Ժերար Մուրու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ժերար Մուրու
ֆր.՝ Gérard Mourou
Դիմանկար
Ծնվել էհունիսի 22, 1944(1944-06-22)[1] (76 տարեկան)
ԾննդավայրԱլբերվիլ
ՔաղաքացիությունFlag of France.svg Ֆրանսիա և Flag of the United States.svg ԱՄՆ
ԿրթությունՊիեր և Մարի Կյուրիի համալսարան (1970)[2], Պիեր և Մարի Կյուրիի համալսարան (1973) և Գրենոբլի համալսարան
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր
Մասնագիտությունֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
ԱշխատավայրՄիչիգանի համալսարան, Պոլիտեխնիկական դպրոց, ENSTA Paris? և Ռոչեստերի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ[3] Quantum Electronics Award?[4] Ֆրեդերիկ Այվսի մեդալ Charles Hard Townes Award? Berthold Leibinger Zukunftspreis? R. W. Wood Prize? Lazare-Carnot Prize? ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[5] Լավալի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Օպտիկայի ակադեմիայի անդամ IEEE անդամ Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ և Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science?[6]
ԱնդամությունԱմերիկյան ֆիզիկական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Ճարտարագիտական ազգային ակադեմիա
Gérard Mourou Վիքիպահեստում

Ժերար Մուրու (ֆր.՝ Gérard Mourou, հունիսի 22, 1944(1944-06-22)[1], Ալբերվիլ), ամերիկացի և ֆրանսիացի ֆիզիկոս։ 2008 թվականից Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։ 1985 թվականին Դոննա Սթրիքլենդի հետ միասին նա առաջարկել է գերլարիչ լազերային իմպուլսներ ստանալու նոր մեթոդ` ակտիվացած իմպուլսների ուժգնացումով[7]։ 2018 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր[8]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժերար Մուրուն ծնվել է 1944 թվականին Ալբեվիր քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Գրենոբլի համալսարանը՝ ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ Այնուհետև աշխատել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցում։ 1970 թվականին ընդունվել է Փարիզի համալսարանի ասպիրանտուրան։ Միևնույն ժամանակ, աշխատել է Կանադայում ՝ Լավայի համալսարանում։ 1973 թվականին Պիեռ և Մարի Կյուրիների համալսարանից ստանալով ֆիզիկայի դոկտորի կոչում, ստեղծել է գերարագ գիտությունների հետազոտական խումբ՝ ENSTA օպտիկական կիրառական ծրագրերի լաբորատորիայում[9]։ Այնուհետև մեկ տարի աշխատել է Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։

1977 թվականին Ժերար Մուրուն մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ռոչեստերի համալսարան՝ ստանալով Օպտիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատողի աշխատանքը։ Այդ ժամանակ նա և իր ուսանողուհի Դոննա Սթրիքլենդը, համալսարանի Լազերային էներգիայի լաբորատորիայում, ստեղծել են իրենց Նոբելյան աշխատանքը՝ «բարձր ինտենսիվության գերլարման օպտիկական իմպուլսների առաջացման մեթոդ»[10][11]։ 1988 թվականին Մոուրուն ստացել է Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսորի կոչում, որտեղ հիմնել է և երկար ժամանակ ղեկավարել գերարագ օպտիկայի կենտրոնը[12]։ 2000-ական թվականներին Ֆրանսիական կինոընկերությունը Մոուրուին նկարահանել է Extreme Light Infrastructure (ELI) գովազդային հոլովակում[13][14]։ 2004 թվականին Ջերարդ Մոուրուն վերադարձել է Ֆրանսիա և դարձել Առաջադեմ տեխնոլոգիաների ազգային դպրոցի Կիրառական օպտիկայի լաբորատորիայի տնօրեն։

2010 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության առաջատար գիտնականների ղեկավարությամբ իրականացվող գիտական ​​հետազոտությունների պետական ​​աջակցության համար, դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում Ջերարդ Մոուրուն հրավիրվել է աշխատելու Նիժնի Նովգորոդի պետական ​​համալսարանում[15]։

Գիտական ​​նվաճումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժերար Մուրուի գիտական ​​գործունեության հիմնական ոլորտներն են լազերային ֆիզիկան և ոչ գծային օպտիկան, հիմնական աշխատանքը կապված է գերլարման իմպուլսներ առաջացնող լազերային համակարգերի զարգացման հետ։ 1985 թվականին նա մշակել է գերլարիչ լազերային իմպուլսների արտադրության նոր տեխնիկա՝ (CPA - Chirped Pulse Amplification): Այս պահին այս տեխնիկան հիմնականն է վայրկյանական իմպուլսների ստացման համար։ Այս տեխնիկայի օգտագործումը հնարավորություն է տվել նաև զգալիորեն մեծացնել առաջացած լազերային իմպուլսների ինտենսիվությունը։ 1994 թվականին Ժերար Մուրուն փորձարարորեն նկատել էր օդի իոնացման արդյունքում մթնոլորտում լազերային ճառագայթման ինքնուղղորդման ազդեցությունը` հիմք ընդունելով փնջի դիֆրակցիոն շեղման փոխադարձ փոխհատուցումը և դրա ինքնակենտրոնացման ազդեցությունը։ Նա նաև լազերային համակարգ ստեղծելու համաեվրոպական Extreme Light Infrastructure նախագծի համակարգողն է[16]։

