Էնրիկո Ֆերմի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էնրիկո Ֆերմի
EnricoFermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2]
Հռոմ[3]
Մահացել է նոյեմբերի 28, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[3][1][2] (53 տարեկանում)
Չիկագո[3]
բնական պատճառով
Գերեզման Օուկ Վուդս գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր) ԱՄՆ
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա
ԱՄՆ
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, գյուտարար, ֆիզիկոս տեսաբան, միջուկային ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Գյոթինգենի համալսարան, Լեյդենի համալսարան, Ֆլորենցիայի համալսարան, Հռոմի Սապիենզա համալսարան, Կոլումբիայի համալսարան և Չիկագոյի համալսարան
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Լինչեի ազգային ակադեմիա և ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Բարձրագույն նորմալ դպրոց և Պիզայի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[4] և իտալերեն[4]
Գիտական ղեկավար Լուիջա Պուսչիանտի
Եղել է գիտական ղեկավար Լի Ցզուն Դաո, Մարվին Լեոնարդ Գոլդբերգեր, Էտորե Մայորանա, Չու Ջեֆրի, Օրեստ Պիչիոնի, Սեմ Տրեյման և Հերբերտ Լ․ Անդերսոն
Պարգևներ ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ, Մաքս Պլանկի անվան մեդալ, Ռամֆորդի մրցանակ, Մատեուչի մեդալ, Ֆրանկլինի մեդալ կամ Հյուզի մեդալ
Ամուսին(ներ) Լաուրա Ֆերմի
Ստորագրություն
Enrico Fermi signature.svg
Enrico Fermi Վիքիպահեստում

Էնրիկո Ֆերմի (իտալերեն՝ Enrico Fermi, սեպտեմբերի 29 1901, Հռոմ - նոյեմբերի 28 1954, Չիկագո), նշանավոր իտալացի ֆիզիկոս, մեծ ավանդ ունի ժամանակակից տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի զարգացման գործում, հիշատակելի է նրա աշխատանքը առաջին ատոմային ռեակտորի ստեղծման, քվանտային տեսության, ատոմային ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի ձևավորման մեջ։ Դեի Լինչեի ակադեմիայի անդամ (1935-ից), ԽՍՀՄ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ-ից), Նոբելյան մրցանակակիր (19381938 թվականին գաղթել է ԱՄՆ։

Համառոտ կենսագրություն և գիտական նվաճումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիզայի համալսարանն ավարտելուց հետո (1922) ուսումը շարունակել է Գերմանիայում և Նիդերլանդներում։ 1926-1938 թվականներին՝ Հռոմի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1938 թվականին տարագրվել է ֆաշիստական Իտալիայից։ 1939-1945 թվականներին՝ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է միջուկային էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ ԱՄՆ-ում տարվող հետազոտական աշխատանքները։ 1946 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել քվանտային ֆիզիկայի հիմունքների ստեղծման գործում։ 1925 թվականին մշակել է Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող մասնիկների վիճակագրությունը։

Դիրակի հետ միաժամանակ Ֆերմին ստեղծել է էլեկտրոնների և այլ մասնիկների քվանտային վիճակագրական տեսությունը (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությունը

1934 թվականին ստեղծել է β-տրոհման քանակական տեսությունը՝ հիմնված Վ․ Պաուլիի այն ենթադրության վրա, ըստ որի β-մասնիկներն առաքվում են նեյտրինոյի հետ միաժամանակ։ 1934-1938 թվականներին աշխատակիցների հետ ուսումնասիրել է նեյտրոնների հատկությունները և դրել նեյտրոնային ֆիզիկայի հիմքը, առաջինն է դիտել մի շարք տարրերի (այդ թվում՝ ուրանի) նեյտրոնային ռմբակոծումից առաջ եկող արհեստական ռադիոակտի վությունը, հայտնագործել է նեյտրոնների դանդաղեցման երևույթը և ստեղծել դրա տեսությունը, ինչի համար 1938 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ֆերմիին հաջողվել է իրականացնել միջուկային շղթայական ռեակցիա իր կառուցած՝ աշխարհում առաջին միջուկային ռեակտորում, որտեղ որպես նեյտրոնների դանդաղիչ օգտագործվել է գրաֆիտը, իսկ որպես վառելիք՝ ուրանը։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվել է բարձր էներգիաների ֆիզիկայով։ Առաջինն է սկսել տարբեր էներգիաների լիցքավորված π-մեզոնների և ջրածնի փոխազդեցության փորձարարական հետազոտությունները և ստացել մի շարք հիմնարար արդյունքներ։ Ունի նաև այս բնագավառին վերաբերող տեսական աշխատանքներ։ Աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների և ակադեմիաների, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1929)։ Նրա անունով է կոչվել 100-րդ քիմիական տարրը՝ ֆերմիումը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Научные труды, т․ 1—2, Й-, 1971 — 1972․

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сегре Э․, Энрико Ферми-физик, пер․ с англ․, М․, 1973․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Internet Movie Database Ստուգված է հոկտեմբերի 12-ին 2015:
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Ферми Энрико, Ферми Энрико // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12275443t Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015: