Մարի Գել-Ման

Մարի Գել-Ման; անգլ.՝ Murray Gell-Mann
Ծնվել է	սեպտեմբերի 15, 1929[…]; Ստորին Մանհեթեն, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Մահացել է	մայիսի 24, 2019[…] (89 տարեկան); Սանտա Ֆե, ԱՄՆ
Գերեզման	Red Butte Cemetery
Բնակության վայր(եր)	ԱՄՆ
Քաղաքացիություն	ԱՄՆ
Մասնագիտություն	ոչ գեղարվեստական գրող, ֆիզիկոս-տեսաբան և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)	Չիկագոյի համալսարան և Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գործունեության ոլորտ	տարրական մասնիկների ֆիզիկա և ֆիզիկա
Պաշտոն(ներ)	խորհրդի անդամ
Անդամակցություն	Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Հնդկաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա, JASON և Իռլանդիայի թագավորական ակադեմիա
Ալմա մատեր	Եյլի քոլեջ, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Եյլի համալսարան, Columbia Grammar & Preparatory School? և Jonathan Edwards College?
Տիրապետում է լեզուներին	անգլերեն
Գիտական ղեկավար	Վիկտոր Վայսկոպֆ
Եղել է գիտական ղեկավար	Սիդնի Կոուլման, Քենետ Վիլսոն, James Hartle?, Jon Mathews?, Todd Brun?, Cosmas Zachos?, Philip Moss Platzman?, Sam M. Berman?, Carl Iddings?, Henry Hoyt Hilton?, Donald F. DuBois?, Kenneth Young?, Rod Crewther?, Christopher T. Hill?, William C. Davidon?, Norman Dombey? և George Chapline, Jr.?
Հայտնի աշակերտներ	Քենետ Վիլսոն և Սիդնի Կոուլման
Պարգևներ	Գուգենհայմի կրթաթոշակ Տարվա հումանիստ Գիտական ձեռքբերման համար Ուիլյամ Պրոկտերի մրցանակ Հելմհոլցի մեդալ Ջոն Քարթիի մրցանակ Ֆրանկլինի մեդալ Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ Պակիստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ Սկեպտիկական հարցախույզի կոմիտեի անդամ Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ Honorary doctorate of the University of Florida? Քեմբրիջի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Չիկագոյի համալսարանի պատվավոր բժշկի կոչում Յեյլի համալսարանի պատվավոր դոկտոր և Գոլդեն Փլեյթ մրցանակ
Ամուսին(ներ)	J. Margaret Dow? և Marcia Southwick?
Կայք	tuvalu.santafe.edu/~mgm
	Ստորագրություն;
	Murray Gell-Mann Վիքիպահեստում

Մարի Գել-Ման (անգլ.՝ Murray Gell-Mann [ˈmʌri ˈɡɛl ˈmæn,], սեպտեմբերի 15, 1929(1929-09-15)^[1]^[2]^[3]^[…], Ստորին Մանհեթեն, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 24, 2019(2019-05-24)^[4]^[5]^[2]^[…], Սանտա Ֆե, ԱՄՆ^[6]), ամերիկացի ֆիզիկոս-տեսաբան, ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ Ավարտել է Եյլի համալսարանը (1948)։ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր (1956)։ Դաշտի քվանտային տեսության, տարրական մասնիկների և միջուկային ֆիզիկայի բնագավառում աշխատանքները էական նշանակություն են ունեցել ժամանակակից տեսական ֆիզիկայի զարգացման համար։ Գել-Մանը բացատրել է (ճապոնացի ֆիզիկոս Նիշիջիմայի հետ միաժամանակ) տարօրինակ մասնիկների հատկությունները։ Առաջարկել է տարրական մասնիկների ունիտար սիմետրիան, որը նույն նշանակությունն ունեցավ տարրական մասնիկների ֆիգիկայում, ինչ Մենդելեևի պարբերական օրենքը՝ քիմիայում։ Գել-Մանը առաջիններից մեկն էր, որ արտահայտեց տարրական մասնիկների քվարկային կառուցվածքի գաղափարը։ Արժանացել է ֆիզիկայի նոբելյան մրցանակի (1969)։

