Էնրիկո Ֆերմի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էնրիկո Ֆերմի
իտալ.՝ Enrico Fermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3]
Հռոմ, Իտալիա[4]
Մահացել է նոյեմբերի 28, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[4][1][2][3] (53 տարեկանում)
Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[4]
բնական պատճառով
Գերեզման Օուկ Վուդս գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, գյուտարար, ֆիզիկոս տեսաբան, միջուկային ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Գյոթինգենի համալսարան, Լեյդենի համալսարան, Ֆլորենցիայի համալսարան, Հռոմի Սապիենզա համալսարան, Կոլումբիայի համալսարան և Չիկագոյի համալսարան
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Բարձրագույն նորմալ դպրոց և Պիզայի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[5] և իտալերեն[5]
Գիտական ղեկավար Լուիջա Պուսչիանտի
Եղել է գիտական ղեկավար Լի Ցզուն Դաո, Էտորե Մայորանա, Չու Ջեֆրի, Օրեստ Պիչիոնի, Սեմ Տրեյման, Հերբերտ Լ․ Անդերսոն և Մարվին Լեոնարդ Գոլդբերգեր
Հայտնի աշակերտներ Լի Ցզուն Դաո, Չժեննին Յանգ, Էմիլիո Սեգրե, Օուեն Չեմբեռլեն և Մարի Գել-Ման
Պարգևներ
Ամուսին(ներ) Լաուրա Ֆերմի
Ստորագրություն
Enrico Fermi signature.svg
Enrico Fermi Վիքիպահեստում

Էնրիկո Ֆերմի ([[[իտալերեն|իտալ.]]՝ Enrico Fermi, սեպտեմբերի 29, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3], Հռոմ, Իտալիա[4] - նոյեմբերի 28, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[4][1][2][3], Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[4]), նշանավոր իտալացի ֆիզիկոս, մեծ ավանդ ունի ժամանակակից տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի զարգացման գործում, հիշատակելի է նրա աշխատանքը առաջին ատոմային ռեակտորի ստեղծման, քվանտային տեսության, ատոմային ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի ձևավորման մեջ։ Դեի Լինչեի ակադեմիայի անդամ (1935-ից), ԽՍՀՄ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ-ից), Նոբելյան մրցանակակիր (19381938 թվականին գաղթել է ԱՄՆ։

Համառոտ կենսագրություն և գիտական նվաճումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիզայի համալսարանն ավարտելուց հետո (1922) ուսումը շարունակել է Գերմանիայում և Նիդերլանդներում։ 1926-1938 թվականներին՝ Հռոմի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1938 թվականին տարագրվել է ֆաշիստական Իտալիայից։ 1939-1945 թվականներին՝ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է միջուկային էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ ԱՄՆ-ում տարվող հետազոտական աշխատանքները։ 1946 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել քվանտային ֆիզիկայի հիմունքների ստեղծման գործում։ 1925 թվականին մշակել է Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող մասնիկների վիճակագրությունը։

Դիրակի հետ միաժամանակ Ֆերմին ստեղծել է էլեկտրոնների և այլ մասնիկների քվանտային վիճակագրական տեսությունը (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությունը

1934 թվականին ստեղծել է β-տրոհման քանակական տեսությունը՝ հիմնված Վ․ Պաուլիի այն ենթադրության վրա, ըստ որի β-մասնիկներն առաքվում են նեյտրինոյի հետ միաժամանակ։ 1934-1938 թվականներին աշխատակիցների հետ ուսումնասիրել է նեյտրոնների հատկությունները և դրել նեյտրոնային ֆիզիկայի հիմքը, առաջինն է դիտել մի շարք տարրերի (այդ թվում՝ ուրանի) նեյտրոնային ռմբակոծումից առաջ եկող արհեստական ռադիոակտի վությունը, հայտնագործել է նեյտրոնների դանդաղեցման երևույթը և ստեղծել դրա տեսությունը, ինչի համար 1938 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ֆերմիին հաջողվել է իրականացնել միջուկային շղթայական ռեակցիա իր կառուցած՝ աշխարհում առաջին միջուկային ռեակտորում, որտեղ որպես նեյտրոնների դանդաղիչ օգտագործվել է գրաֆիտը, իսկ որպես վառելիք՝ ուրանը։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվել է բարձր էներգիաների ֆիզիկայով։ Առաջինն է սկսել տարբեր էներգիաների լիցքավորված π-մեզոնների և ջրածնի փոխազդեցության փորձարարական հետազոտությունները և ստացել մի շարք հիմնարար արդյունքներ։ Ունի նաև այս բնագավառին վերաբերող տեսական աշխատանքներ։ Աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների և ակադեմիաների, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1929)։ Նրա անունով է կոչվել 100-րդ քիմիական տարրը՝ ֆերմիումը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Научные труды, т․ 1—2, Й-, 1971 — 1972․

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сегре Э․, Энрико Ферми-физик, пер․ с англ․, М․, 1973․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Понтекорво Б. М. Ферми Энрико // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — С. 306.
  5. 5,0 5,1 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12275443t
  6. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/