Օգե Բոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Օգե Բոր
դան․՝ Aage Bohr
Aage Bohr.jpg
Ծնվել է հունիսի 19, 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Կոպենհագեն, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա[7][8][9]
Մահացել է սեպտեմբերի 8, 2009({{padleft:2009|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][10][2][5][6] (87 տարեկանում)
Կոպենհագեն, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա[11][12][8]
Բնակության վայր(եր) Կոպենհագեն
Քաղաքացիություն Flag of Denmark.svg Դանիա[13][2]
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, մանկավարժ, համալսարանի պրոֆեսոր և գիտնական
Հաստատություն(ներ) Կոպենհագենի համալսարան և Լոս Ալամոսի Ազգային Լաբորատորիա
Գործունեության ոլորտ Միջուկային ֆիզիկա
Անդամակցություն Լեոպոլդինա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[14], Լեհական գիտությունների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Կոպենհագենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին դանիերեն[15]
Գիտական ղեկավար Նիլս Բոր
Պարգևներ
Հայր Նիլս Բոր
Մայր Մարգրեթ Նորլունդ
Aage Bohr Վիքիպահեստում

Օգե Նիլս Բոր (դան․՝ Aage Niels Bohr, հունիսի 19, 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[1][2][3][4][5][6], Կոպենհագեն, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա[7][8][9] - սեպտեմբերի 8, 2009({{padleft:2009|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][10][2][5][6], Կոպենհագեն, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա[11][12][8]), դանիացի ֆիզիկոս։ Դանիայի Գիտությունների թագավորական ակադեմիայի (1955) և աշխարհում մի շարք այլ ակադեմիաների անդամ, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր (1975)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգե Բորը ծնվել է Կոպենհագենում՝ Մարգարետ և Նիլս Բորերի ընտանիքում, նրանց չորրորդ երեխան էր։ Մեծանալով այնպիսի ֆիզիկոսների մեջ, ինչպիսիք են Վոլֆգանգ Պաուլին և Վերներ Հայզենբերգը, Օգեն ևս հրապուրվում է ֆիզիկայով։ 1940 թվականին, Դանիայի կուպացիայից մի քանի ամիս անց ընդունվում է Կոպենհագենի համալսարան և շուտով ընթերակայում է հորը նամակներ և հոդվածներ գրելիս։ 1943 թվականի հոկտեմբերին Դիմադրության ուժերը Օգե և Նիլս Բորերին նավակով տեղափոխում են Շվեդիա, այնտեղից էլ ռմբակոծիչով՝ Անգլիա։ Որպես Նիլս Բորի ասիստենտ մասնակցել է ատոմային նախագծին, իսկ 1944-1945 թվականներին եղել Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիայի աշխատակից։

1945 թվականի օգոստոսին Օգե Բորը վերադառնում է Դանիա և շարունակում է ուսումը, մեկ տարի անց ստանում է մագիստրոսի աստիճան։ 1946 թվականին դառնում է տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտի (Նիլս Բորի ինստիտուտ) աշխատակից։ Ստաժավորվում է Փրինսթոնի և Կոլումբիայի համալսարաններում (1949 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1950 թվականի օգոստոսը, Իսիդոր Ռաբիի ղեկավարությամբ)։ Այնտեղ ծանոթանում է Ջեյմս Ռեյնուոտերի և Բեն Մոթելսոնի հետ, Կոպենհագեն վերադառնալուց հետո շարունակում է համագործակցել նրանց հետ։ Նրանց համատեղ աշխատանքը թույլ տվեց 1950-ականներին զարգացնել միջուկի այսպես կոչված կոլեկտիվ (ընդհանրացված) մոդելը։ 1958 թվականին Դ․ Պայսոնի հետ միասին առաջարկել են այսպես կոչված միջուկի գերհոսուն մոդելը՝ դիտարկելով միջուկում հադրոնների գերհոսունությունգերհոսունության գոյության հնարավորությունը։ Հետագայում Բորը և Մոթելսոնը համատեղ աշխատեցին միջուկի կառուցվածքի ընդհանրացված գիտելիքների վրա՝ հրատարակելով «Միամասնիկային շարժումը» (հատոր առաջին, 1969 թվական) և «Միջուկի դեֆորմացիան» (երկրորդ հատոր, 1975 թվական) գրքերը։

Միջուկի տեսության վերաբերյալ Օգե Բորի աշխատանքները հիմք հանդիսացան նրան ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ շնորհելու (1975 թվական, ««ատոմի միջուկում առանձին մասնիկի շարժման և կոլեկտիվ շարժման փոխկապակցվածությունը բացահայտելու և և այդ փոխկապակցվածության վրա հիմնվող ատոմի միջուկի տեսության կառուցումը զարգացնելու համար», Մոթելսոնի և Ռեյնուոտերի հետ միասին)։

Ինստիտուտում աշխատելու հետ միաժամանակ Օգե Բորը դասավանդում էր նաև Կոպենհագենի համալսարանում, 1956 թվականից՝ պրոֆեսորի կոչումով։ Նիլս Բորի մահից հետո գլխավորել է ինստիտուտը և եղել է տնօրեն մինչև 1970 թվականը։ 1975 թվականից Օգե Բորը ընդգրկվել է Տեսական ատոմային ֆիզիկայի ինստիտուտի (Nordisk Institut for Teoretisk Atomfysik) ղեկավարության կազմում, 1975-1981 թվականներին եղել է դրա տնօրենը։ Կյանքի վերջին տարիներին կենտրոնացել է դասավանդման ուղղությամբ։

1950 թվականին Օգե Բորն ամուսնացել է Մարիետե Սոֆերի հետ, որից ունեցել է չորս երեխա։ Նրա մահից հետո երկրորդ անգամ ամուսնացել է 1981 թվականին Բենտե Մեյեր Շարֆի հետ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/71665/Aage-N-Bohr
  3. 3,0 3,1 http://www.nytimes.com/2009/09/11/world/europe/11bohr.html
  4. 4,0 4,1 http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/6169714/Aage-Bohr.html
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC
  7. 7,0 7,1 7,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #113163827 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/
  9. 9,0 9,1 9,2 http://www.saasta.ac.za/sciolympiad/papers/chemistry_2004-2005.pdf
  10. 10,0 10,1 10,2 http://lifeinlegacy.com/Display.aspx?weekof=2009-09-12
  11. 11,0 11,1 11,2 http://glossi.com/nickvoth13/47508-neils-bohr
  12. 12,0 12,1 12,2 http://tuprints.ulb.tu-darmstadt.de/2128/2/thesis.pdf
  13. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize/93434/The-prizes
  14. NNDB — 2002.
  15. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12985962w
  16. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/
  17. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«1975 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ»։ Նոբելյան հիմնադրամ։ Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 6-ին 

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png