Ջոն ֆոն Նոյման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ջոն ֆոն Նեյմանից)
Picto Info sciences exactes.png
Ջոն ֆոն Նոյման
John von Neumann
JohnvonNeumann-LosAlamos.gif
Ծնվել է դեկտեմբերի 28, 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1]
Բուդապեշտ[1]
Մահացել է փետրվարի 8, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1] (53 տարեկանում)
Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան[1]
Քաղաքացիություն Flag of Hungary.svg Հունգարիա
US flag 48 stars.svg ԱՄՆ
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս[1], համակարգչային գիտնական, քիմիկոս, ֆիզիկոս, ճարտարագետ, գիտնական, գյուտարար և տնտեսագետ
Հաստատություն(ներ) Փրինսթոնի համալսարան
Գործունեության ոլորտ ֆունկցիոնալ վերլուծություն, վանդակ, բազմությունների տեսություն, գործաղեկավարների տեսություն, էրգոդիկ տեսություն, խաղերի տեսություն և քվանտային մեխանիկայի մաթեմտիկական հիմունքներ
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատեր Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց
Գիտական ղեկավար Լիպոտ Ֆեյեր
Պարգևներ Նախագայական Ազատության մեդալ և Q60548?
John von Neumann Վիքիպահեստում

Ջոն ֆոն Նոյման, անգլ.՝ John von Neumann, գերմ.՝ Johann von Neumann, ծնունդով՝ Յանոշ Լայոշ Նոյման (հունգ.՝ Neumann János Lajos, 28 դեկտեմբերի, 1903, Բուդապեշտ - 8 փետրվարի, 1957, Վաշինգտոն), ծագումով հունգար ամերիկացի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։ ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ անդամ (1937)։ Առավել հայտնի է որպես համակարգիչների ժամանակակից ճարտարապետության նախահայր (այսպես կոչված ֆոն Նոյմանի ճարտարապետություն), քվանտային մեխանիկայում օպերատորների տեսության կիրառմամբ, ինչպես նաև որպես Մանհեթենի նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ու վանդակային ավտոմատների ստեղծող։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է 1903 թ.-ին՝ Բուդապեշտում, հարուստ հրեական ընտանիքում։ 1911 թ.-ին ընդունվել է Լյութերական գիմնազիան։ 1913 թվականին ընտանիքը ստանում է ազնվական տիտղոս և անվան ֆոն նախդիրը։ 30-ական թվականներին ԱՄՆ-ում նրա անունը վերափոխվեց Ջոնի։ 1926 թ. ավարտել է Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը, միաժամանակ նաև Բուդապեշտի համալսարանը, որտեղ ստացել է (1926) դոկտորի կոչում։ Դասախոսել է Բեռլինի (1926-1929), Համբուրգի (1929-1930) և Պրինստոնի (1930-1933) համալսարաններում։ 1933 թվականից՝ Պրինստոնի հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1940 թվականից՝ բանակային և ծովային տարբեր հաստատությունների խորհրդական։ Մասնակցել է առաջին ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքներին։ Եղել է Ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի անդամ (1955 թվականից)։

Հայտնի է որպես ժամանակակից համակարգիչների ճարտարապետության նախահայր, ինչպես նաև Մանհեթենյան նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ստեղծող։ Ջոն Ֆոն Նոյմանը մահացել է ոսկրային քաղցկեղից 1957 թ.-ին։ Աշխատանքները վերաբերում են ֆունկցիոնալ անալիզին և դասական ու քվանտային մեխանիկայում դրա կիրառություններին։ Ուսումնասիրություններ ունի մաթեմատիկական տրամաբանության և տոպոլոգիական խմբերի բնագավառում։ Զբաղվել է խաղերի տեսության հարցերով։ Մեծ ավանդ ունի առաջին ԷՀՄ-երի ստեղծման գործում։ Կարևոր ավանդ ունի քվանտային ֆիզիկայի, քվանտային տրամաբանության, ֆունկցիոնալ վերլուծության, ինֆորմատիկայի, և տնտեսագիտության բնագավառներում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118770314 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014: