Էնրիկո Ֆերմի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էնրիկո Ֆերմի
իտալ.՝ Enrico Fermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Հռոմ, Իտալիա[7]
Մահացել է նոյեմբերի 28, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[7][1][2][3][4][5] (53 տարեկանում)
Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[7][8][9][10]
բնական մահով
Գերեզման Օուկ Վուդս գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Հռոմ և Իտալիա
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա[11][12][13]
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[14][15]
Դավանանք կաթոլիկություն
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, գյուտարար, ֆիզիկոս տեսաբան, միջուկային ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Գյոթինգենի համալսարան, Լեյդենի համալսարան, Ֆլորենցիայի համալսարան, Հռոմի Սապիենզա համալսարան, Կոլումբիայի համալսարան և Չիկագոյի համալսարան
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[16], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[16] և Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL
Ալմա մատեր Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Պիզայի համալսարան, Լեյդենի համալսարան և Գյոթինգենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[17] և իտալերեն[17]
Գիտական ղեկավար Լուիջա Պուսչիանտի, Մաքս Բոռն և Պաուլ Էրենֆեստ
Եղել է գիտական ղեկավար Լի Ցզուն Դաո, Էտորե Մայորանա, Չու Ջեֆրի, Օրեստ Պիչիոնի, Սեմ Տրեյման, Հերբերտ Լ․ Անդերսոն և Մարվին Լեոնարդ Գոլդբերգեր
Հայտնի աշակերտներ Լի Ցզուն Դաո, Չժեննին Յանգ, Էմիլիո Սեգրե, Օուեն Չեմբեռլեն և Մարի Գել-Ման
Ազդվել է Otto Hahn և Ժոզեֆ Ֆուրիե
Պարգևներ
Ամուսին(ներ) Լաուրա Ֆերմի
Ստորագրություն
Enrico Fermi signature.svg
Enrico Fermi Վիքիպահեստում

Էնրիկո Ֆերմի ([[[իտալերեն|իտալ.]]՝ Enrico Fermi, սեպտեմբերի 29, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3][4][5][6], Հռոմ, Իտալիա[7] - նոյեմբերի 28, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[7][1][2][3][4][5], Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[7][8][9][10]), նշանավոր իտալացի ֆիզիկոս, մեծ ավանդ ունի ժամանակակից տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի զարգացման գործում, հիշատակելի է նրա աշխատանքը առաջին ատոմային ռեակտորի ստեղծման, քվանտային տեսության, ատոմային ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի ձևավորման մեջ։ Դեի Լինչեի ակադեմիայի անդամ (1935-ից), ԽՍՀՄ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ-ից), Նոբելյան մրցանակակիր (19381938 թվականին գաղթել է ԱՄՆ։

Համառոտ կենսագրություն և գիտական նվաճումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիզայի համալսարանն ավարտելուց հետո (1922) ուսումը շարունակել է Գերմանիայում և Նիդերլանդներում։ 1926-1938 թվականներին՝ Հռոմի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1938 թվականին տարագրվել է ֆաշիստական Իտալիայից։ 1939-1945 թվականներին՝ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է միջուկային էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ ԱՄՆ-ում տարվող հետազոտական աշխատանքները։ 1946 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել քվանտային ֆիզիկայի հիմունքների ստեղծման գործում։ 1925 թվականին մշակել է Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող մասնիկների վիճակագրությունը։

Դիրակի հետ միաժամանակ Ֆերմին ստեղծել է էլեկտրոնների և այլ մասնիկների քվանտային վիճակագրական տեսությունը (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությունը

1934 թվականին ստեղծել է β-տրոհման քանակական տեսությունը՝ հիմնված Վ․ Պաուլիի այն ենթադրության վրա, ըստ որի β-մասնիկներն առաքվում են նեյտրինոյի հետ միաժամանակ։ 1934-1938 թվականներին աշխատակիցների հետ ուսումնասիրել է նեյտրոնների հատկությունները և դրել նեյտրոնային ֆիզիկայի հիմքը, առաջինն է դիտել մի շարք տարրերի (այդ թվում՝ ուրանի) նեյտրոնային ռմբակոծումից առաջ եկող արհեստական ռադիոակտի վությունը, հայտնագործել է նեյտրոնների դանդաղեցման երևույթը և ստեղծել դրա տեսությունը, ինչի համար 1938 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ֆերմիին հաջողվել է իրականացնել միջուկային շղթայական ռեակցիա իր կառուցած՝ աշխարհում առաջին միջուկային ռեակտորում, որտեղ որպես նեյտրոնների դանդաղիչ օգտագործվել է գրաֆիտը, իսկ որպես վառելիք՝ ուրանը։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվել է բարձր էներգիաների ֆիզիկայով։ Առաջինն է սկսել տարբեր էներգիաների լիցքավորված π-մեզոնների և ջրածնի փոխազդեցության փորձարարական հետազոտությունները և ստացել մի շարք հիմնարար արդյունքներ։ Ունի նաև այս բնագավառին վերաբերող տեսական աշխատանքներ։ Աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների և ակադեմիաների, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1929)։ Նրա անունով է կոչվել 100-րդ քիմիական տարրը՝ ֆերմիումը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Научные труды, т․ 1—2, Й-, 1971 — 1972․

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сегре Э․, Энрико Ферми-физик, пер․ с англ․, М․, 1973․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Понтекорво Б. М. Ферми Энрико // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — С. 306.
  8. 8,0 8,1 8,2 http://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-662-07791-7_11.pdf
  9. 9,0 9,1 9,2 http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00107510500144639
  10. 10,0 10,1 10,2 http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF02783630
  11. http://www.tv.com/shows/the-adventures-of-jimmy-neutron-boy-genius/broadcast-blues-professor-calamitous-i-presume-236760/
  12. http://www.nytimes.com/1999/11/16/science/scientist-at-work-richard-l-garwin-physicist-and-rebel-is-bruised-not-beaten.html
  13. https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0929.html
  14. http://www.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7584915.stm
  15. http://www.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7584915.stm
  16. 16,0 16,1 NNDB — 2002.
  17. 17,0 17,1 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12275443t
  18. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/
  19. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/