Ծանոթագրություններ

1 2 Гелл-Ман Марри // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
1 2 3 4 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.
1 2 Brockhaus Enzyklopädie (գերմ.) — F.A. Brockhaus, 1796.
1 2 tweet — 2006.
1 2 Murray Gell-Mann, Who Peered at Particles and Saw the Universe, Dies at 89 — 2019.
1 2 https://www.nytimes.com/2019/05/24/obituaries/murray-gell-mann-died-.html
1 2 3 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
↑ Professor Murray Gell-Mann ForMemRS | Royal Society Fellow
↑ Murray Gell-Mann – NAS
↑ https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Murray%20Gell-Mann&af=true
↑ Гелл-Манн Марри (Мюрей). | ИС АРАН
↑ Murray Gell-Mann | American Academy of Arts and Sciences
1 2 Notable Names Database — 2002.
↑ Finkbeiner A. K. Unwelcome advice? // Science / H. Thorp — Northern America: AAAS, 2019. — Vol. 364, Iss. 6447. — P. 1222—1225. — ISSN 0036-8075; 1095-9203 — doi:10.1126/SCIENCE.364.6447.1222 — PMID:31249041
↑ https://www.ria.ie/assets/uploads/2024/04/ria-2019-activities.pdf — P. 56.
↑ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
↑ CONOR.Sl
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Mathematics Genealogy Project — 1997.
↑ https://thesis.library.caltech.edu/981/
↑ (unspecified title) — doi:10.7907/PXKT-FG78
↑ Guggenheim Fellows-ի տվյալների բազա
↑ The Nobel Prize in Physics 1969 — Nobel Foundation.
↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
↑ Annual Humanist Awardees
↑ https://www.sigmaxi.org/programs/prizes-awards/william-procter
↑ https://www.bbaw.de/en/the-academy/awards/medals/helmholtz-medal
↑ John J. Carty Award for the Advancement of Science – NAS
↑ https://web.archive.org/web/20130605101211/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/john-j-carty-award.html
↑ Murray Gell-Mann | The Franklin Institute
↑ https://aapt.org/Programs/awards/richtmyer.cfm
↑ Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics — APS.
↑ Einstein Society 2503 – Einstein Haus Bern
↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 135.
↑ https://science.osti.gov/lawrence/Award-Laureates
↑ https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/all-honorees/

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 2, էջ 705)։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարի Գել-Ման» հոդվածին։

Սա ֆիզիկոսի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։

[_a449a6822ab22dbf-1] 1 2 Гелл-Ман Марри // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

[_5a0c3ef123d1135a-2] 1 2 3 4 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.

[_addbedb19df1cafa-3] 1 2 Brockhaus Enzyklopädie (գերմ.) — F.A. Brockhaus, 1796.

[_320c7279b35a16fd-4] 1 2 tweet — 2006.

[_5209437f9727e41c-5] 1 2 Murray Gell-Mann, Who Peered at Particles and Saw the Universe, Dies at 89 — 2019.

[_217716b513963063-6] 1 2 https://www.nytimes.com/2019/05/24/obituaries/murray-gell-mann-died-.html

[_3ff82c8c7a9108e2-7] 1 2 3 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ

[_afdb86e80de8a27c-8] Professor Murray Gell-Mann ForMemRS | Royal Society Fellow

[_d397ab8552ab86ec-9] Murray Gell-Mann – NAS

[_41389a531faeb2e3-10] ttps://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Murray%20Gell-Mann&af=true

[_6923e9d7bc908103-11] Гелл-Манн Марри (Мюрей). | ИС АРАН

[_63e925e1f2edad0b-12] Murray Gell-Mann | American Academy of Arts and Sciences

[_272129b89fd5ef11-13] 1 2 Notable Names Database — 2002.

[_f48ef9ec4d5b45d9-14] Finkbeiner A. K. Unwelcome advice? // Science / H. Thorp — Northern America: AAAS, 2019. — Vol. 364, Iss. 6447. — P. 1222—1225. — ISSN 0036-8075; 1095-9203 — doi:10.1126/SCIENCE.364.6447.1222 — PMID:31249041

[_4ac9be5df78d330e-15] ttps://www.ria.ie/assets/uploads/2024/04/ria-2019-activities.pdf — P. 56.

[_cef388813c5158d4-16] Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[_9ad2f3abdd727efb-17] CONOR.Sl

[_9c68e3952a1a2e58-18] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Mathematics Genealogy Project — 1997.

[_c1e29d784c11a667-19] ttps://thesis.library.caltech.edu/981/

[_f18da358f94a65dc-20] (unspecified title) — doi:10.7907/PXKT-FG78

[_3deecdf550c937ef-21] Guggenheim Fellows-ի տվյալների բազա

[_c6acc0bf3c21940b-22] The Nobel Prize in Physics 1969 — Nobel Foundation.

[_91240182028fc537-23] Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.

[_d71357b31d46ee6d-24] Annual Humanist Awardees

[_dffeca55f7c2cec1-25] ttps://www.sigmaxi.org/programs/prizes-awards/william-procter

[_fed5051ce7bc1067-26] ttps://www.bbaw.de/en/the-academy/awards/medals/helmholtz-medal

[_a2c5f556787f66ef-27] John J. Carty Award for the Advancement of Science – NAS

[_14589b9037356de9-28] ttps://web.archive.org/web/20130605101211/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/john-j-carty-award.html

[_d08a7204cecf240f-29] Murray Gell-Mann | The Franklin Institute

[_de3d59c0d9031ca3-30] ttps://aapt.org/Programs/awards/richtmyer.cfm

[_93470a5c8d09d5e0-31] Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics — APS.

[_6a1230bdd3c9bb12-32] Einstein Society 2503 – Einstein Haus Bern

[_309290c0453c8e17-33] List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 135.

[_69c9da4b801ba93b-34] ttps://science.osti.gov/lawrence/Award-Laureates

[_e4620baf191be11b-35] ttps://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/all-honorees/

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]