Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ
անգլ.՝ John William Rayleigh
John William Strutt.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 12, 1842(1842-11-12)[1][2][3][4]
Մոլդոն, Essex, Էսեքս, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել է հունիսի 30, 1919(1919-06-30)[1][2][3][4] (76 տարեկանում)
Ուիթհամ, Braintree, Essex, Էսեքս, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Դավանանք անգլիկանություն
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, քաղաքական գործիչ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Քեմբրիջի համալսարան
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա
Պաշտոն(ներ) Member of the Privy Council of the United Kingdom և president of the Royal Society
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
Ալմա մատեր Հերոու դպրոց և Թրինիթի քոլեջ
Գիտական աստիճան Բակալավր[5] (1865) և արվեստների մագիստրոս[5] (1868)
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[6]
Գիտական ղեկավար Էդվարդ Ռաուս[7] և Ջորջ Գաբրիել Ստոքս
Եղել է գիտական ղեկավար Ջոզեֆ Թոմպսոն[8] և Jagadish Chandra Bose[9]
Ինչով է հայտնի Արգոնի հայտնաբերում
Ռելեյի ալիքներ
Ռելեյի ցրում
Ձայնի տեսություն
Պարգևներ ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[10][11] Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ Կոպլիի մեդալ Ֆարադեյի դասախոսության նրցանակ Լեկոնտե մրցանակ Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Թագավորական մեդալ Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ Դե Մորգանի մեդալ Ռումֆորդի մեդալ Մատեուչի մեդալ[12] Ալբերտի մեդալ Արժանիքների շքանշան[13] և Բեյքերյան լեկցիա
Երեխա(ներ) Robert Strutt, 4th Baron Rayleigh
Ստորագրություն
Autograph of Rayleigh.png
John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh Վիքիպահեստում

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյ (անգլ.՝ John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh, նոյեմբերի 12, 1842հունիսի 30, 1919) անգլիացի ֆիզիկոս, տատանումների տեսության հիմնադիրներից։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1873-ից, 1905—08-ին՝ նախագահ)։ Իսկական ազգանունը՝ Սթրեթ (Strutt), լորդ Ռելեյ՝ 1873-ից։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյն ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը (1865), 1879-ին (Ջեյմս Մաքսվելի մահից հետո) դարձել է նույն համալսարանի պրոֆեսոր և Կավենդիշի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1887-ից՝ Բրիտանական թագավորական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են ձայնագիտությանը, տատանումների տեսությանը, օպտիկային, էլեկտրականությանը և այլն։ 1873-ին ձևակերպել է տատանումների գծային տեսության մի շարք հիմնարար թեորեմներ։ Առաջինն է ցույց տվել առանց արտաքին պարբերական ազդեցության չմարող տատանումներ կատարող ոչ գծային համակարգերի յուրահատկությունը, ինչպես նաև այդ տատանումների առանձնահատուկ բնույթը։ Բացատրել է խմբային և փուլային արագությունների տարբերությունը և ստացել խմբային արագության բանաձև։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյը դիտարկել է նաև պատահական փուլերով մեծ թվով տատանումների գումարման խնդիրը և ստացել արդյունարար ամպլիտուդի բաշխման ֆունկցիան։ Զբաղվել է ալիքների դիֆրակցիայի, ցրման և կլանման հարցերով, հետազոտել վերջավոր ամպլիտուդի ալիքներն ու յուրատեսակ մակերևութային ալիքները։ Տատանումների տեսության վերաբերյալ աշխատանքները Ռելեյը ամփոփել է «Ձայնի տեսություն» հիմնարար աշխատությունում։ 1900 թվականին արտածել է բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման օրենքներից մեկը, որը կարևոր նշանակություն է ունեցել քվանտների տեսության ստեղծման համար։ Դրել է լույսի մոլեկուլային ցրման տեսության հիմքը։ Պարզելով, որ լույսի ցրման ինտենսիվությունը հակադարձ համեմատական է ալիքի երկարության 4-րդ աստիճանին, բացատրել է երկնքի երկնագույն լինելը։ 1879 թվականին ստեղծել է օպտիկական սարքերի լուծունակության տեսությունը։ 1894-ին Ուիլյամ Ռամզայի հետ հայտնագործել է արգոնը։ Ռելեյի անունով են կոչվել ֆիզիկական շատ հասկացություններ, օրենքներ, սարքեր (Ռելեյի սկավառակ, Ռելեյի ինտերֆերոմետր, լույսի ռելեյան ցրում, Ռելեյի մագնիսացման օրենք և այլն)։

Ջոն Ուիլյամ Ռելեյն արժանացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի (1904)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png