Քրիստիան Հյույգենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Քրիստիան Հյույգենս
Christiaan Huygens
Christiaan-huygens4.jpg
Ծնվել է ապրիլի 14, 1629(1629-04-14)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն[10][11]
Մահացել է հուլիսի 8, 1695(1695-07-08)[1][3][4][5][6][7][8] (66 տարեկանում) կամ հունիսի 8, 1695(1695-06-08)[9] (66 տարեկանում)
Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն[11]
Քաղաքացիություն Statenvlag.svg Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
Դավանանք Dutch Reformed Church
Մասնագիտություն աստղագետ, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, երաժշտագետ, գյուտարար, երաժշտություն տեսաբան, ֆիզիկոս տեսաբան և միջատաբան
Հաստատություն(ներ) Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտ մաթեմատիկա, Մեխանիկա, ֆիզիկա և աստղագիտություն
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Լեյդենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն[2]
Գիտական ղեկավար Frans van Schooten[12] և Jan Jansz de Jonge Stampioen[13]
Եղել է գիտական ղեկավար Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ[14]
Հայտնի աշակերտներ Denis Papin
Հայր Կոնստանտիյն Հյույգենս
Մայր Սուզանա վան Բաերլե
Christiaan Huygens Վիքիպահեստում

Քրիստիան Հյույգենս (հոլ.՝ Christiaan Huygens, ապրիլի 14, 1629(1629-04-14)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն[10][11] - հուլիսի 8, 1695(1695-07-08)[1][3][4][5][6][7][8] կամ հունիսի 8, 1695(1695-06-08)[9], Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն[11]), հոլանդացի ականավոր մեխանիկ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության առաջին օտարերկրյա անդամը (1663 թ.-ից) և Փարիզի ԳԱ հիմնադիր անդամներից (1666 թվականից), լույսի առաջին ալիքային տեսության ստեղծողը։ Այդ տեսության հիմունքները Հյույգենսը շարադրել է իր «Տրակտատ լույսի մասին» աշխատության մեջ (1690

Կարևոր ավանդ ունի մեխանիկայի մի շարք հասկացությունների զարգացման գործում. Հյույգենսն առաջինն է օգտագործել ճոճանակը՝ ժամացույցի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու համար, կառուցել աոաջին ճոճանակավոր ժամացույցը (1657), արտածել է բանաձև մաթեմատիկական և ֆիզիկական ճոճանակների տատանումների պարբերության համար։ Մշակել է հարվածի տեսության հիմունքները, կատարելագործել աստղադիտակը։ Հյույգենսի մաթեմատիկական աշխատությունները վերաբերել են կոնական հատույթներին, ցիկլոիդի և այլ կորերի հետազոտությանը։ Տվել է շրջանագծի, էլիպսի, հիպերբոլի աղեղների երկարության որոշման մեթոդը, մշակել շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերության որոշման (jt թվի հաշվման) տեսությունը, առաջին հետազոտությունները կատարել հավանականությունների տեսության բնագավառում։ 1655 թվականին հայտնագործել է Սատուրնի արբանյակ Տիտանը և որոշել դրա պտույտի պարբերությունը, պարզել, որ Սատուրնի շուրջը գոյություն ունի օղակ, ոչ մի տեղ չի շոշափում մոլորակի մակերևույթը։ Հյուգենսի աշխատանքները հաստատել են Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն համակարգի ճշտությունը։ Հակի հետ համատեղ գտել է ջերմաչափի հաստատուն կետերը՝ սառույցի հալման և ջրի եռման կետերը։ Մշակել է լուսային ալիքների տարածման վերաբերյալ խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդը (Հյուգենս-Ֆրենել սկզբունքը)։ Կառուցել է օկուլյար, որը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118639749 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Christiaan Huygens
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Christiaan Huygens — 2009.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 http://sdei.senckenberg.de/biographies/information.php?id=19852
  10. 10,0 10,1 10,2 Berry A. A Short History of AstronomyJohn Murray, 1898.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Гюйгенс Христиан // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  12. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  13. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  14. Mathematics Genealogy Project — 1997.

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 438 CC-BY-SA-icon-80x15.png