Անվար Սադաթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Սադաթ
Մուհամմադ Անվար Ալ-Սադաթ
محمد أنور السادات
Anwar Sadat cropped.jpg
Եգիպտոս Եգիպտոսի 3-րդ նախագահ
15 հոկտեմբեր 1970 - 6 հոկտեմբեր 1981
Նախորդող Գամալ Աբդել Նասեր
Հաջորդող Հոսնի Մուբարաք
Եգիպտոս Եգիպտոսի փոխնախագահ
19 դեկտեմբերի 1969 - 14 հոկտեմբեր 1970
Նախագահ Գամալ Աբդել Նասեր
Նախորդող Հուսեյն Ալ-Շաֆեի
Հաջորդող Ալի Սաբրի
Եգիպտոս Եգիպտոսի Ազգային ժողովի նախագահ
26 մարտի 1964 - 12 նոյեմբերի 1968
Նախագահ Գամալ Աբդել Նասեր
Նախորդող Աբդել Լատիֆ Բողդադի
Հաջորդող Մոհամեդ Լաբիբ Սքոկեիր
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of Egypt.svg Եգիպտոս և Flag of the United Arab Republic.svg Եգիպտոս
Կուսակցություն՝ Ազգային ժողովրդավարական կուսակցություն
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և զինծառայող
Ազգություն եգիպտացի
Դավանանք սուննի իսլամ
Ծննդյան օր 25 դեկտեմբեր 1918
Ծննդավայր Էլ Մոնուֆիա, Եգիպտոս
Վախճանի օր 6 հոկտեմբեր 1981
Վախճանի վայր Կահիրե, Եգիպտոս
Ամուսին Էհսան Մադի
Ջեհան Սադաթ
Զավակներ Լուբնա Անվար Սադաթ
Նոհա Անվար Սադաթ
Գամալ Անվար Սադաթ
Ջեհան Անվար Սադաթ
 
Կայք՝ anwarsadat.org
 
Ինքնագիր Anwar El Sadat Signature.svg
 
Պարգևներ

Մուհամմադ Անվար Ալ-Սադաթը (արաբ․՝ محمد أنور السادات‎‎‎) եգիպտացի քաղաքական, զինվորական գործիչ է, ով 1970-1981 թվականներին զբաղեցրել է Եգիպտոսի նախագահի պաշտոնը։ Անվար Սադաթը եղել է «Ազատ սպաներ» կազմակերպության անդամ, որը 1952 թվականի հուլիսին հեղափոխություն է կազմակերպել Եգիպտոսում։ Նա եղել է Եգիպտոսի նախագահ Գամալ Աբդել Նասերի մերձավոր համախոհը, ում նախագահության տարիներին զբաղեցրել է երկրի փոխնախագահի պաշտոնը։ Նա իր նախագահության տարիներին ներկայացրել է Ինֆիթահ անվանումով հայտնի տնտեսական բարեփոխումների ծրագիրը, վերականգնել է բազմակուսակցական համակարգը, 1973 թվականին մասնակցել է Իսրայելի դեմ պատերազմին։ 1979 թվականին Քեմփ Դևիդում Իսրայելի հետ ստորագրել է խաղաղության համաձայնագիր, ինչը լուրջ դժգոհություններ է առաջացրել Եգիպտոսում և արաբական աշխարհում։

Անվար Սադաթը սպանվել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Իսլամական ջիհադ խմբավորման անդամի կողմից։

Վաղ տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվար Սադաթը ծնվել է 1918 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Եգիպտոսի Միթ Աբու ալ-Կում բնակավայրում, աղքատ ընտանիքում։ Նա 12 եղբայր ու քույր ուներ։ Անվար Սադաթի հայրը եգիպտացի էր, իսկ մայրը՝ Սիթ ալ-Բերաինը, սուդանցի էր տատիկի ճյուղով։

Անվար Սադաթի վրա մեծ ազդեցություն են գործել ներկայիս Թուրքիայի հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը։ Սադաթը նրան համակրում էր օտար ազդեցությունը թոթափելու և սոցիալական բարեփոխումների համար։ Նրա կուռքերից էր նաև Մահաթմա Գանդին իր ոչ բռնի պայքարի մասին ուսմունքով։ Եգիպտոսի՝ Մեծ Բրիտանիայի իշխանության տակ գտնվելու տարիներին, Սադաթը համակրանք էր տածում նաև Ադոլֆ Հիտլերի նկատմամբ, քանի որ վերջինս սպառնալիք էր բրիտանացիների համար[1]։

Սադաթը 1938 թվականին ավարտել է Կահիրեի Թագավորական ռազմական ակադեմիան։ Նա որպես լեյտենանտ ուղարկվել է ծառայելու Սուդանում, որտեղ էլ հանդիպել է Գամալ Աբդել Նասերին և այլ կրտսեր սպաների, որոնց հետ հետագայում ձևավորել է «Ազատ սպաներ» գաղտնի կազմակերպությունը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին բրիտանական իշխանությունները բանտարկել են նրան Առանցքի ուժերից օգնություն ստանալու փորձի համար։ Սադաթը մասնակցել է 1952 թ. եգիպտական հեղափոխությանը։ Նրան էր հանձնարարվել ռադիոյով ժողովրդին հեղափոխության մասին տեղեկացնելու գործը։

