Գիշերահավասար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գիշերահավասարի և արևադարձի օրերը և պահերը ըստ UTC
տարի Գիշերահավասար
Մարտ
Արևադարձ
Հունիս
Գիշերահավասար
Սեպտեմբեր
Արևադարձ
Դեկտեմբեր
օր ժամ օր ժամ օր ժամ օր ժամ
2002 20 19։16 21 13։24 23 04։55 22 01։14
2003 21 01։00 21 19։10 23 10։47 22 07։04
2004 20 06։49 21 00։57 22 16։30 21 12։42
2005 20 12։33 21 06։46 22 22։23 21 18։35
2006 20 18։26 21 12։26 23 04։03 22 00։22
2007 21 00։07 21 18։06 23 09։51 22 06։08
2008 20 05։48 20 23։59 22 15։44 21 12։04
2009 20 11։44 21 05։45 22 21։18 21 17։47
2010 20 17։32 21 11։28 23 03։09 21 23։38
2011 20 23։21 21 17։16 23 09։04 22 05։30
2012 20 05։14 20 23։09 22 14։49 21 11։12
2013 20 11։02 21 05։04 22 20։44 21 17։11
2014 20 16։57 21 10։51 23 02։29 21 23։03
2015 20 22։45 21 16։38 23 08։20 22 04։48
2016 20 04։30 20 22։34 22 14։21 21 10։44
2017 20 10։28 21 04։24 22 20։02 21 16։28

Գիշերահավասար, աստղագիտական մի երևույթ է, երբ շարժվելով արևի շուրջ՝ երկրագնդի պտույտի առանցքի թեքությունը շոշափում է իր ուղեծիրը, և այդ թեքվածությունն ուղղահայաց է լինում արևի ճառագայթներին։ Այդ պահին հարավային և հյուսիսային բևեռները հավասարահեռ են արևի ճառագայթներին, ինչի շնորհիվ գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են։ Գիշերահավասարը լինում է տարին երկու անգամ՝ գարնանը և աշնանը։ Աստղագիտության տեսանկյունից գիշերահավասարն այն պահն է, երբ Արեգակի կենտրոնը շարժվելով երկնակամարի վրա հատում է երկնային հասարակածի հարթությունը։

Գարնանային գիշերահավասարի պահին Արեգակը երկնքի հարավային կիսագնդից կանցնի հյուսիսային կիսագունդ, ինչն էլ աստղագիտական գարնան սկիզբն է։ Այդ պահին Արեգակը կգտնվի Երկրի հասարակածի հարթության մեջ, և քանի որ Արեգակը կետ չէ, և նրա սկավառակը չափսեր ունի, ապա հասարակածով նրա անցումը կտևի մոտ 33 ժամ։ Այդ օրը կոչվում է գարնանային գիշերահավասարի օր, այսինքն գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են։ Նշենք, որ խոսքն Արեգակի՝ հորիզոնից բարձր և ցածր գտնվելու տևողության մասին է, իսկ իրականում օրվա լուսավոր մասն ավելի երկար կլինի, քանի որ գումարվում են նաև առավոտյան և երեկոյան մթնշաղի ժամերը։ Ընդհանրապես տարվա եղանակների պատճառը Երկրի հասարակածի հարթության թեքվածությունն է Երկրի՝ Արեգակի շուրջ պտտման ուղեծրի հարթության նկատմամբ (23.4 աստիճան)։

Նախկինում գարնանային գիշերահավասարը մարտի 22-ին էր, այնուհետև՝ 21-ին և այժմ՝ 20-ին։ Այդ փոփոխության պատճառը Երկրի պրեցեսիան է՝ նրա պտտման առանցքը ժամանակի ընթացքում տեղաշարժվում է և 26 000 տարում կատարում 1 մեկ լրիվ պտույտ։ Այստեղից, մոտ 70 տարին մեկ այդ կետը տեղաշարժվում է մեկ օրով դեպի առաջ։

Աստղագետները գարնանային գիշերահավասարի կետի հետ են կապում երկնային հասարակածային կոորդինատների հաշվարկման համակարգը. այդ կետից է սկսվում կոորդինատներից մեկի՝ ուղղակի ծագման հաշվարկը։ Գարնանային գիշերահավասարի օրը որոշ իսլամական երկրներում (մասնավորապես Իրանում) համարվում է նոր տարվա սկիզբը (Նովրուզ), որն ի դեպ ծագում է դեռևս զրադաշտական կրոնի ժամանակներից և ունի շուրջ 3000 տարվա պատմություն։

Հիշեցնենք, որ մեզանում ամենասիրված եկեղեցական շարժական տոներից մեկի՝ Զատկի օրվա հաշվարկը նունպես կապված է գարնանային գիշերահավասարի օրվա հետ։ Այսպես, ամեն տարի Զատկի օրը գարնանային գիշերահավասարից հետո առաջին լիալուսնից հետո եկող առաջին կիրակին է, և այս տարի այն նշվել է ապրիլի 24-ին։ Ի դեպ, 2011 թվականին Զատկի օրը համընկել է թե' արևմտյան և թե' հայ առաքելական եկեղեցիներով։

Գարնանային գիշերահավասարը տեղի է ունենում մարտ 20ին կամ մարտի 21ին, երբ Արեգակը հարավային կիսագնդից անցնում է հյուսիսային կիսագունդ, իսկ աշնանային գիշերահավասարը տեղի է ունենում սեպտեմբերի 22ին կամ սեպտեմբերի 23ին, երբ այն հյուսիսայինից անցնում է հարավայինին։ Այդ օրերին Արեգակը ծագում է գրեթե ճշգրիտ արևելքում և մայր է մտնում գրեթե ճշգրիտ արևմուտքում, օրվա տևողությունը ամբողջ երկրագնդի վրա գրեթե ճշգրիտ հավասարվում է գիշերվա տևողությանը(գիշերահավասարի պահի անցման, արեգակի չափսերի և ռեֆրակցիայի պատճառով ցերեկը տևում է ավելի երկար)։ Բացառություն են կազմում միայն բևեռները. Արեգակի չափսերի պատճառով այնտեղ ամբողջ ցերեկը և գիշերը կիսով չափ երևացող Արեգակը պտտվում է հորիզոնով։

Ազգերը և կրոնները, որոնք Նոր տարվա սկիզբը տոնում են գիշերահավասարի օրը[խմբագրել]

Զրադաշտականությունից փոխառվել է Նովրուզը, տոնում են՝

Սեպտեմբերի 22-ը նույնպես տարվա սկիզբ է նշանակել՝ Ֆրանսիական հանրապետական տոմարով.

Պատմական իրադարձությունների, որոնք տեղի են ունեցել գիշերահավասարին[խմբագրել]

Արևային ինտերֆերենցիա[խմբագրել]

Արևային ինտերֆերենցիա - արևային ճառագայթման հետ արբանյակից ընդունվող ռադիոազդանշանի ինտերֆերենցիոն աղավաղում, այն տեղի է ունենում երբ ընդունիչ կայանից դիտելիս արեգակը երկնակամարում հայտնվում է արբանյակի շրջակայքում, համընդհանուր այդ երևույթը տեղի է ունենում տարին երկու անգամ գիշերահավասարի շրջանում և տևում է մոտ 3.5 շաբաթ։

Տես նաև[խմբագրել]