Արևմտյան Շպիցբերգեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Արևմտյան Շպիցբերգեն
նորվ.՝ Spitsbergen

Արևմտյան Շպիցբերգենը Շպիցբերգեն արշիպելագի քարտեզին (ռուսերեն)
78°08′ հս․. լ. 15°20′ ավ. ե. / 78.13° հս․. լ. 15.33° ավ. ե. / 78.13; 15.33Կոորդինատներ: 78°08′ հս․. լ. 15°20′ ավ. ե. / 78.13° հս․. լ. 15.33° ավ. ե. / 78.13; 15.33
Տեղագրություն Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս
Երկիր Նորվեգիա
Վարչատարածքային բաժանում «ինքնավար ֆյուլքե»
Մակերես 39044 կմ2
Ամենաբարձր կետը 1717 մ
Շպիցբերգեն դեռ չունի տեղորոշման քարտեզներ.
Longyearbyen4.jpg
DeGeerdalen.JPG

Արևմտյան Շպիցբերգեն (նորվ.՝ Spitsbergen), կղզի Նորվեգիայի կազմում գտնվող Շպիցբերգեն (Սվալբարդ) արշիպելագում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսային և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի միջև: Ունի 39 044 կմ² (որոշ աղբյուրներում՝ 37 673 կմ²) մակերես:

19-րդ դարի սկզբին Ռուսական կայսրությունը, Նորվեգիայի թագավորությունը և Շվեդիայի թագավորությունը կղզու վերաբերյալ ստորագրեցին առաջին համաձայնագիրը: Իսկ 1920 թվականի փետրվարի 9-ին Արևմտյան Շպիցբերգենը ամբողջ արշիպելագի հետ միասին հանձնվեց Նորվեգիային այն պայմանով, որ համաձայնագրի ստորագրմանը մասնակից բոլոր 39 երկրները իրավունք ունեն կղզին օգտագործել տնտեսական նպատակներով: Խնդիրը սրվեց, երբ կզղում հայտնաբերվեց քարածխի հանք: Ներկայումս Շպիցբերգենում տնտեսական գործունեություն են իրականացնում միայն Նորվեգիան և Ռուսաստանը:

Ռուսաստանը կղզում ունի քարածխի հանք, ռուսական նավաստիները ձկնորսությամբ են զբաղվում Շպիցբերգենի խութում, ինչն էլ Նորվեգիայի հետ հակասությունների պատճառ է հանդիսանում: Վերջինս ցանկանում է արշիպելագի նկատմամբ սահմանել միայնակ հսկողություն:[1] Ենթադրվում է, որ Շպիցբերգենի խութում կան նավթի և գազի պաշարներ:[1]

Կղզում գործում է Լոնգյիրի օդանավակայանը:

Կղզու քիչ բնակչությունը հիմնականում զբաղված է գիտության, զբոսաշրջության և հանքաարդյունաբերության ոլորտներում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգական 1194 ժամանակացույցում հանդիպում է ոմն Սվալբարդ: Սակայն հստակ հայտնի չէ, որ նա վերաբերվում է տվյալ կղզուն: Հնարավոր է, որ ոմն Սվալբարդը կապ է ունեցել Գրելանդիայի կամ Յան-Մայնի հետ:

Կղզիախումբը իր ներկա անվանումը ստացել է 1596 թվականին այն կրկին հայտնաբերած հոլանդացի Վիլեմ Բարենցը, ով և տեղանքին տվել է Շպիցբերգեն անունը: Թարգմանաբար «Շպիցբերգեն» նշանակում է «սուր լեռներ»: Ներկայումս նրա անունով է կոչվում Շպիցբերգենի ռուսական Բարենցբուրգ ավանը: Բարենցը կղզու տարածքում հայտնաբերեց մեծ քանակությամբ ծովացուլերի և կետերի, ինչից հետո կազմակերպվեցին բազմաթիվ արշավանքներ դեպի այդ վայրերը, որոնց հետևանքով կենդանատեսակները հայտնվեցին բվերացման եզրին:

1765—1766 թվականներին  Միխայիլ Լոմոնոսովը Վ.Յ.Չիչագովի գլխավորությամբ կազմակերպել է 2 գիտարշավ դեպի Շպիցբերգեն:

Արևմտյան Շպիցբերգենի հյուսիսային հատվածը կոչվում է Անդրեի երկիր ի պատիվ շվեդ Անդրե Սոլոմոնի, ով 1897 թվականին փորձ է կատարել օդապարիկով հասնել Հյուսիսային բևեռ:

Համաշխարհային սերմնապահեստարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շպիցբերգենի Լոնգիր գյուղում ՄԱԿ-ի հովանու ներքո ստեղծվել է սերմնանյութերի համաշխարհային պահեստարան, որտեղ պահվում են աշխարհում գոյություն ունեցող սերմերը: Անհրաժեշտության դեպքում յուրաքանչյուր երկիր այնտեղից կստանա իր համար նախատեսված սերմերի չափաբաժինը:

2006 թվականի հունիսի 19-ին Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Ֆիլանդիայի, Դանիայի, Իսլանդիայի վարչապետները մասնակցեցին պահեստարանի կառուցման հիմնարկեքի արարողությանը:

Պահեստարանը տեղակայված է գետնից 300 մետր խորության վրա՝ լքված քարածխի հանքում: Կառույցը ունի 1 մետր հաստության երկաթբետոնե պատեր, հակապայթյունային դռներ: Նյութերի պահպանվում են հատուկ սառնարաններում, որոնք աշխատում են տեղական քարածխով:

Շպիցբերգենը որպես սերմնապահեստարան ընտրվել է այն պատճառով, որ այնտեղ մշտապես ձյունապատ է և չկա տեկտոնական ակտիվություն:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]