Սվանտե Արենիուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սվանտե Արենիուս
շվեդ.՝ Svante August Arrhenius
Arrhenius2.jpg
Ծնվել է փետրվարի 19, 1859({{padleft:1859|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Balingsta församling, Uppsala Municipality
Մահացել է հոկտեմբերի 2, 1927({{padleft:1927|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[6][2][4][5] (68 տարեկանում)
Մահվան վայր Ստոկհոլմ, Շվեդիա[6]
Քաղաքացիություն Flag of Sweden.svg Շվեդիա
Կրթություն Ուփսալայի համալսարան
Մասնագիտություն աստղագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Աշխատավայր Ռիգայի տեխնիկական համալսարան և Ստոկհոլմի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Անդամություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Royal Physiographic Society in Lund, Թագավորական շվեդական ճարտարագիտական գիտությունների ակադեմիա, Royal Society of Sciences and Letters in Gothenburg, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա
Երեխաներ Օլոֆ Արենիուս
Svante Arrhenius Վիքիպահեստում

Սվանտե Ավգուստ Արենիուս, շվեդացի քիմիկոս, ֆիզիկական քիմիայի հիմնադիրներից։ Շվեդական ԳԱ անդամ (1901), մի շարք երկրների (ԽՍՀՄ, Անգլիա, ԱՄՆ, Ֆրանսիա և այլն) ԳԱ պատվավոր անդամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Ուփսալայի (1876-1881) և Ստոկհոլմի (1881-1884) համալսարաններում։ 1895 թվականից Ստոկհոլմի համայսարանի պրոֆեսոր, 1905 թվականից Նոբելյան ինստիտուտի դիրեկտոր։ 1887-1902 թվականներին Արենիուսը միաժամանակ վարել է Ստոկհոլմի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։ 1882 թվականից զբաղվել է էլեկտրոլիտների նոսր լուծույթների էլեկտրահաղորդականության ուսումնասիրությամբ։ «էլեկտրոլիտների գալվանական հաղորդականության հետազոտություն» (1884) և հետագա աշխատանքներում (մինչև 1887) Արենիուսը մշակել է էլեկտրոլիտային դիսոցման տեսությունը (նոբելյան մրցանակ, 1903), որը 19-րդ դարում քիմիայի խոշորագույն ընդհանրացումներից էր։ Ուսումնասիրել է քիմիական ռեակցիաների արագությունները և արել կարևոր հետևություններ։ Քիմիական ռեակցիայի արագության և ջերմաստիճանի կապը արտահայտող հավասարումը (1889) հայտնի է Արենիուսի հավասարում անվամբ։ Արենիուսը զբաղվել է նաև կոսմոգոնիայի և կենսաքիմիայի խնդիրներով։ Ֆիզիկաքիմիական օրենքները կենսաբանական երևույթների վրա կիրառելու միջոցով Արենիուսը փորձում էր վերականգնել գիտության կողմից մերժված պանսպերմային տեսությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 22 CC-BY-SA-icon-80x15.png