Մաքս Պլանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Մաքս Պլանկ
գերմ.՝ Max Planck
Max Planck (1858-1947).jpg
Ծնվել է ապրիլի 23, 1858({{padleft:1858|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2]
Քիլ, Գերմանիա[3]
Մահացել է հոկտեմբերի 4, 1947({{padleft:1947|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2] (89 տարեկանում)
Գյոթինգեն, Göttingen, Ստորին Սաքսոնիա, Bizone[3]
Գերեզման Գյոտինգենի քաղաքի գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր) Քիլ և Մյունխեն
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Ազգություն գերմանացի
Դավանանք լյութերականություն
Մասնագիտություն ֆիզիկոս տեսաբան, համալսարանի պրոֆեսոր և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ) Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան, Քրիստիան-Ալբերտի համալսարան և Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան
Գործունեության ոլորտ Տեսական ֆիզիկա
Անդամակցություն Մյիւնխենի ակադեմիական երգչախումբ, Գերմանիայի ֆիզիկոսների միություն, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Կայզեր Վիլհելմի գիտական միություն, Գերմանական գիտության արտակարգ ասոցիացիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա, Հատուկ բնակարային միավորում, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա և Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[4]
Ալմա մատեր Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան և Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[5]
Գիտական ղեկավար Ալեքսանդր ֆոն Բրիլ[6]
Եղել է գիտական ղեկավար Ռիխարդ Բեկեր[6], Մաքս Լաուե[6], Մորից Շլիկ[6], Մաքս Աբրահամ[6], Վալտեր Բոթե[6], Վալտեր Գորդոն[6], Հիլդե Հայնիկե[6], Գուստավ Հերց[6], Հայնրիխ Կարստենս[6], Կարլ Կյուրներ[6], Էրիխ Կրեչման[6], Իսիդոր Իսրաել Մալկին[6], Վալտեր Մեյսներ[6], Վալտեր Շոտկի[6], Էրիխ Շուման[6] և Վիլհելմ Վենցել[6]
Հայտնի աշակերտներ Մաքս Աբրահամ, Վալտեր Բոթե, Գուստավ Հերց, Մաքս Լաուե, Վալտեր Մեյսներ, Մորից Շլիկ և Վալտեր Շոտկի
Պարգևներ
Կուսակցություն Գերմանական ժողովրդական կուսակցություն
Երեխա(ներ) Էրվին Պլանկ
Հայր Վիլհելմ ֆոն Պլանկ
Ստորագրություն
Max.Planck.Signature.png
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Max Planck Վիքիպահեստում

Մաքս Պլանկ (գերմ.՝ Max Planck) (ապրիլի 23, 1858({{padleft:1858|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2], Քիլ, Գերմանիա[3] - հոկտեմբերի 4, 1947({{padleft:1947|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2], Գյոթինգեն, Göttingen, Ստորին Սաքսոնիա, Bizone[3]), գերմանացի մեծ տեսաբան ֆիզիկոս։ Նա հիմնադրեց քվանտային տեսությունը։ 1900 թ. հավասարակշիռ ջերմային ճառագայթմանը նվիրված աշխատության մեջ Պլանկը ենթադրություն արեց, որ օսցիլյատորի էներգիան տատանումների ν հաճախությանը համեմատական ընդհատ արժեքներ է ընդունում։ Օսցիլյատորը առանձին բաժիններով է էլեկտրամագնիսական էներգիա ճառագայթում։

