Քրիստիան Հյույգենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Քրիստիան Հյույգենս
Christiaan Huygens
Christiaan-huygens4.jpg
Ծնվել է ապրիլի 14, 1629({{padleft:1629|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[7][8]
Մահացել է հուլիսի 8, 1695({{padleft:1695|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][3][4][5][6] (66 տարեկանում)
Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[8]
Քաղաքացիություն Statenvlag.svg Միացյալ նահանգների հանրապետություն
Մասնագիտություն աստղագետ, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, երաժշտագետ, գյուտարար, երաժշտություն տեսաբան և ֆիզիկոս տեսաբան
Հաստատություն(ներ) Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտ մաթեմատիկա, Մեխանիկա, ֆիզիկա և աստղագիտություն
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Լեյդենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն[2]
Գիտական ղեկավար Frans van Schooten
Եղել է գիտական ղեկավար Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ
Հայտնի աշակերտներ Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ և Denis Papin
Հայր Կոնստանտիյն Հյույգենս
Մայր Սուզանա վան Բաերլե
Christiaan Huygens Վիքիպահեստում

Քրիստիան Հյույգենս (հոլ.՝ Christiaan Huygens, ապրիլի 14, 1629({{padleft:1629|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5][6], Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[7][8] - հուլիսի 8, 1695({{padleft:1695|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][3][4][5][6], Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[8]), հոլանդացի ականավոր մեխանիկ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության առաջին օտարերկրյա անդամը (1663-ից) և Փարիզի ԳԱ հիմնադիր անդամներից (1666-ից), լույսի առաջին ալիքային տեսության ստեղծողը։ Այդ տեսության հիմունքները Հյույգենսը շարադրել է իր «Տրակտատ լույսի մասին» աշխատության մեջ (1690

Կարևոր ավանդ ունի մեխանիկայի մի շարք հասկացությունների զարգացման գործում. Հյույգենսն առաջինն է օգտագործել ճոճանակը՝ ժամացույցի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու համար, կառուցել աոաջին ճոճանակավոր ժամացույցը (1657), արտածել է բանաձև մաթեմատիկական և ֆիզիկական ճոճանակների տատանումների պարբերության համար։ Մշակել է հարվածի տեսության հիմունքները, կատարելագործել աստղադիտակը։ Հյույգենսի մաթեմատիկական աշխատությունները վերաբերել են կոնական հատույթներին, ցիկլոիդի և այլ կորերի հետազոտությանը։ Տվել է շրջանագծի, էլիպսի, հիպերբոլի աղեղների երկարության որոշման մեթոդը, մշակել շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերության որոշման (jt թվի հաշվման) տեսությունը, առաջին հետազոտությունները կատարել հավանականությունների տեսության բնագավառում։ 1655-ին հայտնագործել է Սատուրնի արբանյակ Տիտանը և որոշել դրա պտույտի պարբերությունը, պարզել, որ Սատուրնի շուրջը գոյություն ունի օղակ, ոչ մի տեղ չի շոշափում մոլորակի մակերևույթը։ Հյուգենսի աշխատանքները հաստատել են Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն համակարգի ճշտությունը։ Հակի հետ համատեղ գտել է ջերմաչափի հաստատուն կետերը՝ սառույցի հալման և ջրի եռման կետերը։ Մշակել է լուսային ալիքների տարածման վերաբերյալ խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդը (Հյուգենս-Ֆրենել սկզբունքը)։ Կառուցել է օկուլյար, որը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118639749 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Christiaan Huygens
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Christiaan Huygens
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC
  7. 7,0 7,1 7,2 Berry A. A Short History of Astronomy John Murray, 1898.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Гюйгенс Христиан // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 438 CC-BY-SA-icon-80x15.png