2002 թվականից ԱՄՆ ճարտարագիտական ​​ազգային ակադեմիայի, Ամերիկայի օպտիկական հասարակության, Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության, Էլեկտրական և էլեկտրոնիկայի ճարտարագիտական ինստիտուտի անդամ[17]։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1995 թվականին Միչիգանի համալսարանի Էլեկտրատեխնիկայի, համակարգչային գիտության և կիրառական ֆիզիկայի պատվավոր պրոֆեսորի կոչում[18]
  • Սթիվ Էտվուդ մրցանակ
  • 1995 թվականին Ամերիկյան օպտիկական հասարակության Վուդի մրցանակ
  • 1997 թվականին Էլեկտրական և էլեկտրոնիկայի ինժեներների ինստիտուտի Սառնոֆի մրցանակ[19]
  • 2004 թվականին IEEE Քվանտային էլեկտրոնիկայի մրցանակ[20]
  • 2005 թվականին Ուիլիս Է. Լամբի մրցանակ՝ լազերային գիտության և քվանտային օպտիկայի համար[21]
  • 2009 թվականին Ամերիկյան օպտիկական հասարակության Չարլզ Հարդ Թաունսի մրցանակ[22]
  • 2016 թվականին Ֆրեդերիկ Այվսի մեդալ[23]
  • 2016 թվականին Բերֆոլդ Լեյբինգերի մրցանակ
  • 2018 թվականին Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության կողմից Արթուր Շավլովի մրցանակ լազերային գիտության ոլորտում[24]
  • 2018 թվականին Ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակ՝ Արթուր Էշկինի, Դոննա Սթրիքլենդի հետ միասին[25]
  • 2020 թվականին Վիլնյուսի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում[26]
  • 2020 թվականի փետրվարի 25-ին Բուլղարիայի Գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր դոկտորի կոչում[27]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Munzinger-Archiv (գերմ.) — 1913.
  2. SUDOC (ֆր.) — 2001.
  3. Décret du 13 juillet 2012 portant promotion et nomination (ֆր.) // Légifrance
  4. Gérard MourouUniversity of Michigan.
  5. The Nobel Prize in Physics 2018Nobel Foundation.
  6. Arthur L. Schawlow Prize in Laser ScienceAmerican Physical Society.
  7. «Physics Nobel prize won by Arthur Ashkin, Gérard Mourou and Donna Strickland»։ The Guardian։ հոկտեմբերի 2, 2018։ Վերցված է հոկտեմբերի 4, 2018 
  8. «The Nobel Prize on Twitter»։ Twitter (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-10-02 
  9. [1] Archived 2005-02-22 at the Wayback Machine.(անգլ.)
  10. Murphy Jessica (հոկտեմբերի 2, 2018)։ «Donna Strickland: The 'laser jock' Nobel prize winner»։ BBC News։ Վերցված է հոկտեմբերի 2, 2018 
  11. Valich Lindsey (հոկտեմբերի 2, 2018)։ «Rochester breakthrough in laser science earns Nobel Prize»։ Newscenter (University of Rochester)։ Վերցված է հոկտեմբերի 4, 2018 
  12. Center for Ultra Fast Optical Science (CUOS)
  13. Quand le Nobel Gérard Mourou se mettait en scène dans un clip musical potache
  14. «Have you seen ELI3»։ Վերցված է 2 October 2018 
  15. [2]
  16. Extreme Light Infrastructure. Management(անգլ.)
  17. National Academy of Engeneering. Dr. Gerard A. Mourou Archived 2010-05-28 at the Wayback Machine.(անգլ.)
  18. «R. W. Wood Prize»։ The Optical Society 
  19. «SPIE Harold E. Edgerton Award in High-Speed Optics»։ spie.org։ International Society for Optics and Photonics։ Վերցված է 2 October 2018 
  20. «Quantum Electronics Award Winners»։ IEEE Photonics Society։ Վերցված է 2 October 2018։ «For pioneering contributions to ultrafast optics including optical sampling and intense fs pulses» 
  21. «Gérard Mourou – the 2005 Willis E. Lamb Award for Laser Science and Quantum Optics»։ www.lambaward.org։ Վերցված է 2 October 2018 
  22. «Gérard Mourou»։ The Optical Society։ Վերցված է 2018-10-12 
  23. «Gérard Mourou receives the Frederic Ives Medal of the Optical Society of America»։ École Polytechnique։ March 30, 2016։ Վերցված է December 4, 2018 
  24. «Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science»։ APS Physics | APS Home։ Վերցված է 9 October 2018 
  25. «Arthur Ashkin, Gérard Mourou and Donna Strickland win the Nobel Prize for Physics»։ Physics World։ 2 October 2018։ Վերցված է 2 October 2018 
  26. «Nobel laureate Gérard Mourou is awarded the VU honorary doctorate (in Lithuanian)»։ Vilnius university։ February 3, 2020։ Վերցված է February 5, 2020 
  27. Професор Жерар Муру беше удостоен със званието „Доктор хонорис кауза“ на БАН.


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]