Սվանտե Արենիուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սվանտե Արենիուս
շվեդ.՝ Svante August Arrhenius
Arrhenius2.jpg
Ծնվել էփետրվարի 19, 1859(1859-02-19)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
ԾննդավայրBalingsta församling, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն
Մահացել էհոկտեմբերի 2, 1927(1927-10-02)[10][2][4][5][6][7][8][9] (68 տարեկանում)
Մահվան վայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա[10]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունՈւփսալայի համալսարան
Մասնագիտությունաստղագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
ԱշխատավայրՌիգայի տեխնիկական համալսարան և Ստոկհոլմի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ֆարադեյի դասախոսության նրցանակ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[11][12] Վիլարդ Գիբսի պարգև honorary doctor of the University of Edinburgh Davy Medal[13] Silliman Memorial Lectures Ֆրանկլինի մեդալ honorary doctor of the University of Cambridge Գրոնինգենի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Honorary doctor of the Heidelberg University Honorary doctor of the Leipzig University Honorary doctor of the University of Oxford Q58550377? Fellow of the American Academy of Arts and Sciences և Foreign Member of the Royal Society
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Royal Physiographic Society in Lund, Թագավորական շվեդական ճարտարագիտական գիտությունների ակադեմիա, Royal Society of Arts and Sciences in Gothenburg, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
ԵրեխաներՕլոֆ Արենիուս և Anna-Lisa Arrhenius
Svante Arrhenius Վիքիպահեստում

Սվանտե Ավգուստ Արենիուս, շվեդացի քիմիկոս, ֆիզիկական քիմիայի հիմնադիրներից։ Շվեդական ԳԱ անդամ (1901), մի շարք երկրների (ԽՍՀՄ, Անգլիա, ԱՄՆ, Ֆրանսիա և այլն) ԳԱ պատվավոր անդամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Ուփսալայի (1876-1881) և Ստոկհոլմի (1881-1884) համալսարաններում։ 1895 թվականից Ստոկհոլմի համալսարանի պրոֆեսոր, 1905 թվականից Նոբելյան ինստիտուտի տնօրեն։ 1887-1902 թվականներին Արենիուսը միաժամանակ վարել է Ստոկհոլմի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։ 1882 թվականից զբաղվել է էլեկտրոլիտների նոսր լուծույթների էլեկտրահաղորդականության ուսումնասիրությամբ։ «էլեկտրոլիտների գալվանական հաղորդականության հետազոտություն» (1884) և հետագա աշխատանքներում (մինչև 1887) Արենիուսը մշակել է էլեկտրոլիտային դիսոցման տեսությունը (նոբելյան մրցանակ, 1903), որը 19-րդ դարում քիմիայի խոշորագույն ընդհանրացումներից էր։ Ուսումնասիրել է քիմիական ռեակցիաների արագությունները և արել կարևոր հետևություններ։ Քիմիական ռեակցիայի արագության և ջերմաստիճանի կապը արտահայտող հավասարումը (1889) հայտնի է Արենիուսի հավասարում անվամբ։ Արենիուսը զբաղվել է նաև կոսմոգոնիայի և կենսաքիմիայի խնդիրներով։ Ֆիզիկաքիմիական օրենքները կենսաբանական երևույթների վրա կիրառելու միջոցով Արենիուսը փորձում էր վերականգնել գիտության կողմից մերժված պանսպերմային տեսությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 22 CC-BY-SA-icon-80x15.png