Նասերի նախագահության տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նասեր, Սադաթ, Սաբրի և Շաֆեի

Գամալ Աբդել Նասերի նախագահության տարիներին Անվար Սադաթը 1954 թվականին նշանակվել է պետնախարար։ Նա նաև նորաբաց Ալ Գոմհուրիա օրաթերթի խմբագիրն էր[2]։ 1959 թվականին նա ստանձնել է Ազգային միության քարտուղարի պաշտոնը։ 1964-1968 թվականներին Սադաթը եղել է Եգիպտոսի Ազգային ժողովի նախագահը, 1964-ին՝ երկրի փոխնախագահը։ 1969 թվականին նա վերանշանակվել է փոխնախագահի պաշտոնում։

Նախագահության տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1970 թվականի հոկտեմբերին Գամալ Աբդել Նասերի մահից հետո Եգիպտոսի նախագահ դարձավ Անվար Սադաթը[3] ։ Նրա նախագահության տարիներին առանցքային իրադարձություններից են ԽՍՀՄ հետ Եգիպտոսի երկարամյա դաշնակցային կապերի խզումը, 1973 թվականի հոկտեմբերյան պատերազմն Իսրայելի դեմ, Քեմփ Դևիդի խաղաղության պայմանագիրն Իսրրայելի հետ, տնտեսական բարեփոխումների քաղաքականությունը, որը ստացավ Ինֆիթահ անվանումը և նրա սպանությունը։

Իր նախագահության տարիներին կառավարական, քաղաքական և անվտանգության մարմիններից հետացրեց մոլի նասերականներին, խրախուսեց իսլամական շարժումների գործունեությունը, որը ճնշված էր Նասերի նախագահության տարիներին։ Սադաթը հույս ուներ մշակութային ու գաղափարական ինքնավարության դիմաց իսլամիստներից քաղաքական աջակցություն ստանալ[4]։

Ուղղիչ հեղափոխություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահի պաշտոնը ստանձնելուց հետո Սադաթը ցնցեց բազմաթիվ եգիպտացիների՝ հեռացնելով ու բանտարկելով վարչակարգի ամենաազդեցիկ գործիչներից երկուսին՝ փոխնախագահ Ալի Սաբրիին, ով սերտ կապեր ուներ խորհրդային պաշտոնյաների հետ և Շարավի Գոմաային՝ ներքին գործերի նախարարին, ով վերահսկում էր գաղտնի ոստիկանությանը[5]։

Սադաթի հեղինակությունը բարձրացավ, երբ ատելի դարձած գաղտնի ոստիկանությունից վերցրեց լիազորությունները և արտաքսեց խորհրդային ռազմական խորհրդատուներին։

Յոմ Կիպուրի պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1973 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Սիրիայի նախագահ Հաֆեզ ալ-Ասադի հետ պայմանավորվածությաբ Եգիպտոսը սկսեց օգոստոսյան պատերազմը, որը հայտնի է նաև Յոմ Կիպուրի պատերազմ անունով։ Եգիպտական ու սիրիական ուժերն անակնկալ հարձակում սկսեցին Սինայի թերակղզում և Գոլանի բարձունքներում, որոնք Իսրայելը Եգիպտոսից ու Սիրիայից գրավել էր 1967 թվականի Վեցօրյա պատերազմի ժամանակ։

1973 թ. հոկտեմբերի 22-ին ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդում ընդունվեց թիվ 338 բանաձևը, որը հրադադարի կոչ էր անում[6] ։ Հոկտեմբերի 24-ին իսրայելական ուժերը Սինայում շրջապատեցին եգիպտական զորքերին։ Հոկտեմբերի 25-ին ստորագրվեց նոր հրադադար, որով վերջ տրվեց պատերազմին։ Հրադադարի պահին իսրայելական ուժերը Դամասկոսից 40 և Կահիրեից 100 կմ հեռավորության վրա էին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Anwar Sadat»։ Արխիվացված օրիգինալից 25 January 2009-ին 
  2. Alterman Jon B. (1998)։ «New Media New Politics?»։ The Washington Institute 48 
  3. «Big 'yes' for Anwar Sadat»։ Ottawa Citizen (Cairo)։ AP։ հոկտեմբերի 16, 1970 
  4. Gilles Kepel, Jihad: The Trail of Political Islam, p. 83
  5. "Anwar el-Sadat, the Daring Arab Pioneer of Peace with Israel". The New York Times
  6. Mary Ann Fay (December 1990)։ «A Country Study»։ The Library of Congress։ էջեր Chapter 1, Egypt: The Aftermath of War: October 1973 War 

Գրականություն Սադաթի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]