Էնրիկո Ֆերմի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Էնրիկո Ֆերմի
իտալ.՝ Enrico Fermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1901(1901-09-29)[1][2][3][4][5][6][7]
Հռոմ, Իտալիա[8][7]
Մահացել է նոյեմբերի 28, 1954(1954-11-28)[8][1][2][3][4][5][7] (53 տարեկանում)
Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[8][9][10][11][7]
բնական մահով[7]
Գերեզման Օուկ Վուդս գերեզմանատուն[7]
Բնակության վայր(եր) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Հռոմ և Իտալիա
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա[12][13][14][7]
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[15][16][7]
Դավանանք ագնոստիցիզմ և Apostasy in Catholicism
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, գյուտարար, ֆիզիկոս տեսաբան, միջուկային ֆիզիկոս և պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Բարձրագույն նորմալ դպրոց[7], Գյոթինգենի համալսարան[7], Լեյդենի համալսարան[7], Ֆլորենցիայի համալսարան[7], Հռոմի Սապիենզա համալսարան[7], Կոլումբիայի համալսարան[7] և Չիկագոյի համալսարան[7]
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա[7]
Պաշտոն(ներ) պրոֆեսոր[7]
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն[7], Լեոպոլդինա[7], Լինչեի ազգային ակադեմիա[7], ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա[7], Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա[7], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[17][7], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[17][7], Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա[7] և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա[7]
Ալմա մատեր Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Պիզայի համալսարան, Լեյդենի համալսարան և Գյոթինգենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[2][7] և իտալերեն[2][7]
Գիտական ղեկավար Լուիջա Պուսչիանտի[18], Մաքս Բոռն և Պաուլ Էրենֆեստ
Եղել է գիտական ղեկավար Լի Ցզուն Դաո, Էտորե Մայորանա, Չու Ջեֆրի, Օրեստ Պիչիոնի, Սեմ Տրեյման, Հերբերտ Լ․ Անդերսոն, Մարվին Լեոնարդ Գոլդբերգեր, Էմիլիո Սեգրե[19], Օուեն Չեմբեռլեն[20], Mario Ageno[21], Richard Garwin[22], Willem Malkus[23] և Arthur H. Rosenfeld[24]
Հայտնի աշակերտներ Չժեննին Յանգ և Մարի Գել-Ման
Ազդվել է Otto Hahn[7] և Ժոզեֆ Ֆուրիե[7]
Պարգևներ ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[25][26][7] Մաքս Պլանկի անվան մեդալ[7] Ռամֆորդի մրցանակ[7] Մատեուչի մեդալ[7] Ֆրանկլինի մեդալ[7] Հյուզի մեդալ[7] Հենրի Նորիս Ռասելի մրցանակ[7] Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ[7] Silliman Memorial Lectures գիտության բնագավառում բացառիկ ծառայությունների Բերնարդի մեդալ Richtmyer Memorial Award և Fellow of the American Physical Society
Ամուսին(ներ) Լաուրա Ֆերմի[7]
Ստորագրություն
Enrico Fermi signature.svg
Enrico Fermi Վիքիպահեստում

Էնրիկո Ֆերմի ([իտալ.՝ Enrico Fermi, սեպտեմբերի 29, 1901(1901-09-29)[1][2][3][4][5][6][7], Հռոմ, Իտալիա[8][7] - նոյեմբերի 28, 1954(1954-11-28)[8][1][2][3][4][5][7], Չիկագո, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[8][9][10][11][7]), նշանավոր իտալացի ֆիզիկոս, մեծ ավանդ ունի ժամանակակից տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի զարգացման գործում, հիշատակելի է նրա աշխատանքն առաջին ատոմային ռեակտորի ստեղծման, քվանտային տեսության, ատոմային ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի ձևավորման մեջ։ Դեի Լինչեի ակադեմիայի անդամ (1935 թ.-ից), ԽՍՀՄ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ-ից), Նոբելյան մրցանակակիր (1938 թ.1938 թվականին գաղթել է ԱՄՆ։

