Հյուսիսային բևեռ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

90° հս. լ. 0° ավ. ե. / 90° հս. լ. 0° աե. ե.

Հյուսիսային բևերռը։

Հյուսիսային բևեռ կամ Աշխարհագրական հյուսիսային բևեռ, այն կետը, որտեղ Երկրի պտտման առանցքը հատում է նրա մակերևույթը Հյուսիսային կիսագնդում։ Այն գտնվում է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի կենտրոնական մասում։ Հյուսիսային բևեռը պետք չէ շփոթել Հյուսիսային մագնիսական բևեռի հետ։

Հյուսիսային բևեռը տրամագծորեն հակադիր է Հարավային բևեռին, որը գտնվում է ցամաքում[1]։ Հյուսիսային բևեռի աշխարհագրական կոորդինատներն են հյուսիսային լայնության 90°00′00″։ Բևեռը երկայնություն չունի, քանի որ համարվում է բոլոր գագաթնակետերի հատման կետ։ Հյուսիսային բևեռը նաև չի պատկանում որևէ ժամային գոտուն։ Բևեռային օրը այնպես, ինչպես բևեռային գիշերը, այստեղ շարունակվում է մոտավորապես կես տարի։

Հյուսիսային բևեռում օվկիանոսի խորությունը կազմում է 4 261 մետր (2007 թվականին չափել է «Միր» սարքը[2]) կամ 4087 մետր (1958 թվականին խորությունը չափել է ամերիկյան «Նաուտիլուս» սուզանավը)[3]։

Հյուսիսային բևեռին ամենամոտ ցամաքը համարվում է կամ Կաֆֆեկլուբբեն կղզին, կամ ATOW1996 կղզին, իսկ ամենամոտիկ բնակավայրը՝ Էլսմիր կղզու վրա գտնվող Ալերտ բնակավայրը (Նունավուտ, Կանադա) Հյուսիսային բևեռից 817 կմ հեռավորության վրա։ Ձմռանը Հյուսիսային բևեռում միջին ջերմաստիճանը կազմում է մոտ -40 °C[1], իսկ ամռանը՝ մոտ 0 °C[1]։

Նվաճման պատմություն[խմբագրել]

Հյուսիսային բևեռը Գերհարդ Մերկատորի քարտեզում (1595 թվական)

Անտիկ բազմաթիվ մշակույթներում Երկիրը տափակ էր համարվում, սակայն հին հունական փիլիսոփաները, մասնավորապես Պյութագորասը, մ. թ. ա. 6-րդ դարում սկսեցին ենթադրություններ հայտնել Երկրի գնդաձև լինելու մասին։ Մ. թ. ա. 4-րդ դարում Պյութագորասի դպրոցի երկու ներկայացուցիչներ Հեկտոսը և Էկֆանտոսը առաջինն էին, ովքեր երկնակամարի օրական պտույտը բացատրեցին Երկրի պտույտով իր առանցքի շուրջը։

Հյուսիսային բևեռ տերմինը, որը ցույց է տալիս այն կետը, որտեղ Երկրի պտույտի առանցքը հատում է նրա մակերևույթը Հյուսիսային կիսագնդում, առաջին անգամ հանդիպում է 15-րդ դարի կեսերին[4]։ Մինչ այդ, 14-րդ դարի վերջերին, գրավոր աղբյուրները նշել են նրա մասին որպես Արկտիկական բևեռ (Polus Arcticus)[4]։

Արդեն 15-րդ դարում Մարտին Բեհայմը և այլ աշխարհագրագետներ սկսում են ենթադրել, որ Հյուսիսային բևեռը գտնվում է ծովում։ Որոշ աշխարհագրագետներ, օրինակ՝ Գերարդ Մերկատորը, 16-րդ դարում իրենց ենթադրությունների հիման վրա նույնիսկ արկտիկական տարածաշրջանի քարտեզներ էին գծում՝ Հյուսիսային բևեռը նշելով կենտրոնում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Քաղվածելու սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named bse
  2. «Глубина 4261 метр»։ Paulsen։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-04-ին։ http://www.webcitation.org/65BbF3RIU։ Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 12։ 
  3. Андерсон У. Р. У Северного полюса // Вокруг света под водой. — М.: Воениздат, 1965. — С. 92—102. — 516 с. — 30 000 экз.
  4. 4,0 4,1 «Online Etymology Dictionary» (en)։ http://www.etymonline.com/index.php?search=North+Pole։ Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20։