Քրիստիան Հյույգենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Քրիստիան Հյույգենս
Christiaan Huygens
Christiaan-huygens4.jpg
Ծնվել է ապրիլի 14, 1629({{padleft:1629|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7]
Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[8][9]
Մահացել է հուլիսի 8, 1695({{padleft:1695|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][3][4][5][6][7] (66 տարեկանում)
Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[9]
Քաղաքացիություն Statenvlag.svg Միացյալ նահանգների հանրապետություն
Դավանանք Dutch Reformed Church
Մասնագիտություն աստղագետ, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, երաժշտագետ, գյուտարար, երաժշտություն տեսաբան և ֆիզիկոս տեսաբան
Հաստատություն(ներ) Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտ մաթեմատիկա, Մեխանիկա, ֆիզիկա և աստղագիտություն
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Լեյդենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն[2]
Գիտական ղեկավար Frans van Schooten
Եղել է գիտական ղեկավար Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ
Հայտնի աշակերտներ Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ և Denis Papin
Հայր Կոնստանտիյն Հյույգենս
Մայր Սուզանա վան Բաերլե
Christiaan Huygens Վիքիպահեստում

Քրիստիան Հյույգենս (հոլ.՝ Christiaan Huygens, ապրիլի 14, 1629({{padleft:1629|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7], Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[8][9] - հուլիսի 8, 1695({{padleft:1695|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][3][4][5][6][7], Հաագա, Միացյալ նահանգների հանրապետություն[9]), հոլանդացի ականավոր մեխանիկ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության առաջին օտարերկրյա անդամը (1663-ից) և Փարիզի ԳԱ հիմնադիր անդամներից (1666-ից), լույսի առաջին ալիքային տեսության ստեղծողը։ Այդ տեսության հիմունքները Հյույգենսը շարադրել է իր «Տրակտատ լույսի մասին» աշխատության մեջ (1690

Կարևոր ավանդ ունի մեխանիկայի մի շարք հասկացությունների զարգացման գործում. Հյույգենսն առաջինն է օգտագործել ճոճանակը՝ ժամացույցի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու համար, կառուցել աոաջին ճոճանակավոր ժամացույցը (1657), արտածել է բանաձև մաթեմատիկական և ֆիզիկական ճոճանակների տատանումների պարբերության համար։ Մշակել է հարվածի տեսության հիմունքները, կատարելագործել աստղադիտակը։ Հյույգենսի մաթեմատիկական աշխատությունները վերաբերել են կոնական հատույթներին, ցիկլոիդի և այլ կորերի հետազոտությանը։ Տվել է շրջանագծի, էլիպսի, հիպերբոլի աղեղների երկարության որոշման մեթոդը, մշակել շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերության որոշման (jt թվի հաշվման) տեսությունը, առաջին հետազոտությունները կատարել հավանականությունների տեսության բնագավառում։ 1655-ին հայտնագործել է Սատուրնի արբանյակ Տիտանը և որոշել դրա պտույտի պարբերությունը, պարզել, որ Սատուրնի շուրջը գոյություն ունի օղակ, ոչ մի տեղ չի շոշափում մոլորակի մակերևույթը։ Հյուգենսի աշխատանքները հաստատել են Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն համակարգի ճշտությունը։ Հակի հետ համատեղ գտել է ջերմաչափի հաստատուն կետերը՝ սառույցի հալման և ջրի եռման կետերը։ Մշակել է լուսային ալիքների տարածման վերաբերյալ խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդը (Հյուգենս-Ֆրենել սկզբունքը)։ Կառուցել է օկուլյար, որը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118639749 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Christiaan Huygens
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Christiaan Huygens — 2009.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 Berry A. A Short History of Astronomy John Murray, 1898.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Гюйгенс Христиан // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 438 CC-BY-SA-icon-80x15.png