Կարլ Վիման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարլ Վիման
անգլ.՝ Carl Wieman
Carl Wieman.jpg
Ծնվել էմարտի 26, 1951(1951-03-26)[1][2][3] (71 տարեկան)
Corvallis, Օրեգոն, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունֆիզիկոս, համալսարանի դասախոս, ակադեմիկոս, educational theorist և հետազոտող
ԳործակիցStanford University Physics Department?
Հաստատություն(ներ)Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարան, Միչիգանի համալսարան, Բոուլդերի Կոլորադոյի համալսարան, Սթենֆորդի համալսարան[4] և Լաբորատոր աստղաֆիզիկայի միացյալ ինստիտուտ
Գործունեության ոլորտֆիզիկա և գիտական կռթություն[4]
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[5]
Ալմա մատերՍթենֆորդի համալսարան, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ և Corvallis High School?
Գիտական ղեկավարԹեոդոր Հենշ
Պարգևներ

Գուգենհայմի կրթաթոշակ

ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ

[6][7]

Բենջամին Ֆրանկլինի մեդալ

Լորենցի մեդալ

Ֆեյսալ արքայի միջազգային մրցանակ գիտության ասպարեզում

Էստրեդի մեդալ

Ֆրից Լոնդոնի հուշամրցանակ

Լազերային գիտության համար Այնշտայնի մրցանակ

R. W. Wood Prize?

Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ

Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ

Ատոմային կամ մակերևույթային ֆիզիկայում Դևիսոն-Գերմերի մրցանակ

[8]

Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science?

[9]

Օպտիկայի ակադեմիայի անդամ

Էռնեստ Օռլանդո Լոուրենսի մրցանակ

Newcomb Cleveland Prize?

և

Excellence in Physics Education Award?

[10]
Կայքprofiles.stanford.edu/carl-wieman(անգլ.)
Commons-logo.svg Carl Wieman Վիքիպահեստում

Կարլ Վիման (անգլ.՝ Carl Wieman, մարտի 26, 1951(1951-03-26)[1][2][3], Corvallis, Օրեգոն, ԱՄՆ), Սթենֆորդի համալսարանի ամերիկացի ֆիզիկոս և կրթական գործիչ է, իսկ ներկայումս Կորնելի համալսարանի պրոֆեսոր է[11]։ 2001 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Էրիկ Ալին Քորնելիի և Վոլֆգանգ Քեթերլեի հետ) «Ալկալիների ատոմների նոսր գազերում Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատ ստանալու և կոնդենսատների հատկությունների հիմնարար հետազոտությունների համար»։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիմանը ծնվել է Օրեգոն նահանգի Կորվալիս քաղաքում՝ Օր Վիմանի և Էլիսոն Մարջորի Ֆրայի ընտանիքում։ Ավարտել է Կորվալիսի միջնակարգ դպրոցը[12][13]։ Նրա հայրական պապը՝ Հենրի Նելսոն Վիմանը, գերմանական ծագումով կրոնական փիլիսոփա է եղել[14]։

Ավագ դպրոցից հետո նա դարձել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ուսանող։ Դասախոսությունների ընդհանուր դասընթացն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Սթենֆորդի համալսարան Թեոդոր Հենշի ամբիոն, որտեղ՝ 1977 թվականին պաշտպանել է իր թեկնածուական ատենախոսությունը։ Դրանից հետո նա աշխատել է Միչիգանի համալսարանում և այնտեղ 1979 թվականին դարձել է պրոֆեսորի ասիստենտ։ Այստեղ նա հանդիպել է Սառա Գիլբերտին, ով աշխատել է նրա հետ որպես ուսանող։ 1984 թվականին նա տեղափոխվել է Բոլդեր և աշխատել Կոլորադոյի համալսարանում և ամուսնացել է Սառա Գիլբերտի հետ, որն այդ ժամանակ նույնպես ավարտել էր իր թեկնածուականը։ 1987 թվականին դարձել է Կոլորադոյի համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր։

1995 թվականին, Կոլորադոյի Բոլդերի համալսարանում գտնվելու ժամանակ, նա և Էրիկ Ալին Քորնելը արտադրել են առաջին իսկական Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատը, իսկ 2001 թվականին նրանք և Վոլֆգանգ Քեթերլեն (հետագա BEC ուսումնասիրությունների համար) արժանացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի[15]։

1998 թվականին նրան շնորհվել է Լորենցի մեդալ։ 2004 թվականին նա ճանաչվել է Միացյալ Նահանգների տարվա լավագույն պրոֆեսոր բոլոր դոկտորական և հետազոտական համալսարանների շարքում[16]։

Վիմանը ներկայումս համատեղ աշխատում է որպես ֆիզիկայի պրոֆեսոր Սթենֆորդի բարձրագույն կրթության դպրոցում, ինչպես նաև Սթենֆորդի համալսարանի ճարտարագիտական ​​դպրոցում։ 2020 թվականին Վիմանը արժանացել է Իդանի մրցանակի (Yidan Prize) կրթության հետազոտությունների ոլորտում «STEM կրթության նոր տեխնիկայի և գործիքների մշակման գործում ունեցած ներդրման համար»[17]։

Ընտրված հրապարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  3. 3,0 3,1 Munzinger Personen (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 https://profiles.stanford.edu/carl-wieman
  5. Notable Names Database — 2002.
  6. The Nobel Prize in Physics 2001Nobel Foundation.
  7. Table showing prize amountsNobel Foundation, 2019.
  8. Davisson-Germer Prize in Atomic or Surface PhysicsAPS.
  9. Arthur L. Schawlow Prize in Laser ScienceAPS.
  10. https://www.aps.org/programs/honors/prizes/education.cfm
  11. Mervis Jeffrey (28 August 2013)։ «Carl Wieman Takes Physics, Education Jobs at Stanford»։ sciencemag.org։ Վերցված է 23 November 2013 
  12. «Oregon Secretary of State: Notable Oregonians: Carl E. Wieman - Physicist, Nobel Winner» 
  13. «Obituary: Alison Marjorie Fry Wieman '40 | Antioch College»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-02-ին։ Վերցված է 2017-05-23 
  14. «Henry Nelson Wieman» 
  15. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-11-ին։ Վերցված է 2011-06-11 
  16. «U.S Professor of the Year Awards - 2004 National Winners»։ www.usprofessorsoftheyear.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-10-05-ին։ Վերցված է 2018-10-05 
  17. Limited Stepworks (2020-09-23)։ «Yidan Prize Laureates 2020»։ Yidan Prize Foundation (en-US)։ Վերցված է 2022-11-14 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]