Պլանկը մեծ ներդրում է արել նաև ջերմադինամիկայի զարգացման մեջ։

Պլանկը արժանացել է Նոբելյան մրցանակի ֆիզիկայի բնագավառում 1918-ին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծագում և կրթություն (1858-1878)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաքս Պլանկը՝ ծնված 1858 թվականի ապրիլի 23-ին Կիլայում, պատկանում էր հին ազնվական տոհմին, նրա նախնիների թվին էին պատկանում ականավոր իրավաբաններ, գիտնականներ, ռազմական և եկեղեցական գործիչներ։ Նրա պապը (Heinrich Ludwig Planck, 1785—1831) և նախապապը (Gottlieb Jakob Planck, 1751—1833) աստվածաբանության դասախոսներ էին Գյոտինգենի համալսարանում, իսկ հորեղբայրը (Gottlieb Karl Georg Planck, 1824—1910) հայտնի իրավաբան էր և Գերմանիայի քաղաքացիական օրենսգրքի հիմնադիրներից մեկը։ Ապագա ֆիզիկոսի հայրը՝ Վիլհելմ Պլանկը (Johann Julius Wilhelm von Planck, 1817—1900) նույնպես իրավաբան էր, իրավագիտության դասախոս Կիլի համալսարանում։ Նա երկու անգամ ամուսնացած է եղել և ունեցել է երկու երեխա առաջին ամուսնությունից (Հյուգո և Էմմա) և հինգ երեխա՝ երկրորդ ամուսնությունից (Հերման, Հիլդերարդ, Ադալբերտ, Մաքս և Օտտո)։ Մաքսի մայրը՝ Էմմա Փաթցիգը (Emma Patzig, 1821—1914) սերում էր պոմերական Գրայֆսվալդ քաղաքի պաստերային ընտանիքից[9][10][11]։ Ինչպես գրում էր հայտնի ֆազիկոս Մաքս Բորնը՝ «Բոլոր նրանք, ովքեր ցանկանում են հասկանալ Մաքս Պլանկի բնավորությունը և նրա հաջողության ակունքները, հարկավոր են հիշել Մաքսի ծագման և բոլոր այդ հիանալի, արժանապատիվ, անկաշառ, ազնիվ և մեծահոգի, իրենց՝ եկեղեցուն և պետությանը նվիրած մարդկանց մասին»[12]։

10-ամյա Մաքս Պլանկի ինքնագիրը

Մաքսի կյանքի առաջին ինը տարիներն անցել են Կիլում, Հոլշտինիի մայրաքաղաքում, որն այդ ժամանակ Դանիայի և Պրուսիայի միջև հակասությունների կենտրոնում էր գտնվում։ 1864 թվականին երիտասարդ Պլանկը նույնիսկ ականատես եղավ, թե ինչպես են պրուսական-ավստրիական զորքերը ներխուժում քաղաք[9]։ 1867 թվականին Վիլհելմ Պլանկը հրավեր է ստանում զբաղեցնելու Մյունխենի համալսարանի իրավագիտության դասախոսի պաշտոնը և իր ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվում է Բավարիայի մայրաքաղաք։ Այստեղ Մաքսը հաճախում է Մաքսիմիլանյան գիմնազիա (Maximiliansgymnasium München)։ Սովորում է գերազանց և շուտով դառնում է դասարանի լավագույն աշակերտներից մեկը։ Թեև ուշադրություն էր դարձվում մեծ մասամբ գիմնազիայի ավանդական առարկաներին (մասնավորապես հին լեզուների ուսուցմանը)՝ բնական գիտությունների ուսուցումն այդ դպրոցում նույնպես գտնվում էր բարձր մակարդակի վրա։ Երիտասարդ Պլանկի վրա խորը ազդեցություն է ունեցել մաթեմատիկայի ուսուցիչ Հերման Մյուլերը (Hermann Müller), ումից ապագա գիտնականն առաջին անգամ լսում է էներգիայի պահպանման մասին։ Մարքսի մոտ վաղ են առաջ գալիս մաթեմատիկական կարողությունները[13]։ Եվ թեև ուսուցիչները նրա մեջ չէին տեսնում ինչ-որ անսովոր ունակություններ, նրանք հատուկ նշում էին նրա անձնական որակները՝ ուժեղ կամք, ջանասիրություն և կատարողականություն[14]։ Գիմնազիայում սովորելը ամրապնդեց գիտության հանդեպ ունեցած նրա հետաքրքրությունները, պարզեց բնության օրենքները, որի մասին նա այդքան գրում էր կյանքի վերջին շրջանում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Кляус Е. М., Франкфурт У. И., Макс Планк, М., «Наука», 1980, էջ 392։
  • Heilbron J. L., The Dilemmas of an Upright Man: Max Planck as Spokesman for German Science, Berkeley, «University of California Press», 1986։

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն