Եվրոպական տիեզերական գործակալություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Եվրոպական Տիեզերական Գործակալություն (կրճատ՝ ԵՏԳ, անգլ.՝ European Space Agency, ESA), միջազգային կազմակերպություն, ստեղծվել է 1975 թվականին տիեզերքի հետազոտման նպատակով։

ԵՏԳ-ն կազմված է 18 մշտական անդամ-երկրներից, առանձին նախագծերում մասնակցել են նաև Կանադան և Հունգարիան։

ԵՏԳ-ն ստեղծվել է երկու Եվրոպական տիեզերական միավորումների հիմքի վրա, ESRO - արբանյակների ստեղծման և ELDO - «Եվրոպա» հրթիռի ստեղծման ծրագրեր։

Կազմակերպություն[խմբագրել]

Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Փարիզում։ Նորդվեյկում (Նիդերլանդներ) գտնվում է Տիեզերական հետազոտությունների և տեխնոլոգիաների Եվրոպական կենտրոնը։ Տիեզերական թռիչքների կառավարման Եվրոպական կենտրոնը գտնվում է Դարմշտադտում (Գերմանիա)։ Մեկ այլ գերմանական քաղաքում, Քյոլնում է գտնվում Տիեզերագնացների Եվրոպական կենտրոնը։ Երկրագնդի դիտարկումների կենտրոնը և ԵՏԳ տեղեկատվական կենտրոնը գտնվում են Ֆրիսկատիում Հռոմի մոտ (Իտալիա)։ Ստեղծված տիեզերական ապարատների արձակման համար օգտագործվում է Կուրու տիեզերակայանը Ֆրանսիական Գվիանայում։ ԵՏԳ-ն ունի կոնտակտային գրասենյակներ Բելգիայում, ԱՄՆ-ում և Ռուսաստանում, ինչպես նաև մակերևութային հսկողության կայաններ ամբողջ աշխարհում։

Գործակալությունում աշխատում է 1.907 մարդ (2005), իսկ բյուջեն կազմում է 2.977 միլիոն եվրո (2005)։

Մասնակից երկրներ և բյուջե[խմբագրել]

Անդամություն և ներդրում ԵՏԳ-ում[խմբագրել]

     ԵՏԳ մասնակից երկրներ     համաձայն ECS համաձայնագրի     Համագործակցության մասին համաձայնագրի ստորագրող երկրներ
     ԵՏԳ մասնակից երկրներ     Ասսոցիացված մասնակիցներ     համաձայն ECS համաձայնագրի     Համագործակցության մասին համաձայնագրի ստորագրող երկրներ

Այս աղուսյակում ներկայացված են ընդհանուր տեղեկություններ ԵՏԳ-ի մասնակից երկրների և նրանց ներդրման մասին 2011 թվականի ընթացքում՝

