապանքի վետերաններ: Շարունակեք աշխատել` հավատալով այն բանին, որ անարժան տառապանքը կփոխհատուցվի:

Վերադարձե՜ք Միսսիսիպի, վերադարձե՜ք Ալաբամա, վերադարձե՜ք Լուիզիանա, վերադարձե՜ք մեր հյուսիսային քաղաքների ետնախորշերը և գետտոները` իմանալով, որ այսպես թե այնպես այս իրավիճակը կարող է փոխվել և կփոխվի: Եկեք չտառապենք հուսահատության հովիտում: Ես այսօր ձեզ ասում եմ, իմ ընկերներ, որ չնայած դժվարություններին և հիասթափություններին, ես երազանք ունեմ: Այդ երազանքը խորը արմատավորվել է ամերիկյան երազանքում: Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, որ մեր ազգը ոտքի կկանգնի և կապրի մինչև իր նշանաբանի իրական իմաստը. «Մեզ համար ակնհայտ է, որ բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար»:

Ես երազանք ունեմ, որ Ջորջիայի կարմիր բլուրների վրա կգա մի օր, երբ նախկին ստրուկների որդիները և նախկին ստրկատերերի որդիները կկարողանան միասին նստել եղբայրության սեղանի շուրջը:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, որ նույնիսկ Միսսիսիպի նահանգը` անապատային նահանգը, ուժասպառ եղած անարդարության և կեղեքման շիկացումից, կվերածվի արդարության և ազատության օազիսի:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ իմ չորս երեխաները կապրեն մի երկրում, որտեղ նրանց մասին կդատեն ոչ թե ըստ նրանց մաշկի գույնի, այլ ըստ նրա, թե ինչ են իրենք իրենցից ներկայացնում: Ես երազանք ունեմ այսօր:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ Ալաբամա նահանգում, որի նահանգապետը այժմ հայտարարում է նահանգի ներքին գործերին միջամտելու և Կոնգրեսի ընդունած օրենքների գործողությունների չճանաչման մասին, կստեղծվի իրավիճակ, որտեղ փոքր սև տղաները և աղջիկները կկարողանան ձեռք ձեռքի բռնել փոքր սպիտակ աղջիների և տղաների հետ և միասին գնալ` նման քույրերի և եղբայրների: Ես երաազանք ունեմ այսօր:

Ես երազանք ունեմ, որ կգա օրը, երբ բոլոր ցածրադաշտերը կբարձրանան, բոլոր բլուրները և լեռները կիջնեն, անհավասար տեղանքները կվերածվեն հարթավայրերի, կորացած տեղանքները կդռանան ուղիղ, Աստծո մեծությունը մեր առջև կկանգնի և բոլոր մահկանացուները միասին դրանում կհամոզվեն: Այդպիսին է մեր հույսը: Դա հավատ է, որով ես վերադառնում եմ Հարավ: Այդ հավատով մենք կկարողանանք հուսահատության լեռից հատել հույսի քարը: Այդ հավատով մենք կարող ենք մեր ժողովրդի աններդաշնակ ձայները վերածել եղբայրության հիանալի սիմֆոնիայի: Այդ հավատով մենք կարող ենք միասին աշխատել, միասին աղոթել, միասին պայքարել, միասին գնալ բանտեր, միասին պաշտպանել ազատությունը` իմանալով, որ մի օր մենք ազատ կլինենք: Յուրաքանչյուր լեռնային լանջից թող զրնգա ազատությունը:

Երբ մենք թույլ տանք ազատությանը զրնգալ, երբ մենք նրան թույլ տանք զրնգալ յուրաքանչյուր գյուղից և յուրաքանչյուր գյուղակից, յուրաքանչյուր նահանգից և յուրաքանչյուր քաղաքից, մենք կկարողանաք արագացնել այն ժամի մոտենալը, երբ Աստծո բոլոր զավակները` սևեր և սպիտակներ, հրեաներ և հեթանոսներ, բողոքականներ և կաթոլիկներ, կկարողանան իրար ձեռք բռնել և երգել հին նեգրական հոգևոր օրհներգի բառերը. «Ազատ ենք վերջապես: Ազատ ենք վերջապես: Շնորհակալություն ամենակարող Աստծոն, մենք ազատ ենք վերջապես»։

Aquote2.png


Մարտին Լյութեր Քինգի խոսքերից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կյանքի նպատակը երջանիկ լինելը չէ, ոչ էլ հաճույքների հասնելը կամ էլ ցավից խուսափելը, այլ Աստծո կամքը կատարելը՝ ինչ էլ այն լինի:
  • Ես պարզապես ցանկանում եմ Աստծո կամքը կատարել:
  • Երբ վերցրի խաչը՝ հասկացա դրա նշանակությունը: Խաչը այն է, ինչ դու կրում ես մեջքիդ վրա և, վերջիվերջո, նրա վրա մահանում:
  • Ես որոշել եմ շարունակել իմ ընթացքը սիրով: Ատելությունը շատ մեծ բեռ է տանելու համար:
  • Դժոխքում ամենաթեժ տեղը պահվում է նրանց համար, ովքեր պահպանեցին չեզոք դիրք ամենամեծ բարոյական բախումների ժամանակ:
  • Խավարը չի կարող ցրել խավարը, միայն լույսը կարող է անել դա: Ատելությունը չի կարող հեռացնել ատելությունը, միայն սերը կարող է անել դա:
  • Ներումը պատահական քայլ չէ, այլ շարունակական մոտեցում:
  • Արա առաջին քայլը հավատքով: Պարտադիր չէ, որ տեսնես ողջ սանդուղքը, պարզապես արա առաջին քայլը:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ես երազանք ունեմ


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մարգարետ Կունհայմ Ստուգված է հոկտեմբերի 3-ին 2016:
  2. 2,0 2,1 2,2 Кинг Мартин Лютер // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) — Т. 12 : Кварнер — Конгур. Ստուգված է սեպտեմբերի 27-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Кинг Мартин Лютер // Кинг Мартин Лютер // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) — Т. 12 : Кварнер — Конгур. Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  5. Death of MLK Still a Mystery by Donald Wilkes
  6. Макс Элбаум «Система» под ударом
  7. Боровик Г. А. часть 2 «Расследование» // Пролог. — М.: Правда, 1985.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, 15-th edition, Vol. V, Page 817