Սփեյս Շաթլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սփեյս Շաթլը նախքան թռիչքը

Սփեյս Շաթլ (անգլ.՝ Space Shuttle Orbiter Atlantis. OV-104, բառացի տիեզերական մաքոք), ամերիկյան բազմակի օգտագործման օդաչուավոր տրանսպորտային երկաստիճան տիեզերանավերի սերիայի անվանումը: Նախատեսված է տիեզերական ապարատների 200-500 կմ բարձրությամբ երկրակենտրոն ուղեծիր դուրս բերելու, ուղեծրում հետազոտություններ, փորձեր և այլ գործողություններ կատարելու, ուղեծրով պտտվող տիեզերական ապարատներին սպասարկելու, հետազոտությունների և փորձերի արդյունքները տիեզերական ապարատներից Երկիր հասցնելու, ինչպես նաև նույն տիեզերական ապարատը հետագայում կրկին ուղեծիր դուրս բերելու նպատակով ձևափոխելու և նորորգելու համար։

Մշակվում է 1971 թվականից։ «Սփեյս Շաթլ տիեզերական տրանսպորտային համակարգի» (այդ համակարգի մեջ մտնում են միջուղեծրային բուքսիրները) հիմնական տարրերից է։ 400 կմ բարձրությամբ ուղեծիր դուրս բերելի Սփեյս Շաթլի առավելագույն օգտակար բեռը 29,5 տոննա է, իսկ երկիր վերադառնալիս 14,5 տոննա։ Օգտակար բեռի հատվածամասի չափսերն են՝ երկարությունը 4,6 մ, թռիչքի տևողությունը մինչև 30 օր, անձնակազմը բաղկացած է 4-7 հոգուց, զանգվածը մոտ 2000 տոննա է, երկարությունը 56 մետր։

Առաջին աստիճանը բաղկացած է պինդ վառելիքով երկու բլոկներից (արագացուցիչներ), որոնք 40 կմ բարձրության վրա անջատվում են և պարաշյուտային վայրեջք կատարում օվկյանոսի վրա։ Այնուհետև դրանք հատուկ նավերով հասցվում են ստարտային համալիր, ապա գործարան որտեղ վերականգնվում են կրկին օգտագործման համար (մինչև 20 անգամ)։ Յուրաքանչյուր բլոկի զանգվածը մոտ 600 տոննա է, երկարությունը 45,7 մետր, տրամագիծը 3,7 մետր, միջին քարշուժը՝ 12,4 մն, աշխատանքի տևողությունը 122 վրկ։