Օգե Բոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Օգե Բոր
դան․՝ Aage Bohr
Aage Bohr.jpg
Ծնվել էհունիսի 19, 1922(1922-06-19)[1][2][3][…]
Կոպենհագեն, Դանիա[4][5]
Մահացել էսեպտեմբերի 8, 2009(2009-09-08)[6][7][8][…] (87 տարեկան)
Կոպենհագեն, Դանիա[5][9]
Բնակության վայր(եր)Կոպենհագեն
ՔաղաքացիությունFlag of Denmark.svg Դանիա[10][3]
Դավանանքհրաժարում կաթոլիկությունից
Մասնագիտությունֆիզիկոս, մանկավարժ, համալսարանի պրոֆեսոր, ակադեմիկոս և միջուկային ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Կոպենհագենի համալսարան[11], Լոս Ալամոսի Ազգային Լաբորատորիա, Nordic Institute for Theoretical Physics?[11] և Նիլս Բորի ինստիտուտ[11]
Գործունեության ոլորտՄիջուկային ֆիզիկա
ԱնդամակցությունԼեոպոլդինա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա[12], ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[13], Լեհական գիտությունների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերԿոպենհագենի համալսարան և Կոլումբիայի համալսարան (1950)
Տիրապետում է լեզուներինդանիերեն[8]
Գիտական ղեկավարՆիլս Բոր
ՊարգևներԱտոմը խաղաղության համար պարգև ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[14][15] Ջոն Պրայս Ուեթերիլի մեդալ Ռեզերֆորդի մեդալ և պարգև Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ[16] Պեկինի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[17] և H. C. Ørsted Medal?[18]
ՀայրՆիլս Բոր[11]
ՄայրՄարգրեթ Նորլունդ
Aage Bohr Վիքիպահեստում

Օգե Նիլս Բոր (դան․՝ Aage Niels Bohr, հունիսի 19, 1922(1922-06-19)[1][2][3][…], Կոպենհագեն, Դանիա[4][5] - սեպտեմբերի 8, 2009(2009-09-08)[6][7][8][…], Կոպենհագեն, Դանիա[5][9]), դանիացի ֆիզիկոս։ Դանիայի Գիտությունների թագավորական ակադեմիայի (1955) և աշխարհում մի շարք այլ ակադեմիաների անդամ, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր (1975)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգե Բորը ծնվել է Կոպենհագենում՝ Մարգարետ և Նիլս Բորերի ընտանիքում, նրանց չորրորդ երեխան էր։ Մեծանալով այնպիսի ֆիզիկոսների մեջ, ինչպիսիք են Վոլֆգանգ Պաուլին և Վերներ Հայզենբերգը, Օգեն ևս հրապուրվում է ֆիզիկայով։ 1940 թվականին, Դանիայի կուպացիայից մի քանի ամիս անց ընդունվում է Կոպենհագենի համալսարան և շուտով ընթերակայում է հորը նամակներ և հոդվածներ գրելիս։ 1943 թվականի հոկտեմբերին Դիմադրության ուժերը Օգե և Նիլս Բորերին նավակով տեղափոխում են Շվեդիա, այնտեղից էլ ռմբակոծիչով՝ Անգլիա։ Որպես Նիլս Բորի ասիստենտ մասնակցել է ատոմային նախագծին, իսկ 1944-1945 թվականներին եղել Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիայի աշխատակից։

1945 թվականի օգոստոսին Օգե Բորը վերադառնում է Դանիա և շարունակում է ուսումը, մեկ տարի անց ստանում է մագիստրոսի աստիճան։ 1946 թվականին դառնում է տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտի (Նիլս Բորի ինստիտուտ) աշխատակից։ Ստաժավորվում է Փրինսթոնի և Կոլումբիայի համալսարաններում (1949 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1950 թվականի օգոստոսը, Իսիդոր Ռաբիի ղեկավարությամբ)։ Այնտեղ ծանոթանում է Ջեյմս Ռեյնուոտերի և Բեն Մոթելսոնի հետ, Կոպենհագեն վերադառնալուց հետո շարունակում է համագործակցել նրանց հետ։ Նրանց համատեղ աշխատանքը թույլ տվեց 1950-ականներին զարգացնել միջուկի այսպես կոչված կոլեկտիվ (ընդհանրացված) մոդելը։ 1958 թվականին Դ․ Պայսոնի հետ միասին առաջարկել են այսպես կոչված միջուկի գերհոսուն մոդելը՝ դիտարկելով միջուկում հադրոնների գերհոսունությունգերհոսունության գոյության հնարավորությունը։ Հետագայում Բորը և Մոթելսոնը համատեղ աշխատեցին միջուկի կառուցվածքի ընդհանրացված գիտելիքների վրա՝ հրատարակելով «Միամասնիկային շարժումը» (հատոր առաջին, 1969 թվական) և «Միջուկի դեֆորմացիան» (երկրորդ հատոր, 1975 թվական) գրքերը։

