Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ
անգլ.՝ John William Rayleigh
John William Strutt.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 12, 1842(1842-11-12)[1][2][3][…]
Մոլդոն, Էսեքս, Էսեքս, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4]
Մահացել էհունիսի 30, 1919(1919-06-30)[1][2][3][…] (76 տարեկան)
Terling Place, Terling, Braintree, Էսեքս, Էսեքս, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[5]
ԳերեզմանTerling (All Saints) Churchyard[6]
Բնակության վայր(եր)Terling Place?[5]
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Դավանանքանգլիկանություն
Մասնագիտությունֆիզիկոս, քաղաքական գործիչ, համալսարանի դասախոս, մաթեմատիկոս և քիմիկոս
Հաստատություն(ներ)Քեմբրիջի համալսարան
Գործունեության ոլորտֆիզիկա
Պաշտոն(ներ)Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի խորհրդի անդամ[7], Թագավորական միության նախագահ, Լորդերի պալատի անդամ և Lord Lieutenant of Essex?[7]
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Թուրինի գիտությունների ակադեմիա[4]
Ալմա մատերՀերոու դպրոց[5], Թրինիթի քոլեջ[7][5], Իթըն քոլեջ[5] և Քեմբրիջի համալսարան[8]
Գիտական աստիճանԲակալավր[9] (1865) և արվեստների մագիստրոս[9] (1868)
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[10]
Գիտական ղեկավարԷդվարդ Ռաուս[11] և Ջորջ Գաբրիել Ստոքս
Եղել է գիտական ղեկավարՋոզեֆ Թոմպսոն[12] և Jagadish Chandra Bose?[13]
Հայտնի աշակերտներՋոզեֆ Թոմպսոն և Jagadish Chandra Bose?[8]
Ինչով է հայտնիԱրգոնի հայտնաբերում
Ռելեյի ալիքներ
Ռելեյի ցրում
Ձայնի տեսություն
Պարգևներֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[14][15] Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ Կոպլիի մեդալ[16] Ֆարադեյի դասախոսության նրցանակ Լեկոնտե մրցանակ Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Թագավորական մեդալ Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ Դե Մորգանի մեդալ Ռումֆորդի մեդալ Մատեուչի մեդալ[17] Ալբերտի մեդալ Բեյքերյան լեկցիա Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Bressa Prize?[18] Վաստակի շքանշան[7] Սմիթի մրցանակ[7] և Fellow of Trinity College?[5]
Ամուսին(ներ)Evelyn Strutt, Baroness Rayleigh of Terling Place?[19][7]
Երեխա(ներ)Robert Strutt, 4th Baron Rayleigh?[20], Arthur Strutt?[20], Julian Balfour Strutt?[20] և William Maitland Strutt?[20]
ՀայրJohn Strutt, 2nd Baron Rayleigh of Terling Place?[20][19]
ՄայրClara Vicars?[20][19]
Ստորագրություն
Autograph of Rayleigh.png
John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh Վիքիպահեստում

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ (անգլ.՝ John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh, նոյեմբերի 12, 1842(1842-11-12)[1][2][3][…], Մոլդոն, Էսեքս, Էսեքս, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4] - հունիսի 30, 1919(1919-06-30)[1][2][3][…], Terling Place, Terling, Braintree, Էսեքս, Էսեքս, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[5]), անգլիացի ֆիզիկոս, տատանումների տեսության հիմնադիրներից։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1873 թվականից, 1905-1908 թվականներին՝ նախագահ)։ Իսկական ազգանունը՝ Սթրեթ (Strutt), լորդ Ռելեյ՝ 1873 թվականից։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյն ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը (1865), 1879 թվականին (Ջեյմս Մաքսվելի մահից հետո) դարձել է նույն համալսարանի պրոֆեսոր և Կավենդիշի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1887 թվականից՝ Բրիտանական թագավորական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են ձայնագիտությանը, տատանումների տեսությանը, օպտիկային, էլեկտրականությանը և այլն։ 1873 թվականին ձևակերպել է տատանումների գծային տեսության մի շարք հիմնարար թեորեմներ։ Առաջինն է ցույց տվել առանց արտաքին պարբերական ազդեցության չմարող տատանումներ կատարող ոչ գծային համակարգերի յուրահատկությունը, ինչպես նաև այդ տատանումների առանձնահատուկ բնույթը։ Բացատրել է խմբային և փուլային արագությունների տարբերությունը և ստացել խմբային արագության բանաձև։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյը դիտարկել է նաև պատահական փուլերով մեծ թվով տատանումների գումարման խնդիրը և ստացել արդյունարար ամպլիտուդի բաշխման ֆունկցիան։ Զբաղվել է ալիքների դիֆրակցիայի, ցրման և կլանման հարցերով, հետազոտել վերջավոր ամպլիտուդի ալիքներն ու յուրատեսակ մակերևութային ալիքները։ Տատանումների տեսության վերաբերյալ աշխատանքները Ռելեյը ամփոփել է «Ձայնի տեսություն» հիմնարար աշխատությունում։ 1900 թվականին արտածել է բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման օրենքներից մեկը, որը կարևոր նշանակություն է ունեցել քվանտների տեսության ստեղծման համար։ Դրել է լույսի մոլեկուլային ցրման տեսության հիմքը։ Պարզելով, որ լույսի ցրման ինտենսիվությունը հակադարձ համեմատական է ալիքի երկարության 4-րդ աստիճանին, բացատրել է երկնքի երկնագույն լինելը։ 1879 թվականին ստեղծել է օպտիկական սարքերի լուծունակության տեսությունը։ 1894 թվականին Ուիլյամ Ռամզայի հետ հայտնագործել է արգոնը։ Ռելեյի անունով են կոչվել ֆիզիկական շատ հասկացություններ, օրենքներ, սարքեր (Ռելեյի սկավառակ, Ռելեյի ինտերֆերոմետր, լույսի ռելեյան ցրում, Ռելեյի մագնիսացման օրենք և այլն)։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյն արժանացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի (1904)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png