Մոլորակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մոլորակի չափեր ունեցող մարմիններ
Վերևում։ Ուրան և Նեպտուն; ներքևում։ Երկիր, սպիտակ թզուկ Սիրիուս Բ, Վեներա:
(վերևի նկարի մեծացված ներքևի մասը)՝ Մարս և Մերկուրի; ներքևում՝ Լուսին, գաճաճ մոլորակներ՝ Պլուտոն և Հոմեա:

Մոլորակ (անգլ.՝ planet, հուն․՝ πλανήτης, այլ ձև՝ հին-հունարեն՝ πλάνης - «ճանապարհորդ»), երկնային մարմին է, որը պտտվում է ուղեծրով աստղի կամ նրա մնացորդների շուրջ, բավարար զանգվածով, որպեսզի դառնա շրջանաձև սեփական ձգողականության ազդեցության տակ, բայց ոչ բավարար, որպեսզի սկսվի ջերմամիջուկային ռեակցիա, և որը կարողացել է մաքրել իր շրջակայքը պլանետեզեմալներից։

Մոլորակները կարելի է բաժանել երկու հիմնական խմբերի՝ մեծ, ցածր խտություն ունեցող գազային հսկաներ և ավելի փոքր Երկրային խմբի մոլորակներ, որոնք ունեն պինդ մակերևույթ։ Համաձայն Միջազգային աստղագիտական միության սահմանմանը՝ Արեգակնային համակարգում կա 8 մոլորակ։ Նրանք են՝ (Արեգակից ունեցած հեռավորության) - չորս երկրանման՝ Մերկուրի, Վեներա, Երկիր, Մարս, ապա չորս գազային հսկաներ՝ Յուպիտեր, Սատուրն, Ուրան և Նեպտուն։ Արեգակնային համակարգում կան նաև առնվազն 5 գաճաճ մոլորակներ՝ Պլուտոն (մինչև 2006 թվականը համարվում էր մոլորակ), Մակեմակե, Հոմեա, Էրիս և Սերես։ Բացի Մերկուրիից և Վեներայից բոլոր մոլորակների շուրջ պտտվում է առնվազն մեկ արբանյակ։

Սկսած 1992 թվականից, երբ գիտնականները սկսեցին հայտնաբերել հարյուրավոր այլ մոլորակներ այլ աստղերի շուրջ, որոնք անվանվեցին էկզոմոլորակներ, ապացուցվեց, որ գոյություն ունեն ամբողջ գալակտիկայում և դրանցից շատերի առանձնահատկությունները նման են Արեգակնային համակարգի մոլորակների առանձնահատկություններին։ 2011 թվականի նոյեմբերի վերջի տվյալներով արդեն հայտնաբերվել է 695 էկզոմոլորակ, ինչպես գազային հսկաներ, այնպես էլ երկրային խմբի մոլորակներ։

Արեգակնային համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից «մոլորակ» եզրույթի սահմանման համաձայն,որը տրված է ՄԱՄ-ի կողմից,համակարգում կա 8 մոլորակ և 5 թզուկ մոլորակ[1]։

  1. ☿Մերկուրի (Փայլածու)
  2. ♀ Վեներա (Արուսյակ)
  3. ⊕ Երկիր
  4. ♂ Մարս (Հրատ)
  5. ♃ Յուպիտեր (Լուսնթագ)
  6. ♄ Սատուրն
  7. ♅ Ուրան
  8. ♆ Նեպտուն
ЗԵրկրային խմբի մոլորակներ․Մերկուրի,Վեներա,Երկիր,Մարս։
4 գազային հսկաներ․ Յուպիտեր,Սատուրն,Ուրան,Նեպտուն։

Ամենամեծը Յուպիտերն է(318 երկրային զանգված),իսկ ամենափոքրը Մերկուրին( 0,055 երկրային զանգված)։

Մոլորակների և թզուկ մոլորակների համեմատման աղյուսակ
Անուն Հասարակածի տրամագիծ[a] Զանգված[a] Ուղեծրային շառավիղ[a] Պտտման պարբերություն
(տարի)[a]
Թեքությունը Արեգակի հասարակածի նկատմամբ Ուղեծրի շեղվածությունը Պտտման պարբերություն
(օրը)
Արբանյակներ[c] Օղակներ Մթնոլորտ Հայտնագործում
Երկրային խումբ Մերկուրի 0,382 0,06 0,39 0,24 3,38 0,206 58,64 0 չունի նվազագույն
Վեներա 0,949 0,82 0,72 0,62 3,86 0,007 −243,02 0 չունի CO2, N2
Երկիր[b] 1,00 1,00 1,00 1,00 7,25 0,017 1,00 1 չունի N2, O2
Մարս 0,532 0,11 1,52 1,88 5,65 0,093 1,03 2 չունի CO2, N2
Գազային հսկաներ Յուպիտեր 11,209 317,8 5,20 11,86 6,09 0,048 0,41 67 ունի H2, He
Սատուրն 9,449 95,2 9,54 29,46 5,51 0,054 0,43 62 ունի H2, He
Ուրան 4,007 14,6 19,22 84,01 6,48 0,047 −0,72 27 ունի H2, He 13 մարտի 1781
Նեպտուն 3,883 17,2 30,06 164,8 6,43 0,009 0,67 14 ունի H2, He 23 սեպտեմբեր 1846
Թզուկ մոլորոկներ
Ցերերա 0,08 0,0002 2,5—3,0 4,60 10,59 0,080 0,38 0 չունի չունի 1 հունվար 1801
Պլուտոն 0,19 0,0022 29,7—49,3 248,09 17,14 0,249 −6,39 5 չունի ժամանակավոր 18 փետրվար 1930
Հոմեա 0,37×0,16 0,0007 35,2—51,5 282,76 28,19 0,189 0,16 2 չունի չունի 28 դեկտեմբեր2004
Մակեմակե ~0,12 0,0007 38,5—53,1 309,88 28,96 0,159 ? 1 չունի չունի 31 մարտ 2005
Էրիդա 0,19 0,0025 37,8—97,6 558,0 44,19 0,442 ~0,3 1 չունի չունի 5 հունվար 2005
[a] Համեմատած Երկրի հետ
[b] Տես Երկիր հոդվածը
[c] Յուպիտեր հայտնի մոլորակները ամենաշատն են(67)[2]
[d] Ժամանակավոր մթնոլորտ ունի,պարբերաբար հայտնվող (Պլուտոնի նման).

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Некоторые крупные ТНО пока не получили статус карликовой планеты, но претендуют на него
  2. Scott S. Sheppard։ «The Jupiter Satellite Page (Now Also The Giant Planet Satellite and Moon Page)»։ Carnegie Institution for Science։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-07-04-ին։ Վերցված է 2014-11-03