Սվանտե Արենիուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սվանտե Արենիուս
շվեդ.՝ Svante August Arrhenius
Arrhenius2.jpg
Ծնվել էփետրվարի 19, 1859(1859-02-19)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
ԾննդավայրBalingsta församling, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[3]
Մահացել էհոկտեմբերի 2, 1927(1927-10-02)[10][2][4][5][6][7][8][9] (68 տարեկանում)
Մահվան վայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա[10]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունՈւփսալայի համալսարան և Ստոկհոլմի համալսարան
Մասնագիտությունաստղագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
ԱշխատավայրՌիգայի տեխնիկական համալսարան, Ստոկհոլմի համալսարան և Ուփսալայի համալսարան
ԱմուսինMaria Arrhenius?
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ֆարադեյի դասախոսության նրցանակ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[11][12] Վիլարդ Գիբսի պարգև Էդինբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Դևիի շքանշան[13] Սիլիմանյան դասախոսություն Ֆրանկլինի մեդալ Քեմբրիջի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Գրոնինգենի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Հայդելբերգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Լայպցիգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Q58550377? Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ և Էչեգարայ մեդալ[14]
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Լունդի թագավորական ֆիզիոգրաֆիկական միություն, Թագավորական շվեդական ճարտարագիտական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթեբորգի գիտությունների և գրականության թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
ԵրեխաներՕլոֆ Արենիուս և Anna-Lisa Arrhenius?
Svante Arrhenius Վիքիպահեստում

Սվանտե Ավգուստ Արենիուս, շվեդացի քիմիկոս, ֆիզիկական քիմիայի հիմնադիրներից։ Շվեդական ԳԱ անդամ (1901), մի շարք երկրների (ԽՍՀՄ, Անգլիա, ԱՄՆ, Ֆրանսիա և այլն) ԳԱ պատվավոր անդամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Ուփսալայի (1876-1881) և Ստոկհոլմի (1881-1884) համալսարաններում։ 1895 թվականից Ստոկհոլմի համալսարանի պրոֆեսոր, 1905 թվականից Նոբելյան ինստիտուտի տնօրեն։ 1887-1902 թվականներին Արենիուսը միաժամանակ վարել է Ստոկհոլմի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։ 1882 թվականից զբաղվել է էլեկտրոլիտների նոսր լուծույթների էլեկտրահաղորդականության ուսումնասիրությամբ։ «էլեկտրոլիտների գալվանական հաղորդականության հետազոտություն» (1884) և հետագա աշխատանքներում (մինչև 1887) Արենիուսը մշակել է էլեկտրոլիտային դիսոցման տեսությունը (նոբելյան մրցանակ, 1903), որը 19-րդ դարում քիմիայի խոշորագույն ընդհանրացումներից էր։ Ուսումնասիրել է քիմիական ռեակցիաների արագությունները և արել կարևոր հետևություններ։ Քիմիական ռեակցիայի արագության և ջերմաստիճանի կապը արտահայտող հավասարումը (1889) հայտնի է Արենիուսի հավասարում անվամբ։ Արենիուսը զբաղվել է նաև կոսմոգոնիայի և կենսաքիմիայի խնդիրներով։ Ֆիզիկաքիմիական օրենքները կենսաբանական երևույթների վրա կիրառելու միջոցով Արենիուսը փորձում էր վերականգնել գիտության կողմից մերժված պանսպերմային տեսությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Nobel Prize in Chemistry 1903 (Svante Arrhenius)
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 Svante A Arrhenius — 1917.
  4. 4,0 4,1 Svante August Arrhenius — 2009.
  5. 5,0 5,1 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  7. 7,0 7,1 Encyclopædia Britannica
  8. 8,0 8,1 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  9. 9,0 9,1 KNAW Past Members
  10. 10,0 10,1 Аррениус Сванте Август // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1903/
  12. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  13. Award winners : Davy Medal
  14. http://www.rac.es/ficheros/doc/01194.pdf
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 22 CC-BY-SA-icon-80x15.png