Ֆրիտյոֆ Նանսեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆրիտյոֆ Նանսեն
Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 10, 1861({{padleft:1861|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Քրիստիանիա
Մահացել է մայիսի 13, 1930({{padleft:1930|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[3][2] (68 տարեկանում)
Մահվան վայր Լիսակեր[4]
Քաղաքացիություն Նորվեգիա
Մասնագիտություն կենդանաբան, բևեռախույզ, դիվանագետ[5], ճանապարհորդ հետազոտող, պրոֆեսոր, գիտնական, քաղաքական գործիչ, մանկավարժ և լուսանկարիչ
Աշխատավայր Բերգենի թանգարան և Օսլոյի համալսարան
Ամուսին Եվա Նանսեն
Զբաղեցրած պաշտոններ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատար
Պարգևներ և
մրցանակներ
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ, Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ, Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Ֆրանց Ժոզեֆի շքանշան, Դաննեբերգի ասպետական շքանշան, Knight Grand Cross with Collar of the Order of St. Olav‎, Կոնստանտինովյան շքանշան, Շեելեյի մրցանակ, Q14865244? և Վեգա մեդալ
Անդամություն Լեոպոլդինա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Նորվեգական գիտությունների ակադեմիա, Royal Norwegian Society of Sciences and Letters և Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա
Երեխաներ Օդ Նանսեն
Ստորագրություն Fridtjof Nansen (signature).svg
Fridtjof Nansen Վիքիպահեստում
Fridtjof Nansen - Project Gutenberg eText 13103.jpg

Ֆրիտյոֆ Նանսեն (նորվ.՝ Fridtjof Nansen, հոկտեմբերի 10, 1861[1][2], Քրիստիանիա - մայիսի 13, 1930[3][2], Լիսակեր[4]), նորվեգացի բևեռախույզ, գիտնական, դիվանագետ և ականավոր հումանիստ։ Ազգերի լիգայում իր աշխատանքի համար պարգևատրվել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակով։ Պաշտպանել է հայ ժողովրդի ոտնահարված իրավունքները, հայ գաղթականներին հատկացրել Նանսենյան անձնագրեր, եղել Սովետական Հայաստանում։

Նանսենը եղել է կենդանաբանության պրոֆեսոր և ավելի ուշ աշխատել է Ռոյալ Ֆրեդերիկի համալսարանոմ՝ Օսլոյում։ Առաջին Համաշխարհային պատերազմից հետո Նանսենն ընդգրկվեց Ազգերի Լիգայում որպես Բարձրագույն լիազոր։ Այդ ընթացքում նա օգնել է Ռուսաստանին և ստեղծել է Նանսենի էմիգրանտների անձնագիր։ 1938 թ. ստեղծվել է Նանսենի ակադեմիան Նորվեգիայում՝ Լիլլեհամերում։ Այն գործում է մինչ օրս։ Նանսենը մահացել է 1930 թ. մայիսի 13-ին Նորվեգիայում 68 տարեկանում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիտյոֆ Նանսենը ծնվել է Օսլոյի մոտ գտնվող Ստորֆռոնում, 1861 թվականին, ապահոված փաստաբանի ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիքում եղել է հիանալի չմշկող, լողորդ և դահուկորդ, նկարիչ։ Արդեն 20 տարեկանում նա մասնակցել է չորս ամիս տևողությամբ ճանապարհորդության ողջ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում։

Ֆրիտյոֆ Նանսենի արձանը համանուն թանգարանի մուտքի մոտ

Վերադարձից հետո նա տրվում է գիտական հետազոտություններին։ 1883 թ Christiania համալսարանն, ավարտելուց հետո, Նանսենը նշանակվում է խնամակալ Բերգենի կենդանաբանության թանգարանում։ 1885-1886 թվականներին աշխատել է Պարմայի համալսարանի պրոֆեսոր Գոլջիի մոտ և Եվրոպայի առաջին ծովային կենսաբանական կայանում։ 1886 թ արժանացել է մեծ ոսկե մեդալի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից իր՝ նյարդային հյուսվածքների կառուցվածքի հետազոտության համար։ Գիտությունների թեկնածուի կոչումը, ստացել է Գրենլանդիա մեկնելուց 4 օր առաջ։ Նա իր առաջ դրել էր չափազանց մեծ և բարդ խնդիր՝ անցնել Գրենլանդիայի ողջ սառցե բարձրավանդակով՝ արևելյան ափից մինչև արևմտյան ափ։ Արշավախումբը ճանապարհ է ընկնում 1888 թվականի մայիսի 5-ին։ Նանսենը իր 5 ընկերների հետ հասնում է Գրենլանդիայի արևելյան ափին և հուլիսի 17-ին վայրէջք են կատարում լողացող սառույցների վրա։ Խումբը նավակներով, հսկայական ջանքերի գնով, օգոստոսի 17-ին հասնում է ափին։ Հետագա առաջընթացը կատարվում է դահուկների միջոցով։ 1888 թվականիի հոկտեմբերի 3-ին արշավախումբը հասնում է արևմտյան ափին, կատարելով առաջին անցումը Գրենլանդիայի սառույցների վրայով, անցնելով 660 կմ։

Ֆրիտյոֆ Նանսենին ՀՀ փոստային նամականիշ

Վերադարձից հետո մի քանի տարի Նանսենը զբաղված էր հետազոտության արդյունքների ամփոփմամբ, և այդ ընթացքում հասցրեց գրել մի քանի գիրք։

Չթողնելով իր հետազոտությունները, Նանսենը սկսում է զբաղվել հասարակական գործունեությամբ։

