Մարի Գել-Ման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարի Գել-Ման
անգլ.՝ Murray Gell-Mann
Murray Gell-Mann - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 15, 1929(1929-09-15)[1][2][3][…]
Ստորին Մանհեթեն, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Մահացել էմայիսի 24, 2019(2019-05-24)[4][5][2][…] (89 տարեկան)
Սանտա Ֆե, ԱՄՆ[6]
ԳերեզմանRed Butte Cemetery
Բնակության վայր(եր)ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունոչ գեղարվեստական գրող և ֆիզիկոս-տեսաբան
Հաստատություն(ներ)Չիկագոյի համալսարան և Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գործունեության ոլորտտարրական մասնիկների ֆիզիկա
Պաշտոն(ներ)խորհրդի անդամ
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Հնդկաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[7], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[7] և JASON[8]
Ալմա մատերԵյլի քոլեջ, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Եյլի համալսարան և Columbia Grammar & Preparatory School?
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[9]
Գիտական ղեկավարՎիկտոր Վայսկոպֆ
Եղել է գիտական ղեկավարՍիդնի Կոուլման, Քենետ Վիլսոն, James B. Hartle?[10], Jon Mathews?[10], Todd Andrew Brun?[10], Cosmas Zachos?[10], Philip Moss Platzman?[10], Samuel Morris Berman?[10], Carl Iddings?[10], Henry Hoyt Hilton?[10], Donald F. DuBois?[10], Kenneth Young?[10], Rod Crewther?, Christopher T. Hill? և William C. Davidon?[10]
Հայտնի աշակերտներՔենետ Վիլսոն և Սիդնի Կոուլման
Պարգևներ

Գուգենհայմի կրթաթոշակ

[11]

ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ

[12][13]

Տարվա հումանիստ

Գիտական ձեռքբերման համար Ուիլյամ Պրոկտերի մրցանակ

Հելմհոլցի մեդալ

Ջոն Քարթիի մրցանակ

Ֆրանկլինի մեդալ

Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ

Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ

Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ

[14]

Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ

Պակիստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ

Սկեպտիկական հարցախույզի կոմիտեի անդամ

Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ

Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ

[15]

Էռնեստ Օռլանդո Լոուրենսի մրցանակ

Q110610920?

Քեմբրիջի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

honorary doctor of the University of Chicago?

և

honorary doctor of the Yale University?

Ամուսին(ներ)J. Margaret Dow? և Marcia Southwick?
Կայքtuvalu.santafe.edu/~mgm
Ստորագրություն
Изображение автографа
Commons-logo.svg Murray Gell-Mann Վիքիպահեստում

Մարի Գել-Ման (անգլ.՝ Murray Gell-Mann [ˈmʌri ˈɡɛl ˈmæn,], սեպտեմբերի 15, 1929(1929-09-15)[1][2][3][…], Ստորին Մանհեթեն, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 24, 2019(2019-05-24)[4][5][2][…], Սանտա Ֆե, ԱՄՆ[6]), ամերիկացի ֆիզիկոս-տեսաբան, ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ Ավարտել է Յեյլի համալսարանը (1948)։ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր (1956)։ Դաշտի քվանտային տեսության, տարրական մասնիկների և միջուկային ֆիզիկայի բնագավառում աշխատանքները էական նշանակություն են ունեցել ժամանակակից տեսական ֆիզիկայի զարգացման համար։ Գել-Մանը բացատրել է (ճապոնացի ֆիզիկոս Նիշիջիմայի հետ միաժամանակ) տարօրինակ մասնիկների հատկությունները։ Առաջարկել է տարրական մասնիկների ունիտար սիմետրիան, որը նույն նշանակությունն ունեցավ տարրական մասնիկների ֆիգիկայում, ինչ Մենդելեևի պարբերական օրենքը՝ քիմիայում։ Գել-Մանը առաջիններից մեկն էր, որ արտահայտեց տարրական մասնիկների քվարկային կառուցվածքի գաղափարը։ Արժանացել է ֆիզիկայի նոբելյան մրցանակի (1969)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Гелл-Ман Марри // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  4. 4,0 4,1 4,2 https://twitter.com/seanmcarroll/status/1131941028829679617
  5. 5,0 5,1 5,2 Murray Gell-Mann, Who Peered at Particles and Saw the Universe, Dies at 89 — 2019.
  6. 6,0 6,1 6,2 https://www.nytimes.com/2019/05/24/obituaries/murray-gell-mann-died-.html
  7. 7,0 7,1 Notable Names Database — 2002.
  8. Finkbeiner A. K. Unwelcome advice? // Science / J. M. BergAAAS, 2019. — Vol. 364, Iss. 6447. — P. 1222—1225. — ISSN 0036-8075; 1095-9203doi:10.1126/SCIENCE.364.6447.1222PMID:31249041
  9. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  11. Guggenheim Fellows database
  12. The Nobel Prize in Physics 1969Nobel Foundation.
  13. Table showing prize amountsNobel Foundation, 2019.
  14. Dannie Heineman Prize for Mathematical PhysicsAmerican Physical Society.
  15. List of Royal Society Fellows 1660-2007Royal Society. — P. 135.


Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 705 CC-BY-SA-icon-80x15.png