Մեծ աղի լիճ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Մեծ Աղի լիճ
անգլ./Great Salt Lake

Մեծ Աղի լճի արբանյակային նկարը
Կոորդինատներ Կոորդինատներ: 41°10′0″ հս․ լ. 112°35′0″ ամ. ե. / 41.16667° հս․. լ. 112.58333° ավ. ե. / 41.16667; 112.58333
Հայելու բացարձակ բարձրությունը 1280 մ
Երկարություն 120 կմ
Լայնություն 45 կմ
Ավազանի մակերեսը 2500—6000 կմ²
Ամենամեծ խորությունը 15 մ
Միջին խորությունը 4,5-7,5 մ
Ջրահավաքի մակերեսը 55685 կմ²
Թափվող գետերը Բեր (գետ)/Վեբեր (գետ)/Ջորդան (գետ)

Մեծ Աղի լիճ (անգլ.՝ Great Salt Lake), աղի լիճ ԱՄՆի արևմուտքում, Յուտա նահանգի հյուսիս-արևմուտքում: Գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախոշոր անհոսք ավազանում՝ Մեծ ավազան սարահարթում: ԱՄՆ-ի ամենախոշոր լճերի շարքում զբաղեցնում է 6-րդ տեղը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լճի հին նախնին համարվել է Բոնևիլ խոշոր քաղցրահամ լիճը, որը երբեք հոսք չի ունեցել օվկիանոս: Մեծ Աղի լճի չափերը տեսնելիվ կարելի է դատել պատկերացնելով նախորդ լճի չափը, ժամանակակից լճի տարածքում առկա նստվածքներից: Մինչև 1848 թվական մորմոնների ժամանելը, լճի ափերը ամայի անապատներ էին: Արհեստական ոռոգման օգնությամբ լճի շրջակայքը պիտանի գյուղատնտեսության համար: Ջորդան լճի ափին մորմոնները հիմնեցին Սոլթ-Լեյք-Սիթի քաղաքը, որը ներկայումս Յուտայի մայրաքաղաքն է և լճի խոշորագույն բնակավայրը: Լճափի մյուս ամենախոշոր քաղաքը Օգդենն է: Լիճը հատվում է արհեստական հողաթմբի վրա կառուցված Հարավխաղաղօվկիանոսյան (Սաութ Փսիֆիք) երկաթուղով։

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրի մակարդակը Մեծ Աղի լճում մեծապես պայմանավորված է մթնոլորտային տեղումների քանակից: Տարեցտարի այն փոփոխվում է, և համապատասխանաբար, լճի տարածքը ենթարկվում է փոփոխությունների: Այսպիսով, 1850 թվականին լճի տարածքը 4.6 հազար կմ² էր, ընդամենը մի քանի տարի հետո, 1873 թվականին՝ 5.7 հազար կմ²: 20-րդ դարի սկզբին Մեծ Աղի լիճը գրեթե չորացավ,իսկ 1925 թվականին նրա տարածքը նույնիսկ մոտեցավ 5 հազար կմ²:

Աղիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրի աղիությունը լճում պայմանավորված է լճի մակերեսից: Առանձին տարիներ այն հասնում է 300 : Արձանագրված ամենացածր աղիությունը 137 ‰ է: Լճի միջին խորությունը 4,5-7,5 մ է, ամենամեծը `15 մ: Դարի ընթացքում լճի մակարդակի տատանումները կազմում մոտ 5 մ է: Բարձրությունը ծովի մակարդակից `1280 մ: Արտահոսք չունի, լիճ են հոսում փոքր գետեր Բերը (խոշորագույնը), Վեբերը, [[Ջորդան (գետ)|Ջորդան]ը և այլ: Վերջինս սկսվում է Յուտա լճի հոսքերից՝ Մեծ Աղի լճի հարավում: Ամռանը լիճի ծավալը մեծանում է նշված գետերի բերած հսկայական ջրի քանակությունից՝ պայմանավորված Ուոստաչ լեռների ձյան հալոցքային ջրերից: Այս ժամանակահատվածում ջրի մակարդակը բարձրանում է միջինը 40 սմ: Կղզիները քիչ են, նրանցից ամենամեծը Անտիլոպն կղզին է: Լիճը ծառայում է գլաուբերյան աղի և կերակրի աղի աղբյուր: 20-րդ դարի երկրորդ կեսին լճում աղի ընդհանուր պաշարը գնահատվել է 6 մլրդ տոննա: Լճի արևելյան ափն ավելի խիտ է բնակեցված, քան արևմտյանը: Ամբարտակը, որով անգնում է Յունիոն Փսիֆիք Ռեյլռոդ երկաթուղին, լիճը բաժանում է երկու մասի:Արևմուտքում է գտնվում Մեծ Աղի Լճի անապատը: 1970 թվականից լճի հյուսիսարևելյան մասում է գտնվում Պարույրաձև ամբարտակը», որը ամերակացի նկարիչ Ռոբերտ Սմիթսոնի արվեստի գլուխգործոցներից է:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Talmage J. Е. The great Salt lake present and past. — Salt Lake City-(Utah), 1900.(անգլ.)
  • Morgan D. L. The Great Salt Lake. — N. Y., 1947.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]