  • 1906-1908 թթ Նորվեգիայի դեսպան էր Մեծ Բրիտանիայում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Նորվեգիայի ներկայացուցիչն էր ԱՄՆ-ում
  • 1920-22 թթ եղել է Ռուսաստանից ռազմագերիների հայրենադարձման գործերով ազգերի լիգայի գերագույն հանձնակատար
  • 1921 թ միջազգային կարմիր խաչի հանձնարարությամբ ստեղծում է «Նանսենյան օգնության» հանձնաժողովը
  • 1922 թ ազգերի լիգայի կողմից նշանակվում է փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատար
  • 1922 թ արժանանում է խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ անօգնականներին օժանդակելու երկարաժամկետ ջանքերի համար։
  • 1925 թ ազգերի լիգան Նանսենին հանձնարարում է ուսումնասիրել հայ փախստականներին տեղավորելու հարցը, որի համար կազմվում է հատուկ հանձնաժողով Նանսենի գլխավորությամբ
  • 1925 թ նա առաջին անգամ գալիս է Հայաստան, տեղում ուսումնասիրելու արհեստական ոռոգման հնարավորությունները։

Վերադառնալով Եվրոպա, նա ազգերի լիգայում հայտարարում է «միակ տեղը, որտեղ կարելի է տեղավորել հայ փախստականներին, դա Սովետական Հայաստանն է։ Մի քանի տասնյակ հազար հայերի հաջողվում է տեղավորել Սիրիայում։ Իր այցելությունը Հայաստան նա նկարագրում է 1927-ին լույս տեսած իր գրքում։ Հայ ժողովրդի խնամքը Նանսենը չի թողնում մինչև մահ։

  • 1928 թ նա կատարում է Ամերիկյան տուր, որի ժամանակ դասախոսություններ էր կարդում, հայ ժողովրդի համար միջոցներ հավաքելու նպատակով։ «Ֆրիտյոֆ Նանսենը մեր ժողովրդի ճակատագրում, իսկապես խաղացել է շատ վճռական դրական դեր։
  • 1928 թ մասնակցում է դեպի արկտիկա Գերմանական արշավախմբի պատրաստմանը, բայց այն կայանում է իր մահից հետո։

Նանսենը մահանում է Լուսակերում, 1930 թ-ի մայիսի 13-ին, թոռնուհու հետ պատշգամբում խաղալիս։ Նանսենը եղել է կենդանաբանության պրոֆեսոր և ավելի ուշ աշխատել է Ռոյալ Ֆրեդերիկի համալսարանում՝ Օսլոյում։ Առաջին Համշխարհային պատերազմից հետո, Նանսենը ընդգրկվեց Ազգերի Լիգայի մեջ, ինչպես Բարձրագույն Լիազոր։ Այդ ընթացքում նա օգնել է Ռուսաստանին, և ստեղծել է Նանսենի էմիգրանտների անձնագիր։ 1938 թվ ստեղծվել է Նանսենի ակադեմիան Լիլլեհամերում, Նորվեգիայում։ Այն գործում է մինչ օրս։

Անձնական կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նանսենը 1890 թ ամուսնացած էր Եվա Սարսի՝ հայտնի կենդանաբան Միքայել Սարսի աղջկա հետ։ 1893 թ ծնվում է նրանց աղջիկը՝ Լիվը, ով առաջին անգամ տեսավ հորը 3 տարեկանում։ Նանսենի բացակայության ժամանակ Եվան զբաղվում է երաժշտությամբ։ Եվայի և Լիվի պատվին Նանսենը անվանում է կղզի, Ֆրանց Իոսիֆի հողի վրա։ Հետագայում Նանսենը ունենում է ևս 4 երեխա։ Եվա Նանսենը մահանում է 1907 թ-ին, երբ Նանսենը դեսպան էր Լոնդոնում։

Քաղվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Չարիքն ու բռնությունները չեն կարողացել ընկճել հայ ժողովրդին. ամեն անգամ որևէ տեղից ծագած լույսի նշույլն անգամ սնել է ազատության նրա երազանքը։ Aquote2.png
Aquote1.png Մարդ ձգտում է դեպի գիտելիքները, և հենց որ նրա մեջ մարում է գիտելիքների ծարավը, նա դադարում է մարդ լինելուց։ Aquote2.png
Aquote1.png Ինձ համար դժվար է հավատալ, որ որևէ մեկը կարող է ծանոթանալ հայ ժողովուրդի պատմությանը, առանց խորապես ցնցվելու նրա մեծ ողբերգությունից։ Aquote2.png
Aquote1.png Հայ ժողովուրդը հոգատարությամբ պահպանելով իր հին ու ինքնատիպ կուլտուրան՝ հաջողությամբ զարգացնում է այն՝ նրան տալով չտեսնված փայլ։ Aquote2.png
Aquote1.png Անհրաժեշտ է, որ դիմացինի նկատմամբ սիրո և ազնվության զգացումը համակի մեր մտքերն ու արարքները, և մենք միշտ պետք է հիշենք, որ սերն ու համբերությունը անտառի ամենագեղեցիկ ծառերն են։ Aquote2.png
Aquote1.png Մարդկության պատմության մեջ չկա մի բան, որ իր հավասարն ունենա 1915 թ սկսված ջարդերի հետ։ Աբդուլ Համիդի ջարդերը չնչին են այսօրվա թուրքերի արածի համեմատությամբ։ Aquote2.png


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118586378 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Нансен Фритьоф, Нансен Фритьоф // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #118586378 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. Record #118586378 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է հունիսի 24-ին 2015:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են