Լեոն Լեդերման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լեոն Լեդերման
անգլ.՝ Leon Max Lederman
Leon M. Lederman.jpg
Ծնվել է հուլիսի 15, 1922(1922-07-15)[1][2][3]
Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]
Մահացել է հոկտեմբերի 3, 2018(2018-10-03)[5] (96 տարեկանում)
Rexburg, Այդահո, ԱՄՆ[5]
բնական մահով
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ[6]
Դավանանք աթեիզմ
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Չիկագոյի համալսարան, Կոլումբիայի համալսարան, Իլինոյսի տեխնոլոգիայի ինստիտուտ և Fermilab
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[7], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[8] և Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[8]
Ալմա մատեր Կոլումբիայի համալսարան, Նյու Յորք քաղաքի քոլեջ և Կոլումբիայի համալսարան[9]
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[10]
Պարգևներ Գուգենհայմի կրթաթոշակ Great Cross of the National Order of Scientific Merit ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[9][11] Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ Գիտական ձեռքբերման համար Ուիլյամ Պրոկտերի մրցանակ Ֆիզիկայի Վոլֆի մրցանակ[12] Էնրիկո Ֆերմի պարգև[7] Ազգային գիտական մեդալ AAAS Philip Hauge Abelson Prize Richtmyer Memorial Award Fellow of the American Physical Society և Fellow of the Committee for Skeptical Inquiry
Leon M. Lederman Վիքիպահեստում

Լեոն Մաքս Լեդերման (անգլ.՝ Leon Max Lederman, հուլիսի 15, 1922(1922-07-15)[1][2][3], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4] - հոկտեմբերի 3, 2018(2018-10-03)[5], Rexburg, Այդահո, ԱՄՆ[5]), ամերիկացի ֆիզիկոս, ԱՄՆ ԳԱ անդամ 1965-ից, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր[13] (1988

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեոն Լեդերմանը ծնվել է Նյու Յորքում Մինա և Մորիս Լեդերմանների ընտանիքում, սովորել Հարավային Bronx-ի James Monroe գիտական դպրոցում։ 1943 թ. ավարտել է Նյու Յորքի քոլեջը, 1951 թ.` Կոլումբիայի համալսարանը։ 1951-1979 թթ. աշխատել է Բատավիայում (Իլինոյսի նահանգ) Էնրիկո Ֆերմիի անվան Ազգային արագացուցիչային լաբորատորիայում։ 1989 թ. դասավանդել է Չիկագոյի համալսարանում, այնուհետև տեղափոխվել Իլինոյսի տեխնոլոգիաների ինստիտուտի ֆիզիկայի բաժին, որտեղ ներկայումս Գիտության Պրիտցկերի պրոֆեսոր է։ 1991 թվականից Լեդերմանը Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահն է[14]։

1988 թ. Մելվին Շվարցի և Ջեք Շտեյնբերգերի հետ արժանացել է Նոբելյան մրցանակի ֆիզիկայի գծով` տիեզերքում գոյություն ունեցող ամենախորհրդավոր տարրական մասնիկների` երկու տիպերի հայտնագործության և ուսումնասիրման համար։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեդերմանը մեծ ներդրում ունի տարրական մասնիկների ֆիզիկայի և բարձր էներգիաների ֆիզիկայի բնագավառում։ 1951 թ. չափել է λ մեզոնի կյանքի միջին տևողությունը, 1952 թ. բացահայտել է ածխածնի վրա միջուկային և կուլոնային ցրման ինտերֆերենցը։ 1956 թ. հայտնագործել է չեզոք կաոնը (K 0 մեզոն) և որոշել նրա կյանքի տևողությունը։ 1957 թվականին Ռ. Նարվինի հետ ապացուցել է պի-մեզոնների և մյուոնների ցրման դեպքում զույգության չպահպանման երևույթը և չափել է մյուսոնների մագնիսական մոմենտը, տվել է մյուոնիայի ձևավորման առաջին կողմնակի ապացույցը։ Կատարել է մասնիկների և հակամասնիկների կյանքի տևողությունների համեմատությունը (մյուսոնների համար` 1963, պիոնների համար՝ 1966)։
Իր աշխատակիցների հետ հայտնագործել է նեյտրինոների 2 տիպ՝ մյուոնային և էլեկտրոնային (1962), հակադեյտրոնը (1965), իպսիլոն-մասնիկը (1977
Բարձր էներգիաների փորձարարական ֆիզիկայում հիմք է դրել նոր ուղղության՝ ադրոնային բախումների դեպքում լեպտոնային զույգերի ծնման հետազոտությանը[15][16]։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ազգային մեդալ» գիտական ծառայության համար, 1967
  • Նոբելյան մրցանակ, 1988
  • Վոլֆ մրցանակ ֆիզիկայի բնագավառում, 1982
  • Էնրիկո Ֆերմի մրցանակ, 1992
  • Կոմպտոնի մեդալ, 2005

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]