Էրվին Շրյոդինգեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էրվին Շրյոդինգեր
ErwinSchrödinger
Erwin Schrödinger (1933).jpg
Ծնվել է օգոստոսի 12, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2]
Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[3]
Մահացել է հունվարի 5, 1961({{padleft:1961|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})[1] (73 տարեկանում)
Վիեննա, Ավստրիա[4]
բնական պատճառով
Գերեզման Ալպբախ
Քաղաքացիություն Flag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, ֆիզիկոս տեսաբան, ակադեմիկոս, պրոֆեսոր և ոչ գեղարվեստական գրող
Հաստատություն(ներ) Վիեննայի համալսարան, Շտուտգարտի համալսարան, Ենայի համալսարան, Ցյուրիխի համալսարան, Մագդալեն քոլիջ և Գրացի համալսարան
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Բեռլինի գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա և ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Վիեննայի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[5]
Գիտական ղեկավար Q78849?
Պարգևներ Մատեուչի մեդալ, Մաքս Պլանկի անվան մեդալ, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ, Էրվին Շրյոդինգերի մրցանակ, Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան կամ Pour le Mérite
Ստորագրություն
Erwin Schrödinger signature.svg
Erwin Schrödinger Վիքիպահեստում


Էրվին Ռուդոլֆ Ջոզեֆ Ալեքսանդր Շրյոդինգեր (գերմ.՝ Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger, 1887 թ. օգոստոսի 12, Վիեննա - 1961 թ. հունվարի 4, Վիեննա), ավստրիացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի ստեղծողներից։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1933)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտել է Վիեննայի համալսարանը (1910)։ 1920-ից՝ Շտուտգարտի, 1921-ից՝ Բրեսլաուի (Վրոցլավ), 1921 - 1927-ին՝ Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցների, 1927-ից՝ Բեռլինի, 1933 - 1935-ին՝ Օքսֆորդի, 1936 - 38-ին՝ Գրացի, 1938-39-ին՝ Գենտի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1940-ից՝ Դուբլինի թագավորական ակադեմիայի պրոֆեսոր, ապա իր հիմնադրած բարձրագույն հետազոտությունների ինստիտուտի դիրեկտոր։ 1956-ից՝ Վիեննայի համալսարանի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկական ֆիզիկային, հարաբերականության տեսությանը, ատոմային ֆիզիկային, կենսաֆիզիկային։ Ուսումնասիրել է բյուրեղային ցանցի տեսությունը, ստեղծել (1920) գույնի մաթեմատիկական տեսությունը, որն ընկած է արդի գունաչափության հիմքում։

Շրյոդինգերի կարևորագույն վաստակը քվանտային մեխանիկայի տեսության ստեղծումն է (1925-ի վերջ - 1926-ի սկիզբ)։ Ելնելով մատերիայի ալիքների մասին Լուի դը Բրոյլի վարկածից՝ Շրյոդինգերը ցույց է տվել, որ ատոմային համակարգերի ստացիոնար վիճակները կարող են դիտարկվել իբրև տվյալ համակարգին համապատասխանող ալիքային դաշտի սեփական տատանումներ։

Գտել է ոչ ռելյատիվիստական քվանտային մեխանիկայի հիմնական հավասարումը և տվել դրա լուծումը մի շարք մասնավոր խնդիրների համար։ Ապացուցել է ալիքային մեխանիկայի ու Վերներ Հայզենբերգի, Մաքս Բոռնի և Պ. Յորդանի «մատրիցային մեխանիկայի» նույնականությունը։ Շրյոդինգերի զարգացրած մաթեմատիակակն ֆորմալիզմը և ներմուծած ψ ալիքային ֆունկցիան քվանտային մեխանիկայի և դրա կիրառությունների առավել ադեկվատ մաթեմատիկական ապարատն են։ ՍՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1934)։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Избр․ труды по квантовой механике, Москва, 1976 (сер․ «Классики науки»)
  • Что такое жизнь? С точки зрения физика, 2 изд․, Москва, 1972

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118823574 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. Record #118823574 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  4. Record #118823574 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11924128w Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png