Երկիր Մասնակցում է Ազգային ծրագիր Ներդրումը
(մլն. €)
Ներդրումը
(%)
{{{2}}} Ֆրանսիա 30 հոկտեմբեր 1980 CNES &&&&&&&&&&&&0751.400000751,4 &&&&&&&&&&&&&018.80000018,8%
{{{2}}} Գերմանիա 30 հոկտեմբեր 1980 DLR &&&&&&&&&&&&0713.800000713,8 &&&&&&&&&&&&&017.90000017,9%
{{{2}}} Իտալիա 30 հոկտեմբեր 1980 ASI &&&&&&&&&&&&0380.&&&&&0380,0 &&&&&&&&&&&&&&09.5000009,5%
{{{2}}} ՄԹ 30 հոկտեմբեր 1980 UKSA &&&&&&&&&&&&0265.300000265,3 &&&&&&&&&&&&&&06.6000006,6%
{{{2}}} Իսպանիա 30 հոկտեմբեր 1980 CDTI &&&&&&&&&&&&0201.900000201,9 &&&&&&&&&&&&&&05.1000005,1%
Բելգիա Բելգիա 30 հոկտեմբեր 1980 BELSPO &&&&&&&&&&&&0164.800000164,8 &&&&&&&&&&&&&&04.1000004,1%
Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ 30 հոկտեմբեր 1980 NSO &&&&&&&&&&&&&084.20000084,2 &&&&&&&&&&&&&&02.1000002,1%
{{{2}}} Շվեյցարիա 30 հոկտեմբեր 1980 SSO &&&&&&&&&&&&&096.20000096,2 &&&&&&&&&&&&&&02.4000002,4%
{{{2}}} Շվեդիա 30 հոկտեմբեր 1980 SNSB &&&&&&&&&&&&&059.90000059,9 &&&&&&&&&&&&&&01.5000001,5%
{{{2}}} Դանիա 30 հոկտեմբեր 1980 DTU Space &&&&&&&&&&&&&031.20000031,2 &&&&&&&&&&&&&&00.8000000,8%
{{{2}}} Իռլանդիա 30 դեկտեմբեր 1980 EI &&&&&&&&&&&&&015.60000015,6 &&&&&&&&&&&&&&00.4000000,4%
{{{2}}} Նորվեգիա 30 դեկտեմբեր 1986 NSC &&&&&&&&&&&&&063.20000063,2 &&&&&&&&&&&&&&01.6000001,6%
{{{2}}} Ավստրիա 30 դեկտեմբեր 1986 FFG &&&&&&&&&&&&&054.&&&&&054,0 &&&&&&&&&&&&&&01.3000001,3%
Flag of Finland.svg Ֆինլանդիա 01 հունվար 1995 TEKES &&&&&&&&&&&&&020.10000020,1 &&&&&&&&&&&&&&00.5000000,5%
{{{2}}} Պորտուգալիա 14 նոյեմբեր 2000 FCT &&&&&&&&&&&&&015.80000015,8 &&&&&&&&&&&&&&00.4000000,4%
{{{2}}} Հունաստան 09 մարտ 2005 ISARS &&&&&&&&&&&&&014.90000014,9 &&&&&&&&&&&&&&00.4000000,4%
{{{2}}} Լյուքսեմբուրգ 30 հունիս 2005 Luxinnovation &&&&&&&&&&&&&011.50000011,5 &&&&&&&&&&&&&&00.3000000,3%
Flag of the Czech Republic.svg Չեխիա 08 հուլիս 2008 CSO &&&&&&&&&&&&&010.40000010,4 &&&&&&&&&&&&&&00.3000000,3%
Ասսոցիացված մասնակիցներ
Flag of Canada.svg Կանադա 01 հունվար 1979 CSA &&&&&&&&&&&&&020.50000020,5 &&&&&&&&&&&&&&00.5000000,5%
Մասնակիցներ և գործընկերներ &&&&&&&&&&&02975.&&&&&02 975,0 &&&&&&&&&&&&&074.50000074,5%
Flag of Europe.svg Եվրոպական Միություն 28 մայիս 2004 ESP &&&&&&&&&&&&0777.900000777,9 &&&&&&&&&&&&&019.50000019,5%
համաձայն ECS համաձայնագրի - - &&&&&&&&&&&&&&07.9000007,9 &&&&&&&&&&&&&&00.2000000,2%
Այլ մուտքեր - - &&&&&&&&&&&&0233.&&&&&0233,0 &&&&&&&&&&&&&&05.8000005,8%
Ընդամենը ԵՏԳ &&&&&&&&&&&03993.8000003 993,8 &&&&&&&&&&&&0100.&&&&&0100,0%

Բյուջեի հատկացում և բաշխում[խմբագրել]

ԵՏԳ բյուջեն կազմում էր 2,977 միլիարդ € 2005 թվականին, 2,904 միլիարդ € 2006, 3,018 միլիարդ € 2008 և 3,600 միլիարդ € 2009. Ամեն 3-4 տարին ԵՏԳ անդամ երկրները ԵՏԳ համաժողովի ժամանակ համաձայնեցնում են բյուջետային պլանը մի քանի տարվա համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ պլանը կարող է փոփոխվել, այն ուղղորդում է գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Վերջին համաժողովը տեղի է ունեցել 2008 թվականին, երբ համաձայնեցվել է բյուջեն մինչև 2012 թվականը։ Որպես կանոն, երկրները ունեն իրենց ազգային տիեզերական ծրագրերը, որոնք տարբեր ձևերով համագործակցում են ԵՏԳ-ի հետ, ֆինանսական կամ կազմակերպական առումներով։ Օրինակ, ֆրանսիական տիեզերական գործակալությունը (CNES) ունի բյուջե, որը գերազանցում է ԵՏԳ-ին հատկացված գումարները երկու անգամ։ Իրականացվում են նաև համատեղ ծրագրեր ԵՏԳ-ի և ազգային տիեզերական գործակալությունների միջև։

Ընդլայնում[խմբագրել]

ԵՏԳ անդամակցելը իրականացվում է երեք փուլով։ Առաջին փուլում երկիրը ստորագրում է Համագործակցության մասին համաձայնագիրը (անգլ. Cooperation Agreement)։ Եթե երկիրը ցանկանում է առավել ամբողջական համագործակցել ՏԵԳ-ի հետ, նա ստորագրում է ECS համաձայնագիրը (անգլ. European Cooperating State Agreement)։ Համաձայնագիրը գործում է հինգ տարվա ընթացքում, որից հետո երկիրը կարող է կամ սկսել բանակցություններ լիիրավ անդամ դառնալու մասին, կամ ստորագրել նոր համաձայնագիր։ 2011 թվականի հունվարի 20-ին Ռումինիան ստորագրել է ԵՏԳ կոնվենցիան և մեկ տարվա ընթացքում կդառնա գործակալության 19-րդ անդամը։

ԵՏԳ նախագծեր[խմբագրել]

ԵՏԳ ծրագրեր[խմբագրել]

ԵՏԳ կազմակերպել է և կազմակերպում է տիեզերական ֆունդամենտալ հետազոտությունների ծրագրեր՝

Հղումներ[խմբագրել]