Համառոտ կենսագրություն և գիտական նվաճումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիզայի համալսարանն ավարտելուց հետո (1922 թ.) ուսումը շարունակել է Գերմանիայում և Նիդերլանդներում։ 1926-1938 թվականներին՝ Հռոմի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1938 թվականին տարագրվել է ֆաշիստական Իտալիայից։ 1939-1945 թվականներին՝ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է միջուկային էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ ԱՄՆ-ում տարվող հետազոտական աշխատանքները։ 1946 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել քվանտային ֆիզիկայի հիմունքների ստեղծման գործում։ 1925 թվականին մշակել է Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող մասնիկների վիճակագրությունը։

Դիրակի հետ միաժամանակ Ֆերմին ստեղծել է էլեկտրոնների և այլ մասնիկների քվանտային վիճակագրական տեսությունը (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությունը

1934 թվականին ստեղծել է β-տրոհման քանակական տեսությունը՝ հիմնված Վ․ Պաուլիի այն ենթադրության վրա, ըստ որի β-մասնիկներն առաքվում են նեյտրինոյի հետ միաժամանակ։ 1934-1938 թվականներին աշխատակիցների հետ ուսումնասիրել է նեյտրոնների հատկությունները և դրել նեյտրոնային ֆիզիկայի հիմքը, առաջինն է դիտել մի շարք տարրերի (այդ թվում՝ ուրանի) նեյտրոնային ռմբակոծումից առաջ եկող արհեստական ռադիոակտիվությունը, հայտնագործել է նեյտրոնների դանդաղեցման երևույթը և ստեղծել դրա տեսությունը, ինչի համար 1938 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ֆերմիին հաջողվել է իրականացնել միջուկային շղթայական ռեակցիա իր կառուցած՝ աշխարհում առաջին միջուկային ռեակտորում, որտեղ որպես նեյտրոնների դանդաղիչ օգտագործվել է գրաֆիտը, իսկ որպես վառելիք՝ ուրանը։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվել է բարձր էներգիաների ֆիզիկայով։ Առաջինն է սկսել տարբեր էներգիաների լիցքավորված π-մեզոնների և ջրածնի փոխազդեցության փորձարարական հետազոտությունները և ստացել մի շարք հիմնարար արդյունքներ։ Ունի նաև այս բնագավառին վերաբերող տեսական աշխատանքներ։ Աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների և ակադեմիաների, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ.)։ Նրա անունով է կոչվել 100-րդ քիմիական տարրը՝ ֆերմիումը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Научные труды, т․ 1—2, Й-, 1971 — 1972․

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сегре Э․, Энрико Ферми-физик, пер․ с англ․, М․, 1973․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 7,21 7,22 7,23 7,24 7,25 7,26 7,27 7,28 7,29 7,30 7,31 7,32 7,33 7,34 7,35 7,36 7,37 7,38 7,39 7,40 7,41 7,42 7,43 7,44 7,45 https://www.biography.com/people/enrico-fermi-9293405
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Понтекорво Б. М. Ферми Энрико // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — С. 306.
  9. 9,0 9,1 9,2 http://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-662-07791-7_11.pdf
  10. 10,0 10,1 10,2 http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00107510500144639
  11. 11,0 11,1 11,2 http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF02783630
  12. http://www.tv.com/shows/the-adventures-of-jimmy-neutron-boy-genius/broadcast-blues-professor-calamitous-i-presume-236760/
  13. http://www.nytimes.com/1999/11/16/science/scientist-at-work-richard-l-garwin-physicist-and-rebel-is-bruised-not-beaten.html
  14. https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0929.html
  15. http://www.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7584915.stm
  16. http://www.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7584915.stm
  17. 17,0 17,1 NNDB — 2002.
  18. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  19. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  20. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  21. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  22. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  23. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  24. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  25. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/
  26. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/