Տիտան (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Տիտան (այլ կիրառումներ)
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Տիտան
(Titan)
Τιτάν
Titan Visible.jpg
Տիտանը տեսանելի գույներով
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է 25 մարտ 1655 թ. (Քրիստիան Հյուգենսի կողմից)
Հեռավորությունը Սատուրնից 1 221 870 կմ
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք 1 221 870 կմ[1]
Էքսցենտրիսիտետ 0,0288[1]
Սիդերիկ պարբերություն 15,945 օր[1]
Թեքվածություն 0,34854°[1] (Սատուրնի հասարակածի նկատմամբ)
Ծագման անկյան երկայնություն 28,758[1]
Պերիկենտրոնի արգումենտ 179,920[1]
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 2576 կմ[2]
Մակերևույթի մակերես 83 մլն. կմ²[2]
Զանգված 1,3452 × 1023 կգ[2]
Միջին խտություն 1,8798 գ/սմ³[2]
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն 1,352 մ/վ²[2]
Պտույտի պարբերություն Սինքրոն
Առանցքի թեքում
Ալբեդո 0,22[3]
Մթնոլորտային տվյալներ
Քիմիական կազմ 98,4% Ազոտ
1,6 % Մեթան
Ճնշումը — 146,7 կՊա[4][5]
Մթնոլորտի ջերմաստիճան 93,7 Կ (−179,5 °C)[6]

Տիտան (հին հուն․՝ Τιτάν), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերել է Քրիստիան Հույգենսը 1655 թվականին։ Արեգակնային համակարգի մեծությամբ երկրորդ արբանյակն է։ Երկրագնդից բացի Արեգակնային համակարգի միակ մարմինն է, որի մակերևույթի վրա հաստատված է հեղուկի գոյությունը[7]։ Սատուրնի խիտ մթնոլորտ ունեցող միակ արբանյակն է։ Տիտանի հետազոտությունները թույլ են տալիս ենթադրել նրա վրա կյանքի պարզագույն տեսակների առկայությունը։

Տիտանը 1655 թվականին դարձավ Սատուրնի առաջին հայտնաբերված արբանյակը, այն հայտնաբերեց հոլանդացի աստղագետ Քրիստիան Հույգենսը[8]։

Տիտանի տրամագիծը կազմում է 5152 կմ, դա Լուսնի տրամագծից 50 %-ով ավել է, ընդ որում Տիտանի զանգվածը 80 %-ով ավել է Երկրի արբանյակի զանգվածից։ Տիտանը չափերով մեծ է նաև Մերկուրի մոլորակից, չնայած զիջում է նրան զանգվածով։ Ծանրության ուժը նրա վրա կազմում է Երկրի ծանրության ուժի մոտավորապես մեկ յոթերորդ մասը։ Տիտանի զանգվածը կազմում է Սատուրնի բոլոր արբանյակների գումարային զանգվածի 95 %-ը։

Տիտանի մակերևույթը հիմնականում բաղկացած է ջրային սառույցից և նստվածքային օրգանական միացություններից։ Երկրաբանորեն երիտասարդ է, հիմնականում հարթ, բացառությամբ քիչ քանակի լեռնային ձևավորումների և հարվածային խառնարանների, ինչպես նաև մի քանի կրիոհրաբուխների։ Տիտանը պարուրող խիտ մթնոլորտը, երկար ժամանակ թույլ չէր տալիս տեսնելու արբանյակի մակերևույթը, ընդհուպ մինչև «Կասինի-Հյուգենս» սարքի ժամանումը 2005 թվականին։

Հույգենսի արած Տիտանի նկարը։
Նույնը` հստակեցված տեսքով։

Մթնոլորտը հիմնականում բաղկացած է ազոտից, կա նաև քիչ քանակության մեթան և էթան, որոնք ձևավորում են հեղուկ և, հնարավոր է, նույնիսկ պինդ տեղումներ առաջացնող ամպեր։ Մակերևույթի վրա կան մեթան-էթանային լճեր և գետեր։ Մթնոլորտի ճնշումը մակերևույթի մոտ գերազանցում է Երկրինը մոտավորապես 1.5 անգամ։ Ջերմաստիճանը մակերևույթի մոտ կազմում է - 170 - 180 °C։

Չնայած ցածր ջերմաստիճանին, Տիտանը համեմատվում է զարգացման վաղ ժամանակաշրջանների Երկրի հետ, և չի կարելի բացառել, որ այս արբանյակի վրա հնարավոր է պարզագույն կյանքի տեսակների առկայությունը, մասնավորապես ընդերքային ավազաններում, որտեղ պայմանները շատ ավելի մեղմ են[9][10].

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 R. A. Jacobson. (օգոստոսի 15, 2009)։ «Planetary Satellite Mean Orbital Parameters»։ NASA/JPL։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-22-ին  (անգլ.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 R. A. Jacobson և այլք: (2006)։ «The gravity field of the saturnian system from satellite observations and spacecraft tracking data»։ The Astronomical Journal 132 (6): 2520—2526  (անգլ.)
  3. D. R. Williams. (օգոստոսի 21, 2008)։ «Saturnian Satellite Fact Sheet»։ NASA։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-22-ին  (անգլ.)
  4. Niemann, H. B. և այլք: (2005)։ «The abundances of constituents of Titan’s atmosphere from the GCMS instrument on the Huygens probe»։ Nature 438 (7069): 779—784։ PMID 16319830  (անգլ.)
  5. Coustenis, Athéna and Taylor, F. W. (2008). Titan: Exploring an Earthlike World. World Scientific. էջեր 154—155. ISBN 9789812705013. https://books.google.am/?id=j3O47dxrDAQC&printsec=frontcover&q=։ Վերցված է 2010 թ․ մարտի 25.  (անգլ.)
  6. G. Mitri և այլք: (2007)։ «Hydrocarbon Lakes on Titan» (PDF)։ Icarus 186 (2): 385—394  (անգլ.)
  7. «News Features: The Story of Saturn»։ NASA/JPL։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-22-ին։ Վերցված է 2007-01-08  (անգլ.)
  8. R. Nemiroff, J. Bonnell. (2005-03-25)։ «Huygens Discovers Luna Saturni»։ Astronomy Picture of the Day։ NASA։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-22-ին։ Վերցված է 2007-08-18 
  9. O. Grasset, C. Sotin, F. Deschamps (2000)։ «On the internal structure and dynamic of Titan»։ Planetary and Space Science 48 (7—8): 617—636  (անգլ.)
  10. A. D. Fortes (2000)։ «Exobiological implications of a possible ammonia-water ocean inside Titan»։ Icarus 146 (2): 444—452 (անգլ.)