Միջուկի տեսության վերաբերյալ Օգե Բորի աշխատանքները հիմք հանդիսացան նրան ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ շնորհելու (1975 թվական, ««ատոմի միջուկում առանձին մասնիկի շարժման և կոլեկտիվ շարժման փոխկապակցվածությունը բացահայտելու և և այդ փոխկապակցվածության վրա հիմնվող ատոմի միջուկի տեսության կառուցումը զարգացնելու համար», Մոթելսոնի և Ռեյնուոտերի հետ միասին)։

Ինստիտուտում աշխատելու հետ միաժամանակ Օգե Բորը դասավանդում էր նաև Կոպենհագենի համալսարանում, 1956 թվականից՝ պրոֆեսորի կոչումով։ Նիլս Բորի մահից հետո գլխավորել է ինստիտուտը և եղել է տնօրեն մինչև 1970 թվականը։ 1975 թվականից Օգե Բորը ընդգրկվել է Տեսական ատոմային ֆիզիկայի ինստիտուտի (Nordisk Institut for Teoretisk Atomfysik) ղեկավարության կազմում, 1975-1981 թվականներին եղել է դրա տնօրենը։ Կյանքի վերջին տարիներին կենտրոնացել է դասավանդման ուղղությամբ։

1950 թվականին Օգե Բորն ամուսնացել է Մարիետե Սոֆերի հետ, որից ունեցել է չորս երեխա։ Նրա մահից հետո երկրորդ անգամ ամուսնացել է 1981 թվականին Բենտե Մեյեր Շարֆի հետ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 CHANG K. Aage Bohr, Physicist’s Son Who Won Nobel, Dies at 87 // The New York Times / D. BaquetManhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2009. — ISSN 0362-4331; 1553-8095
  2. 2,0 2,1 Aage Bohr // The Daily Telegraph / C. EvansLondon, Thailand: 2009. — ed. size: 622719 — ISSN 0307-1235
  3. 3,0 3,1 3,2 Bell A. Aage N. Bohr - DANISH PHYSICIST (բրիտ․ անգլ.)Encyclopædia Britannica, Inc., 1768. — Vol. 22.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #113163827 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Nobel Laureate Aage Bohr has diedNiels Bohr Institute, 2009.
  6. 6,0 6,1 6,2 Life In Legacy - Week ending Saturday, September 12, 2009
  7. 7,0 7,1 7,2 Encyclopædia Britannica
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Bibliothèque nationale de France Aage Bohr (1922-2009) (фр.) — 2011.
  9. 9,0 9,1 9,2 PIRE B. BOHR AAGE - (1922-2009) (фр.)Encyclopædia Britannica.
  10. Bell A. Nobel Prize winners by category (physics) (բրիտ․ անգլ.)Encyclopædia Britannica, Inc., 1768. — Vol. 22.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Nobelpristageren Aage Bohr er død (դան.) // BerlingskeBerlingske Media, 2009.
  12. Zichichi A. Aage BohrPontifical Academy of Sciences.
  13. Notable Names Database — 2002.
  14. The Nobel Prize in Physics 1975 // Nobelprize.orgNobel Foundation.
  15. The Nobel Prize amounts // Nobelprize.orgNobel Foundation.
  16. Dannie Heineman Prize for Mathematical PhysicsAmerican Physical Society.
  17. http://www.moe.gov.cn/s78/A22/xwb_left/moe_829/tnull_44386.html (չին.)中华人民共和国教育部.
  18. H.C. Ørsted Medaljen (դան.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«1975 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ»։ Նոբելյան հիմնադրամ։ Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 6-ին 

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png